કૂર્મપુરાણમ્

વિજ્ઞાપયામાસ તદા હૃષ્ટઃ પ્રષ્ટુમના મુનિઃ

પછી આનંદિત થઈને, પૂછવાની ઈચ્છા સાથે મુનિએ પોતાની વિનંતી રજૂ કરી.

કિમેતદ્ ભગવદ્રૂપં સુઘોરં વિશ્વતોમુખમ્

"ભગવાન, આ કયું રૂપ છે, એટલું ભયંકર અને સર્વ દિશામાં દેખાતું?"

અન્તર્હિતેવ સહસા સર્વમિચ્છામિ વેદિતુમ્

"તમે અચાનક અદૃશ્ય થઈ ગયા ત્યારે, હું બધું જાણવું છું."

મહેશઃ સ્વાત્મનો યોગં દેવીં ચ ત્રિપુરાનલઃ

મહાદેવ પોતાનું યોગ છે અને દેવી એ ત્રિપુરાને ભસ્મ કરનાર અગ્નિ છે.

દાહકઃ સર્વપાપાનાં કાલઃ કાલકરો હરઃ

તે સર્વ પાપોનો નાશક છે, સમય છે, સમયને સર્જનાર છે, અને હર છે.

સો ઽન્તર્યામી સ પુરુષો હ્યહં વૈ પુરુષોત્તમઃ

તે અંતર્યામી છે, એ પુરુષ છે; અને હું પુરુષોત્તમ છું.

પ્રોચ્યતે મુનિર્ભિશક્તિર્જગદ્યોનિઃ સનાતની

મુનિઓ તેને શક્તિ, જગતની શાશ્વત ઉત્પત્તિ તરીકે ઓળખે છે.

નારાયણઃ પરો ઽવ્યક્તો માયારૂપ ઇતિ શ્રુતિઃ

નારાયણ સર્વોચ્ચ, અવ્યક્ત અને માયારૂપી છે — એમ શાસ્ત્ર કહે છે.

યોજયામિ પ્રકૃત્યાહં પુરુષં પઞ્ચવિંશકમ્

હું પ્રકૃતિ સાથે પાંચવિસમા તત્વ, એ પુરુષને જોડું છું.

સૃજત્યશેષમેવેદં સ્વમૂર્તેઃ પ્રકૃતેરજઃ

પ્રકૃતિના રજોગુણથી, પોતાની જ મુર્તિથી, તે સર્વ જગતની રચના કરે છે.

તવૈતત્ કથિતં સમ્યક્ સ્ત્રષ્ટ્વત્વં પરમાત્મનઃ

પરમાત્માના સર્જકત્વ વિશે તારો પ્રશ્ન હવે યોગ્ય રીતે સમજાવવામાં આવ્યો છે.

સમાસ્થાય પરં ભાવં પ્રોક્તો રુદ્રો મનીષિભિઃ

પરમ અવસ્થાને ધારણ કરીને, વિદ્વાનો રુદ્રને વર્ણવે છે.

દૃષ્ટા હિ ભવતા નૂનં વિદ્યાદેહસ્ત્વહં તતઃ

તમે આ બધું નિશ્ચિત રીતે જોયું છે, તેથી હું જ જ્ઞાનમય દેહ ધરાવું છું.

વિષ્ણુર્બ્રહ્મા ચ ભગવાન્ રુદ્રઃ કાલ ઇતિ શ્રુતિઃ

વિષ્ણુ, બ્રહ્મા, ભગવાન, રુદ્ર અને સમય — એમ શાસ્ત્ર કહે છે.

તદાત્મકં તદવ્યક્તં તદક્ષરમિતિ શ્રુતિઃ

એ જ તેમનું સ્વરૂપ છે, એ અવ્યક્ત છે, એ અક્ષય છે — એવું શાસ્ત્ર કહે છે.

આકાશં નિષ્કલં બ્રહ્મ તસ્માદન્યન્ન વિદ્યતે

આકાશ, જે નિષ્કલ બ્રહ્મ છે, એ સિવાય બીજું કંઈ નથી.

સંપૂજ્યો વન્દનીયો ઽહં તતસ્તં પશ્ય શાશ્વતમ્

અત્યારે હું પૂજનીય અને વંદનીય છું; તેથી એ શાશ્વતને જો.

તત્રૈવ ભક્તિયોગેન રુદ્રામારાધયન્મુનિઃ

ત્યાં ભક્તિયોગ દ્વારા મુનિએ રુદ્રની આરાધના કરી.

સંસેવ્ય બ્રાહ્મણો વિદ્વાન્ મુચ્યતે સર્વપાતકૈઃ

તેની સેવા કરીને વિદ્વાન બ્રાહ્મણ સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે.

રુદ્રકોટિરિતિ ખ્યાતં રુદ્રસ્ય પરમેષ્ઠિનઃ

તે રુદ્રકોટિ તરીકે જાણીતી છે, જે પરમેશ્વર રુદ્રની છે.

કોટિબ્રહ્મર્ષયો દાન્તાસ્તં દેશમગમન્ પરમ્

કરોડો દંત બ્રહ્મર્ષિઓ એ પવિત્ર સ્થળે ગયા.

અન્યો ઽન્યં ભક્તિયુક્તાનાં વ્યાઘાતો જાયતે કિલ

એકબીજાની ભક્તિમાં જોડાયેલા લોકોમાં પણ ક્યારેક મતભેદ ઊભા થાય છે.

કોટિરૂપો ઽભવદ્ રુદ્રો રુદ્રકોટિસ્તતઃ સ્મૃતઃ

રુદ્રે અનેક રૂપ ધારણ કર્યા; તેથી તેને અનેક રુદ્રો તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

પશ્યન્તઃ પાર્વતીનાથં હૃષ્ટપુષ્ટધિયો ઽભવન્

પાર્વતીના સ્વામીનું દર્શન કરતાં, તેમનાં મન આનંદિત અને મજબૂત બન્યાં.

દૃષ્ટવાનિતિ ભક્ત્યા તે રુદ્રન્યસ્તધિયો ઽભવન્

‘અમે તેમને જોયા’ એમ માનીને, તેઓ ભક્તિપૂર્વક મન રુદ્રમાં લગાવી દીધું.

જ્યોતિસ્તત્રૈવ તે સર્વે ઽભિલષન્તઃ પરં પદમ્

ત્યાં બધા જ, પરમ અવસ્થાની ઇચ્છા રાખીને, તે પ્રકાશને મેળવવા આતુર થયા.

દૃષ્ટ્વા રુદ્રં સમભ્યર્ચ્ય રુદ્રસામીપ્યમાપ્નુયાત્

રુદ્રનું દર્શન કરીને અને યોગ્ય રીતે પૂજા કરીને, મનુષ્ય રુદ્રની નજીકતા પ્રાપ્ત કરે છે.

તત્ર ગત્વા નિયમવાનિન્દ્રસ્યાર્ધાસનં લભેત્

ત્યાં નિયમથી જઈને, મનુષ્ય ઇન્દ્રના અર્ધાસનને પામે છે.

તત્ર ગત્વા પિતૄન્ પૂજ્ય કુલાનાં તારયેચ્છતમ્

ત્યાં જઈને અને પિતૃઓનું પૂજન કરીને, મનુષ્ય પોતાના કુળમાંથી સો કુટુંબોને ઉદ્ધાર કરે છે.