કૂર્મપુરાણમ્

દિવ્યં વર્ષસહસ્રં તુ સા ચ ધારા પ્રવાહિતા

એ ધારા દૈવી હજાર વર્ષ સુધી વહેતી રહી.

સંસ્તૂય વૈદિકૈર્મન્ત્રૈર્બહુમાનપુરઃ સરમ્

વૈદિક મંત્રોથી અને ખૂબ માનથી તેની સ્તુતિ કરવામાં આવી.

પ્રોવાચ વૃત્તમખિલં ભગવાન્ પરમેશ્વરઃ

ભગવાન પરમેશ્વરે સમગ્ર ઘટના કહી.

પ્રાર્થયામાસ દેવેશો વિમુઞ્ચેતિ ત્રિશૂલિનમ્

દેવોના સ્વામીએ ત્રિશૂલધારીને છોડવા વિનંતી કરી.

ચિરં ધ્યાત્વા જગદ્યોનિઃ શઙ્કરં પ્રાહ સર્વવિત્

દીર્ઘ ધ્યાન કર્યા પછી, સર્વજ્ઞ જગતના મૂળે શંકરને કહ્યું.

યત્રાખિલજગદ્દોષં ક્ષિપ્રં નાશયતાશ્વરઃ

જ્યાં પરમેશ્વર ઝડપથી સમગ્ર જગતના દોષોનો નાશ કરે છે,

જગામ લીલયા દેવો લોકાનાં હિતકામ્યયા

દેવો લોકોએ કલ્યાણ મળે એ ઇચ્છાથી, રમતાં રમતાં ત્યાં ગયા.

નૃત્યમાનો મહાયોગી હસ્તન્યસ્તકલેવરઃ

મહાન યોગી, હાથ પર શરીર રાખીને, નૃત્ય કરતા હતા.

અથાસ્થાયાપરં રૂપં નૃત્યદર્શનલાલસઃ

પછી, નવું રૂપ ધારણ કરીને, નૃત્ય બતાવવાની ઉત્સુકતા સાથે,

સસ્મિતો ઽનન્તયોગાત્મા નૃત્યતિ સ્મ પુનઃ પુનઃ

અનંત યોગના સ્વરૂપવાળા, સ્મિત સાથે, વારંવાર નૃત્ય કરતા રહ્યા.

ભેજે મહાદેવપુરીં વારાણસીમિતિ શ્રુતામ્

પછી મહાદેવની મહાન નગરી, વારાણસીમાં પ્રવેશ્યા.

હા હેત્યુક્ત્વા સનાદં સા પાતાલં પ્રાપ દુઃ ખિતા

'હાય!' એમ બોલી, દુઃખી થઈને, નાદ સાથે પાતાળમાં પહોંચી.

ગણાનામગ્રતો દેવઃ સ્થાપયામાસ શઙ્કરઃ

શંકરે દેવને ગણોના વડા તરીકે બેસાડ્યા.

ઉક્ત્વા સજીવમસ્ત્વીશો વિષ્ણવે સ ઘૃણાનિધિઃ

'એ જીવંત રહે' એમ કહી, દયાના સાગર એવા ઈશ્વરે તેને વિષ્ણુને સોંપ્યા.

તેષાં વિનશ્યતિ ક્ષિપ્રમિહામુત્ર ચ પાતકમ્

એ લોકોના પાપો અહીં અને પરલોકમાં ઝડપથી નાશ પામે છે.

તર્પયિત્વા પિતૄન્ દેવાન્ મુચ્યતે બ્રહ્મહત્યયા

પિતૃઓ અને દેવતાઓને તૃપ્ત કર્યા પછી, બ્રાહ્મણહત્યાના પાપથી મુક્તિ મળે છે.

દેહાન્તે તત્ પરં જ્ઞાનં દદામિ પરમં પદમ્

દેહના અંતે હું પરમ જ્ઞાન આપી, સર્વોચ્ચ અવસ્થામાં પહોંચાડું છું.

સહૈવ પ્રમથેશાનૈઃ ક્ષણાદન્તરધીયત

પ્રમથેશ્વરો સાથે, ક્ષણમાં અદૃશ્ય થઈ ગયા.

સ્વં દેશમગત્ તૂર્ણં ગૃહીત્વાં પરમં વપુઃ

પછી ઝડપથી પોતાના સ્થળે જઈ, પરમ રૂપ ધારણ કર્યું.

કપાલમોચનં તીર્થં સ્થાણોઃ પ્રિયકરં શુભમ્

કપાલમોચન એ પવિત્ર તીર્થ છે, જે સ્થાણુને પ્રિય અને શુભ છે.

વાચિકૈર્માનસૈઃ પાપૈઃ કાયિકૈશ્ચ વિમુચ્યતે

માણસ બોલથી, મનથી કે શરીરથી કરેલા પાપોથી અહીં મુક્ત થાય છે.

તયા સ કાયે નિર્દગ્ધે મુચ્યતે તુ દ્વિજોત્તમઃ

જ્યારે એના શરીરમાં એ દહાય છે, ત્યારે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ મુક્ત થાય છે.

પયો ઘૃતં જલં વાથ મુચ્યતે પાતકાત્ તતઃ

પછી દૂધ, ઘી કે પાણીથી પાપમાંથી મુક્તિ મળે છે.

બ્રહ્મહત્યાવ્રતં ચાથ ચરેત્ તત્પાપશાન્તયે

બ્રાહ્મણહત્યાના પાપને શાંત કરવા માટે તે વ્યક્તિએ તેનું પ્રાયશ્ચિત્ત વ્રત ધારણ કરવું જોઈએ.

સ્વકર્મ ખ્યાપયન્ બ્રૂયાન્માં ભવાનનુશાસ્ત્વિતિ

પોતાના કરેલા કર્મને જાહેર કરીને, તે કહેવું જોઈએ: 'મારે માર્ગદર્શન આપો, મહારાજ.'

વધે તુ શુદ્ધ્યતે સ્તેનો બ્રાહ્મણસ્તપસૈવ વા

ચોર કે બ્રાહ્મણ, બંનેને મૃત્યુદંડથી કે કઠિન તપથી શુદ્ધિ મળે છે.

શક્તિં ચોભયતસ્તીક્ષ્ણામાયસં દણ્ડમેવ વા

અથવા, બંને બાજુથી તીક્ષ્ણ શસ્ત્રથી કે લોખંડની લાકડીથી પણ દંડ આપી શકાય.

આચક્ષાણેન તત્પાપમેવઙ્કર્માસ્મિ શાધિ મામ્

'હું આ પાપ કરેલું છે, મને શીખવો,' એમ ખુલ્લેઆમ સ્વીકારીને તે પાપનું પ્રાયશ્ચિત્ત થાય છે.

અશાસિત્વા તુ તં રાજાસ્તેનસ્યાપ્નોતિ કિલ્બિષમ્

રાજા જો તેને દંડ ન આપે, તો એ ચોરનું પાપ પોતે ભોગવે છે.