કૂર્મપુરાણમ્

રેતસશ્ચ સમુત્સર્ગે પ્રાયશ્ચિત્તં સમાચરેત્

વીર્ય સ્રાવ થાય ત્યારે પ્રાયશ્ચિત્ત કરવું જોઈએ.

સંવત્સરં તુ ભુઞ્જાનો નક્તં ભિક્ષાશનઃ શુચિઃ

એક વર્ષ સુધી રાત્રે જ ભિક્ષા લઈને શુદ્ધતાથી જીવન વિતાવવું જોઈએ.

નદીતીરેષુ તીર્થેષુ તસ્માત્ પાપાદ્ વિમુચ્યતે

નદીના કાંઠે કે તીર્થસ્થળે એ પાપમાંથી મુક્તિ મળે છે.

અકામતો વૈ ષણ્માસાન્ દદ્યાન્ પઞ્ચશતં ગવામ્

જો અજાણતાં થાય તો છ મહિના સુધી પાંચસો ગાય દાન આપવી જોઈએ.

પ્રાજાપત્યં સાન્તપનં તપ્તકૃચ્છ્રં તુ વા સ્વયમ્

કે પછી પોતે પ્રજાપત્ય, સાંતપન અથવા તપ્તકૃચ્છ્ર વ્રત કરવું જોઈએ.

કૃચ્છ્રાતિકૃચ્છ્રૌ વા કુર્યાચ્ચાન્દ્રાયણમથાવિ વા

અથવા કૃચ્છ્ર, અતિકૃચ્છ્ર, ચાંદ્રાયણ કે આતપ વ્રત પણ કરી શકાય.

ગોસહસ્રાર્ધપાદં ચ દદ્યાત્ તત્પાપશાન્તયે

એ પાપ શાંત કરવા માટે હજાર ગાયના અડધા મૂલ્ય જેટલું દાન આપવું જોઈએ.

હત્વા તુ ક્ષત્રિયં વૈશ્યં શૂદ્રં ચૈવ યથાક્રમમ્

જો કોઈ ક્ષત્રિય, વૈશ્ય કે શૂદ્રને ક્રમશઃ મારી નાખે—

વત્સરેણ વિશુદ્ધ્યેત શૂદ્રાં હત્વા દ્વિજોત્તમઃ

શ્રેષ્ઠ દ્વિજએ શૂદ્રને મારી નાખ્યા પછી એક વર્ષમાં શુદ્ધિ મળે છે.

પરાકેણાથવા શુદ્ધિરિત્યાહ ભગવાનજઃ

અથવા પરાક વ્રતથી પણ શુદ્ધિ મળે છે, એમ ભગવાન અજાએ કહ્યું છે.

શ્વાનં હત્વા દ્વિજઃ કુર્યાત્ ષોડશાંશં વ્રતં તતઃ

કૂતરો મારી નાખ્યા પછી દ્વિજએ પછી એક સોળમો ભાગ જેટલું વ્રત કરવું જોઈએ.

કૃચ્છ્રં દ્વાદશરાત્રં તુ કુર્યાદશ્વવધે દ્વિજઃ

ઘોડો મારી નાખવા બદલ દ્વિજએ બાર રાત કૃચ્છ્ર વ્રત કરવું જોઈએ.

પલાલભારં ષણ્ડં ચ સૈસકં ચૈકમાષકમ્

પાલાળ ભરનાર પશુ, બાંઝ પશુ, બકરો કે એક માષક દાળ માટે—

શુકં દ્વિહાયનં વત્સં ક્રૌઞ્ચં હત્વા ત્રિહાયનમ્

કપોતને મારી નાખીએ તો બે વર્ષ, વાછરડું માટે અને ક્રૌંચ માટે ત્રણ વર્ષનું પ્રાયશ્ચિત્ત છે.

વાનરં શ્યેનભાસૌ ચ સ્પર્શયેદ્ બ્રાહ્મણાય ગામ્

વાંદરું, શ્યેન કે ભાસને મારી નાખીએ તો બ્રાહ્મણને એક ગાય આપવી જોઈએ.

અક્રવ્યાદાન્ વત્સતરીમુષ્ટ્રં હત્વા તુ કૃષ્ણલમ્

માસ ન ખાવનારા પ્રાણી, વાછરડી કે ઊંટને મારી નાખીએ તો એક કાળી દાળનું પ્રાયશ્ચિત્ત છે.

અનસ્થ્નાં ચૈવ હિંસાયાં પ્રાણાયામેન શુધ્યતિ

હાડકાં વગરના જીવને નુકસાન પહોંચાડીએ તો પ્રાણાયામથી શુદ્ધિ મળે છે.

ગુલ્મવલ્લીલતાનાં તુ પુષ્પિતાનાં ચ વીરુધામ્

ફૂલો ધરાવતી ઝાડીઓ, વેલીઓ અને લતાવૃક્ષો માટે,

ફલપુષ્પોદ્ભવાનાં ચ ઘૃતપ્રાશો વિશોધનમ્

ફળ કે ફૂલો આપતી વનસ્પતિઓ માટે ઘીનું સેવન કરીને શુદ્ધિ થાય છે.

મતિપૂર્વં વધે ચાસ્યાઃ પ્રાયશ્ચિત્તં ન વિદ્યતે

જો કોઈ જાણબૂઝીને એ વનસ્પતિઓને નષ્ટ કરે, તો એ માટે કોઈ પ્રાયશ્ચિત નથી.

વાપીકૂપજલાનાં ચ શુધ્યેચ્ચાન્દ્રાયણેન તુ

વાવ, કૂવા અને પાણીના અન્ય સ્ત્રોતો માટે ચાંદ્રાયણ વ્રતથી શુદ્ધિ થાય છે.

ચરેત્ સાંતપનં કૃચ્છ્રં તન્નિર્યાત્યાત્મશુદ્ધયે

સાંતપન કે કૃચ્છ્ર વ્રત કરવું જોઈએ; એથી આત્માની શુદ્ધિ થાય છે.

સ્વજાતીયગૃહાદેવ કૃચ્છ્રાર્ધેન વિશુદ્ધ્યતિ

પોતાના ઘર કે જાતિના પાણી માટે અડધું કૃચ્છ્ર વ્રત કરવાથી શુદ્ધિ મળે છે.

પુષ્પમૂલફલાનાં ચ પઞ્ચગવ્યં વિશોધનમ્

ફૂલો, મૂળ અને ફળ માટે પંચગવ્યથી શુદ્ધિ થાય છે.

ચૈલચર્મામિષાણાં ચ ત્રિરાત્રં સ્યાદભોજનમ્

કપડા, ચામડા અને માંસ માટે ત્રણ રાત ઉપવાસ કરવો જોઈએ.

અયઃ કાંસ્યોપલાનાં ચ દ્વાદશાહં કણાશનમ્

લોખંડ, કાંસ્ય અને પથ્થર માટે બાર દિવસ સુધી થોડું થોડું જમવું જોઈએ.

પક્ષિગન્ધૌષધીનાં ચ રજ્વાશ્ચૈવ ત્ર્યહં પયઃ

પક્ષીઓ, સુગંધિત વસ્તુઓ, ઔષધિઓ અને દોરા માટે ત્રણ દિવસ દૂધ પીવું જોઈએ.

વરાહં કુક્કુટં ચાથ તપ્તકૃચ્છ્રેણ શુધ્યતિ

વરાહ કે કૂકડ ખાધા હોય તો તપ્તકૃચ્છ્ર વ્રતથી શુદ્ધિ થાય છે.

ઉપોષ્ય દ્વાદશાહં તુ કૂષ્માણ્ડૈર્જુહુયાદ્ ઘૃતમ્

બાર દિવસ ઉપવાસ કર્યા પછી, કોળાં સાથે ઘી હોમવું જોઈએ.