કૂર્મપુરાણમ્

ભેજે મહાદેવપુરીં વારાણસીમિતિ શ્રુતામ્

પછી મહાદેવની મહાન નગરી, વારાણસીમાં પ્રવેશ્યા.

હા હેત્યુક્ત્વા સનાદં સા પાતાલં પ્રાપ દુઃ ખિતા

'હાય!' એમ બોલી, દુઃખી થઈને, નાદ સાથે પાતાળમાં પહોંચી.

ગણાનામગ્રતો દેવઃ સ્થાપયામાસ શઙ્કરઃ

શંકરે દેવને ગણોના વડા તરીકે બેસાડ્યા.

ઉક્ત્વા સજીવમસ્ત્વીશો વિષ્ણવે સ ઘૃણાનિધિઃ

'એ જીવંત રહે' એમ કહી, દયાના સાગર એવા ઈશ્વરે તેને વિષ્ણુને સોંપ્યા.

તેષાં વિનશ્યતિ ક્ષિપ્રમિહામુત્ર ચ પાતકમ્

એ લોકોના પાપો અહીં અને પરલોકમાં ઝડપથી નાશ પામે છે.

તર્પયિત્વા પિતૄન્ દેવાન્ મુચ્યતે બ્રહ્મહત્યયા

પિતૃઓ અને દેવતાઓને તૃપ્ત કર્યા પછી, બ્રાહ્મણહત્યાના પાપથી મુક્તિ મળે છે.

દેહાન્તે તત્ પરં જ્ઞાનં દદામિ પરમં પદમ્

દેહના અંતે હું પરમ જ્ઞાન આપી, સર્વોચ્ચ અવસ્થામાં પહોંચાડું છું.

સહૈવ પ્રમથેશાનૈઃ ક્ષણાદન્તરધીયત

પ્રમથેશ્વરો સાથે, ક્ષણમાં અદૃશ્ય થઈ ગયા.

સ્વં દેશમગત્ તૂર્ણં ગૃહીત્વાં પરમં વપુઃ

પછી ઝડપથી પોતાના સ્થળે જઈ, પરમ રૂપ ધારણ કર્યું.

કપાલમોચનં તીર્થં સ્થાણોઃ પ્રિયકરં શુભમ્

કપાલમોચન એ પવિત્ર તીર્થ છે, જે સ્થાણુને પ્રિય અને શુભ છે.

વાચિકૈર્માનસૈઃ પાપૈઃ કાયિકૈશ્ચ વિમુચ્યતે

માણસ બોલથી, મનથી કે શરીરથી કરેલા પાપોથી અહીં મુક્ત થાય છે.

તયા સ કાયે નિર્દગ્ધે મુચ્યતે તુ દ્વિજોત્તમઃ

જ્યારે એના શરીરમાં એ દહાય છે, ત્યારે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ મુક્ત થાય છે.

પયો ઘૃતં જલં વાથ મુચ્યતે પાતકાત્ તતઃ

પછી દૂધ, ઘી કે પાણીથી પાપમાંથી મુક્તિ મળે છે.

બ્રહ્મહત્યાવ્રતં ચાથ ચરેત્ તત્પાપશાન્તયે

બ્રાહ્મણહત્યાના પાપને શાંત કરવા માટે તે વ્યક્તિએ તેનું પ્રાયશ્ચિત્ત વ્રત ધારણ કરવું જોઈએ.

સ્વકર્મ ખ્યાપયન્ બ્રૂયાન્માં ભવાનનુશાસ્ત્વિતિ

પોતાના કરેલા કર્મને જાહેર કરીને, તે કહેવું જોઈએ: 'મારે માર્ગદર્શન આપો, મહારાજ.'

વધે તુ શુદ્ધ્યતે સ્તેનો બ્રાહ્મણસ્તપસૈવ વા

ચોર કે બ્રાહ્મણ, બંનેને મૃત્યુદંડથી કે કઠિન તપથી શુદ્ધિ મળે છે.

શક્તિં ચોભયતસ્તીક્ષ્ણામાયસં દણ્ડમેવ વા

અથવા, બંને બાજુથી તીક્ષ્ણ શસ્ત્રથી કે લોખંડની લાકડીથી પણ દંડ આપી શકાય.

આચક્ષાણેન તત્પાપમેવઙ્કર્માસ્મિ શાધિ મામ્

'હું આ પાપ કરેલું છે, મને શીખવો,' એમ ખુલ્લેઆમ સ્વીકારીને તે પાપનું પ્રાયશ્ચિત્ત થાય છે.

અશાસિત્વા તુ તં રાજાસ્તેનસ્યાપ્નોતિ કિલ્બિષમ્

રાજા જો તેને દંડ ન આપે, તો એ ચોરનું પાપ પોતે ભોગવે છે.

ચીરવાસા દ્વિજો ઽરણ્યે ચરેદ્ બ્રહ્મહણો વ્રતમ્

દ્વિજાતિએ વનમાં છાલના વસ્ત્ર પહેરી બ્રાહ્મણહત્યાનું વ્રત પાલન કરવું જોઈએ.

પ્રદદ્યાદ્ વાથ વિપ્રેભ્યઃ સ્વાત્મતુલ્યં હિરણ્યકમ્

અથવા, પોતાનાં તોલ જેટલું સોનુ બ્રાહ્મણોને દાન આપવું જોઈએ.

બ્રાહ્મણઃ સ્વર્ણહારી તુ તત્પાપસ્યાપનુત્તયે

જે બ્રાહ્મણ સોનુ ચોરી કરે, તેણે એ પાપ દૂર કરવા માટે

અવગૂહેત્ સ્ત્રિયં તપ્તાં દીપ્તાં કાર્ષ્ણાયસીં કૃતામ્

તપાવેલી, દીપતી લોખંડની સ્ત્રીમૂર્તિને અળિંગન કરવું જોઈએ.

આતિષ્ઠેદ્ દક્ષિણામાશામાનિપાતાદજિહ્મગઃ

દક્ષિણ દિશા તરફ મોઢું કરીને, અડગ અને સીધો ઊભો રહેવું જોઈએ.

અધઃ શયીત નિયતો મુચ્યતે ગુરુતલ્પગઃ

નિયમિત રીતે જમીન પર સૂવું જોઈએ; આ રીતે ગુરુપત્ની સાથે પાપ કરનાર મુક્ત થાય છે.

અશ્વમેધાવભૃથકે સ્નાત્વા વા શુદ્ધ્યતે નરઃ

અથવા, અશ્વમેઘ યજ્ઞના અંતે સ્નાન કરીને પણ મનુષ્ય શુદ્ધ થાય છે.

સ્થાનાસનાભ્યાં વિહરંસ્ત્રિરહ્નો ઽભ્યુપયન્નપઃ

ઊભા કે બેઠા રહીને ફરવું અને દિવસમાં ત્રણ વાર પાણી પાસે જવું જોઈએ.

ચાન્દ્રાયણાનિ વા કુર્યાત્ પઞ્ચ ચત્વારિ વા પુનઃ

અથવા, ચાર કે પાંચ ચાંદ્રાયણ વ્રત ફરીથી કરવું જોઈએ.

સ તત્પાપાપનોદાર્થં તસ્યૈવ વ્રતમાચરેત્

એ પાપ દૂર કરવા માટે એ જ વ્રત ધારણ કરવું જોઈએ.