કૂર્મપુરાણમ્

હિરણ્યગર્ભો ભગવાંસ્તં દેશમુપચક્રમે

ભગવાન હિરણ્યગર્ભ એ સ્થાને પહોંચ્યા.

પ્રોવાચ મધુરં વાક્યં માયયા તસ્ય મોહિતઃ

માયાથી મોહિત થઈ, તેણે મધુર વચન કહ્યાં.

એકાકી કો ભવાઞ્છેતે બ્રૂહિ મે પુરુષર્ષભ

હે પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ, તમે અહીં એકલા કોણ છો? મને કહો.

ઉવાચ દેવં બ્રહ્માણં મેઘગમ્ભીરનિઃ સ્વનઃ

મેઘ જેવી ગંભીર ધ્વનિથી બ્રહ્માજીએ દેવતાને કહ્યું.

મહાયોગેશ્વરં માં ત્વં જાનીહિ પુરુષોત્તમમ્

મને મહાયોગેશ્વર અને પુરુષોત્તમ તરીકે ઓળખો.

સપર્વતમહાદ્વીપં સમુદ્રૈઃ સપ્તભિર્વૃતમ્

આ ધરતી, તેના મહાન પર્વતો અને દ્વીપો સાથે, સાત સમુદ્રોથી ઘેરાયેલી છે.

જાનન્નપિ મહાયોગી કો ભવાનિતિ વેધસમ્

હવે, મહાયોગી, આ બધું જાણ્યા પછી પણ, સર્જનહારએ પૂછ્યું: 'તમે કોણ છો?'

પ્રત્યુવાચામ્બુજાભાક્ષં સસ્મિતં શ્લક્ષ્ણયા ગિરા

તે સમયે, કમળની આંખવાળા ભગવાનને, હળવી સ્મિત સાથે અને મીઠા શબ્દોમાં ઉત્તર આપ્યો.

મય્યેવ સંસ્થિતં વિશ્વં બ્રહ્માહં વિશ્વતોમુખઃ

આ સમગ્ર જગત માત્ર મારામાં જ સ્થિત છે; હું સર્વમુખી બ્રહ્મા છું.

અનુજ્ઞાપ્યાથ યોગેન પ્રવિષ્ટો બ્રહ્મણસ્તનુમ્

પછી, યોગ દ્વારા અનુમતિ મેળવી, તેણે બ્રહ્માના શરીરમાં પ્રવેશ કર્યો.

ઉદરે તસ્ય દેવસ્ય દૃષ્ટ્વા વિસ્મયમાગતઃ

તે દેવના પેટમાં જોઈ, તે આશ્ચર્યથી ભરાઈ ગયો.

અજાતશત્રુર્ભગવાન્ પિતામહમથાબ્રવીત્

પછી, ભગવંત અજાતશત્રુએ પિતામહ બ્રહ્માને કહ્યું.

પ્રવિશ્ય લોકાન્ પશ્યૈતાન્ વિચિત્રાન્ પુરુષર્ષભ

હવે, પુરુષશ્રેષ્ઠ, અંદર જઈને આ વિવિધ લોકોએ જો.

શ્રીપતેરુદરં ભૂયઃ પ્રવિવેશ કુશધ્વજઃ

કુશધ્વજે ફરીથી શ્રીપતિના પેટમાં પ્રવેશ કર્યો.

પર્યટિત્વા તુ દેવસ્ય દદૃશે ઽન્તં ન વૈ હરેઃ

તે દેવના અંદર ફર્યા પછી પણ, તેને હરિનો અંત મળ્યો નહીં.

જનાર્દનેન બ્રહ્માસૌ નાભ્યાં દ્વારમવિન્દત

જનાર્દન દ્વારા, બ્રહ્માને નાભિમાં કોઈ દ્વાર મળ્યું નહીં.

ઉજ્જહારાત્મનો રૂપં પુષ્કરાચ્ચતુરાનનઃ

ચતુરાનન બ્રહ્માએ પોતાનું રૂપ છોડીને કમળમાંથી બહાર આવ્યો.

બ્રહ્મા સ્વયંભૂર્ભગવાન્ જગદ્યોનિઃ પિતામહઃ

બ્રહ્મા, સ્વયં જન્મેલા, જગતના મૂળ અને પિતામહ છે.

પ્રોવાચ પુરુષં વિષ્ણું મેઘગમ્ભીરયા ગિરા

તેણે મેઘ જેવી ગૂંજીતી વાણીથી પુરુષોત્તમ વિષ્ણુને સંબોધ્યા.

એકો ઽહં પ્રબલો નાન્યો માં વૈ કો ઽબિભવિષ્યતિ

હું એકલો જ શક્તિશાળી છું; બીજો કોઈ નથી—મારે ઉપર કોણ જઈ શકે?

સાન્ત્વપૂર્વમિદં વાક્યં બભાષે મધુરં હરિઃ

હરિએ પહેલા શાંત અને મીઠા શબ્દોમાં વાત કરી.

ન માત્સર્યાભિયોગેન દ્વારાણિ પિહિતાનિ મે

મારા દ્વાર ઈર્ષાથી બંધ નથી.

કો હિ બાધિતુમન્વિચ્છેદ્ દેવદેવં પિતામહમ્

દેવોમાંના દેવ પિતામહને તકલીફ આપવાની કોણ ઈચ્છા રાખે?

સર્વમન્વય કલ્યાણં યન્મયાપહૃતં તવ

હું તારી પાસેથી જે બધું શુભ અને સુખદાયક લીધું છે,

પદ્મયોનિરિતિ ખ્યાતો મત્પ્રિયાર્થં જગન્મય

પદ્મયોની તરીકે જે જાણીતા છે, એ પણ મારા પ્રેમ માટે, હે જગતના સ્વરૂપ,

પ્રહર્ષમતુલં ગત્વા પુનર્વિષ્ણુમભાષત

અતુલ આનંદ પામી, તેણે ફરીથી વિષ્ણુને કહ્યું,

સર્વભૂતાન્તરાત્મા વૈ પરં બહ્મ સનાતનમ્

બધા જીવોમાં રહેનાર આત્મા એ જ સર્વોચ્ચ અને શાશ્વત બ્રહ્મ છે.

મન્મયં સર્વમેવેદં બ્રહ્માહં પુરુષઃ પરઃ

આ બધું મારાથી વ્યાપ્ત છે; હું બ્રહ્મા અને સર્વોપરી પુરુષ છું.

એકા મૂર્તિર્દ્વિધા ભિન્ના નારાયણપિતામહૌ

એક જ સ્વરૂપ છે, જે બે ભાગે વહેંચાયું છે: નારાયણ અને પિતામહ.