કૂર્મપુરાણમ્

દૃષ્ટ્વાપિ દેવમીશાનં નૃત્યતિ સ્મ પુનઃ પુનઃ

ઈશાન દેવને જોઈને પણ તે વારંવાર નૃત્ય કરતો રહ્યો.

સ્વકં દેહં વિદાર્યાસ્મૈ ભસ્મરાશિમદર્શયત્

તેણે પોતાનો શરીર ફાડીને તેને રાખનો ઢગલો બતાવ્યો.

માહાત્મ્યમેતત્ તપસસ્ત્વાદૃશો ઽન્યો ઽપિ વિદ્યતે

તારી જેવી તપસ્યાની મહિમા બીજામાં ક્યાંય જોવા મળતી નથી.

ન યુક્તં તાપસસ્યૈતત્ ત્વત્તોપ્યત્રાધિકો હ્યહમ્

આ તપસ્વી માટે યોગ્ય નથી; આમાં હું તારા કરતાં વધારે છું.

આસ્થાય પરમં ભાવં નનર્ત જગતો હરઃ

હરાએ સર્વોત્તમ ભાવ ધારણ કરીને, જગતના વિનાશક રૂપે નૃત્ય કર્યું.

દંષ્ટ્રાકરાલવદનો જ્વાલામાલી ભયઙ્કરઃ

ભયાનક દાંતવાળું, અગ્નિની જ્વાળામાં ઘેરાયેલું તેનું મુખ અત્યંત ભયજનક હતું.

સૂર્યાયુતસમપ્રખ્યાં પ્રસન્નવદનાં શિવામ્

તેને શુભલક્ષણા, દસ હજાર સૂર્ય જેટલી તેજસ્વી અને શાંત ચહેરાવાળી દેવી દેખાઈ.

નનામ શિરસા રુદ્રં રુદ્રાધ્યાયં જપન્ વશી

સ્વયં સંયમી એ રુદ્રને મસ્તક ઝુકાવી, રુદ્ર સ્તોત્રનું જાપ કર્યુ.

પૂર્વવેષં સ જગ્રાહ દેવી ચાન્તર્હિતાભવત્

તે પોતાના પહેલાના રૂપમાં આવ્યો અને દેવી અદૃશ્ય થઈ ગઈ.

ન ભેતવ્યં ત્વયા વત્સ પ્રાહ કિં તે દદામ્યહમ્

"બાળક, તું ડરતો નહીં," એમ કહ્યું, "તને શું આપું?"

વિજ્ઞાપયામાસ તદા હૃષ્ટઃ પ્રષ્ટુમના મુનિઃ

પછી આનંદિત થઈને, પૂછવાની ઈચ્છા સાથે મુનિએ પોતાની વિનંતી રજૂ કરી.

કિમેતદ્ ભગવદ્રૂપં સુઘોરં વિશ્વતોમુખમ્

"ભગવાન, આ કયું રૂપ છે, એટલું ભયંકર અને સર્વ દિશામાં દેખાતું?"

અન્તર્હિતેવ સહસા સર્વમિચ્છામિ વેદિતુમ્

"તમે અચાનક અદૃશ્ય થઈ ગયા ત્યારે, હું બધું જાણવું છું."

મહેશઃ સ્વાત્મનો યોગં દેવીં ચ ત્રિપુરાનલઃ

મહાદેવ પોતાનું યોગ છે અને દેવી એ ત્રિપુરાને ભસ્મ કરનાર અગ્નિ છે.

દાહકઃ સર્વપાપાનાં કાલઃ કાલકરો હરઃ

તે સર્વ પાપોનો નાશક છે, સમય છે, સમયને સર્જનાર છે, અને હર છે.

સો ઽન્તર્યામી સ પુરુષો હ્યહં વૈ પુરુષોત્તમઃ

તે અંતર્યામી છે, એ પુરુષ છે; અને હું પુરુષોત્તમ છું.

પ્રોચ્યતે મુનિર્ભિશક્તિર્જગદ્યોનિઃ સનાતની

મુનિઓ તેને શક્તિ, જગતની શાશ્વત ઉત્પત્તિ તરીકે ઓળખે છે.

નારાયણઃ પરો ઽવ્યક્તો માયારૂપ ઇતિ શ્રુતિઃ

નારાયણ સર્વોચ્ચ, અવ્યક્ત અને માયારૂપી છે — એમ શાસ્ત્ર કહે છે.

યોજયામિ પ્રકૃત્યાહં પુરુષં પઞ્ચવિંશકમ્

હું પ્રકૃતિ સાથે પાંચવિસમા તત્વ, એ પુરુષને જોડું છું.

સૃજત્યશેષમેવેદં સ્વમૂર્તેઃ પ્રકૃતેરજઃ

પ્રકૃતિના રજોગુણથી, પોતાની જ મુર્તિથી, તે સર્વ જગતની રચના કરે છે.

તવૈતત્ કથિતં સમ્યક્ સ્ત્રષ્ટ્વત્વં પરમાત્મનઃ

પરમાત્માના સર્જકત્વ વિશે તારો પ્રશ્ન હવે યોગ્ય રીતે સમજાવવામાં આવ્યો છે.

સમાસ્થાય પરં ભાવં પ્રોક્તો રુદ્રો મનીષિભિઃ

પરમ અવસ્થાને ધારણ કરીને, વિદ્વાનો રુદ્રને વર્ણવે છે.

દૃષ્ટા હિ ભવતા નૂનં વિદ્યાદેહસ્ત્વહં તતઃ

તમે આ બધું નિશ્ચિત રીતે જોયું છે, તેથી હું જ જ્ઞાનમય દેહ ધરાવું છું.

વિષ્ણુર્બ્રહ્મા ચ ભગવાન્ રુદ્રઃ કાલ ઇતિ શ્રુતિઃ

વિષ્ણુ, બ્રહ્મા, ભગવાન, રુદ્ર અને સમય — એમ શાસ્ત્ર કહે છે.

તદાત્મકં તદવ્યક્તં તદક્ષરમિતિ શ્રુતિઃ

એ જ તેમનું સ્વરૂપ છે, એ અવ્યક્ત છે, એ અક્ષય છે — એવું શાસ્ત્ર કહે છે.

આકાશં નિષ્કલં બ્રહ્મ તસ્માદન્યન્ન વિદ્યતે

આકાશ, જે નિષ્કલ બ્રહ્મ છે, એ સિવાય બીજું કંઈ નથી.

સંપૂજ્યો વન્દનીયો ઽહં તતસ્તં પશ્ય શાશ્વતમ્

અત્યારે હું પૂજનીય અને વંદનીય છું; તેથી એ શાશ્વતને જો.

તત્રૈવ ભક્તિયોગેન રુદ્રામારાધયન્મુનિઃ

ત્યાં ભક્તિયોગ દ્વારા મુનિએ રુદ્રની આરાધના કરી.

સંસેવ્ય બ્રાહ્મણો વિદ્વાન્ મુચ્યતે સર્વપાતકૈઃ

તેની સેવા કરીને વિદ્વાન બ્રાહ્મણ સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે.