કૂર્મપુરાણમ્

બુદ્ધિપૂર્વં તુ કૃચ્છ્રેણ ભગવાનાહ પદ્મજઃ

પણ જો જાણીને કરે, તો મુશ્કેલીથી શુદ્ધિ મળે છે, એમ પદ્મજ ભગવાને કહ્યું છે.

ભુક્ત્વોપવાસં કુર્વોત કૃચ્છ્રપાદમથાપિ વા

જમ્યા પછી ઉપવાસ કરવો કે કૃચ્છ્રપદ પણ કરવું જોઈએ.

અજ્ઞાતભુક્તશુદ્ધ્યર્થં જ્ઞાતસ્ય તુ વિશેષતઃ

અજાણતાં ખાધા પછી શુદ્ધિ માટે, અને જાણતાં ખાસ કરીને શુદ્ધિ માટે.

અભિચારમહીનં ચ ત્રિભિઃ કૃચ્છ્રૈર્વિશુદ્ધ્યતિ

ભારી અંધકાર વિના, ત્રણ કૃચ્છ્રથી શુદ્ધિ થાય છે.

ગોમૂત્રયાવકાહારઃ પ્રાજાપત્યેન શુદ્ધ્યતિ

ગાયના મૂત્રમાં ભીંજવેલા જવ ખાવા વાળાને પ્રજાપત્ય વ્રતે શુદ્ધિ મળે છે.

અહોરાત્રેણ શુદ્ધ્યેત શ્મશ્રુકર્મ ચ મૈથુનમ્

વાળ કપાવવું કે સંસર્ગ માટે એક દિવસ-રાતમાં શુદ્ધિ થાય છે.

ત્રિરાત્રેણ વિશદ્ધ્યેત ત્રિરાત્રાત્ ષડહં પુનઃ

ત્રણ રાતમાં શુદ્ધિ થાય છે; પછી ફરી છ દિવસમાં પણ શુદ્ધિ મળે છે.

કૃચ્છ્રં ચાન્દ્રાયણં કુર્યાત્ તત્પાપસ્યાપનુત્તયે

એ પાપ દૂર કરવા માટે કૃચ્છ્ર અને ચાંદ્રાયણ વ્રત કરવું જોઈએ.

ચરેત્ સાંતપનં કૃચ્છ્રમિત્યાહ ભગવાન્ પ્રભુઃ

ભગવાને કહ્યું છે કે કઠિન સાંતપન કૃચ્છ્ર કરવું જોઈએ.

ચરેયુસ્ત્રીણિ કૃચ્છ્રાણિ ત્રીણિ ચાન્દ્રાયણાનિ ચ

તેઓએ ત્રણ કૃચ્છ્ર અને ત્રણ ચાંદ્રાયણ વ્રત કરવું જોઈએ.

શુદ્ધ્યેયુસ્તદ્ વ્રતં સમ્યક્ ચરેયુર્ધર્મવર્ધનાઃ

જે લોકો એ વ્રત યોગ્ય રીતે કરે છે, અને ધર્મ વધારતા રહે છે, તેઓ શુદ્ધ થાય છે.

અનશ્નન્ સંયતમના રાત્રૌ ચેદ્ રાત્રિમેવ હિ

જે વ્યક્તિ રાત્રે મનને સંયમમાં રાખીને ઉપવાસ કરે છે, તેને રાત્રિનું તપ ગણાય છે.

ગાયત્ર્યષ્ટસહસ્રસ્ય જપ્યં કુર્યાદ્ વિશુદ્ધયે

શુદ્ધિ માટે ગાયત્રી મંત્રનું આઠ હજાર વાર જપ કરવો જોઈએ.

સ્નાત્વા વિશુદ્ધ્યતે સદ્યઃ પરિશ્રાન્તસ્તુ સંયમાત્

સ્નાન કરવાથી તરત શુદ્ધિ મળે છે, પણ જો શરીર થાકી ગયું હોય તો સંયમ રાખવો જરૂરી છે.

સ્નાતકવ્રતલોપં તુ કૃત્વા ચોપવસેદ્ દિનમ્

સ્નાતકવ્રતનું ઉલ્લંઘન થાય તો એક દિવસ ઉપવાસ કરવો જોઈએ.

ચાન્દ્રાયણં ચરેદ્ વ્રાત્યો ગોપ્રદાનેન શુદ્ધ્યતિ

વ્રાત્ય વ્યક્તિએ ચાંદ્રાયણ વ્રત કરવું જોઈએ અને ગાય આપવાથી શુદ્ધિ મળે છે.

દેવદ્રોહં ગુરુદ્રોહં તપ્તકૃચ્છ્રેણ શુદ્ધ્યતિ

દેવતા કે ગુરુનો અપમાન થાય તો તપ્તકૃચ્છ્ર વ્રતથી શુદ્ધિ મળે છે.

ત્રિરાત્રેણ વિશુદ્ધ્યેત્ તુ નગ્નો વા પ્રવિશેજ્જલમ્

ત્રણ રાતે શુદ્ધિ મળે છે, અથવા નગ્ન અવસ્થામાં પાણીમાં પ્રવેશવાથી પણ શુદ્ધિ થાય છે.

હોમાશ્ચ શાકલા નિત્યમપાઙ્ક્તાનાં વિશોધનમ્

દૈનિક શાકલ હોમ અપાંક્ત વ્યક્તિઓ માટે શુદ્ધિકારક છે.

અહોરાત્રોષિતઃ સ્નાતઃ પઞ્ચગવ્યેન શુદ્ધ્યતિ

દિવસ-રાત ઉપવાસ કરીને સ્નાન કર્યા પછી પંચગવ્યથી શુદ્ધિ થાય છે.

ચાન્દ્રાયણેન શુદ્ધિઃ સ્યાન્ન હ્યન્યા તસ્ય નિષ્કૃતિઃ

ચાંદ્રાયણ વ્રતથી શુદ્ધિ મળે છે, તેના માટે બીજું કોઈ પ્રાયશ્ચિત નથી.

ચાન્દ્રાયણેન શુદ્ધિઃ સ્યાત્ પ્રાજાપત્યેન વા પુનઃ

ચાંદ્રાયણ કે પ્રજાપત્ય વ્રતથી પણ પુનઃ શુદ્ધિ પ્રાપ્ત થાય છે.

પ્રમાદાદ્ વૈ જપેત્ સ્નાત્વા ગાયત્ર્યષ્ટસહસ્રકમ્

અજ્ઞાનવશ સ્નાન કર્યા પછી ગાયત્રી મંત્રનું આઠ હજાર વાર જપ કરવું જોઈએ.

ત્રિરાત્રોપોષિતઃ સમ્યક્ પઞ્ચગવ્યેન શુદ્ધ્યતિ

ત્રણ રાત યોગ્ય રીતે ઉપવાસ કરીને પંચગવ્યથી શુદ્ધિ થાય છે.

ઉચ્છિષ્ટસ્તત્ર કુર્વોત પ્રાજાપત્યં વિશુદ્ધયે

ઉચ્છિષ્ટ થયેલા હોય તો શુદ્ધિ માટે પ્રજાપત્ય વ્રત કરવું જોઈએ.

સ્પૃષ્ટ્વા સ્નાયાદ્ વિશુદ્ધ્યર્થં તત્સ્પૃષ્ટં પતિતિં તથા

કોઈને સ્પર્શ કર્યા પછી કે પતિતને સ્પર્શ કર્યા પછી શુદ્ધિ માટે સ્નાન કરવું જોઈએ.

પ્રમાદાત્ તત આચમ્ય જપં કુર્યાત્ સમાહિતઃ

અજાણતા ભૂલથી પછી આચમન કરીને એકાગ્રતાથી જપ કરવો જોઈએ.

આચમેત્ તદ્ વિશુદ્ધ્યર્થં પ્રાહ દેવઃ પિતામહઃ

શુદ્ધિ માટે આચમન કરવું જોઈએ—આવું દેવ પિતામહે કહ્યું છે.

કૃત્વા શૌચં તતઃ સ્નાયાદુપોષ્ય જુહુયાદ્ ઘૃતમ્

શૌચ કર્યા પછી સ્નાન કરવું, ઉપવાસ રાખવો અને ઘીથી હોદં કરવી જોઈએ.