કૂર્મપુરાણમ્

ન્યવારયત્ ત્રિશૂલાઙ્કં દ્વારપાલો મહાબલઃ

ત્રિશૂલના ચિહ્નવાળો શક્તિશાળી દ્વારપાળે તેમને અટકાવ્યા.

વિષ્વક્સેન ઇતિ ખ્યાતો વિષ્ણોરંશસમુદ્ભવઃ

તેને વિશ્વક્ષેન કહે છે, જે વિષ્ણુના અંશથી જન્મેલો છે.

ભીષણો ભૈરવાદેશાત્ કાલવેગ ઇતિ શ્રુતઃ

ભયાનક અને ભૈરવના આદેશથી તેને કાળવેગા કહેવાય છે.

રુદ્રાયાભિમુખં રૌદ્રં ચિક્ષેપ ચ સુદર્શનમ્

તે રૌદ્ર અને રુદ્ર તરફ મોઢું કરીને સુદર્શન ફેંક્યું.

તમાપતન્તં સાવજ્ઞમાલોકયદમિત્રજિત્

શત્રુઓના વિજેતાએ તેને અવગણનાથી આવતો જોઈ લીધો.

શૂલેનોરસિ નિર્ભિદ્ય પાતયામાસ તં ભુવિ

તેને ત્રિશૂલથી છાતીમાં ઘા મારી જમીન પર પાડી દીધો.

તત્યાજ જીવિતં દૃષ્ટ્વા મૃત્યું વ્યાધિહતા ઇવ

મૃત્યુને જોઈને, જાણે રોગથી પીડિત થયો હોય તેમ, તેણે પ્રાણ ત્યાગ્યા.

વિવેશ ચાન્તરગૃહં સમાદાય કલેવરમ્

તે શરીર લઈને અંદરના મકાનમાં પ્રવેશ્યો.

શિરો લલાટાત્ સંભિદ્ય રક્તધારામપાતયત્

કપાળ પરથી માથું ફાડી, લોહીની ધારા વહાવી.

ન વિદ્યતે ઽનાભ્યુદિતા તવ ત્રિપુરમર્દન

હે ત્રિપુરમર્દન, આવું કદીયે થયું નથી.

દિવ્યં વર્ષસહસ્રં તુ સા ચ ધારા પ્રવાહિતા

એ ધારા દૈવી હજાર વર્ષ સુધી વહેતી રહી.

સંસ્તૂય વૈદિકૈર્મન્ત્રૈર્બહુમાનપુરઃ સરમ્

વૈદિક મંત્રોથી અને ખૂબ માનથી તેની સ્તુતિ કરવામાં આવી.

પ્રોવાચ વૃત્તમખિલં ભગવાન્ પરમેશ્વરઃ

ભગવાન પરમેશ્વરે સમગ્ર ઘટના કહી.

પ્રાર્થયામાસ દેવેશો વિમુઞ્ચેતિ ત્રિશૂલિનમ્

દેવોના સ્વામીએ ત્રિશૂલધારીને છોડવા વિનંતી કરી.

ચિરં ધ્યાત્વા જગદ્યોનિઃ શઙ્કરં પ્રાહ સર્વવિત્

દીર્ઘ ધ્યાન કર્યા પછી, સર્વજ્ઞ જગતના મૂળે શંકરને કહ્યું.

યત્રાખિલજગદ્દોષં ક્ષિપ્રં નાશયતાશ્વરઃ

જ્યાં પરમેશ્વર ઝડપથી સમગ્ર જગતના દોષોનો નાશ કરે છે,

જગામ લીલયા દેવો લોકાનાં હિતકામ્યયા

દેવો લોકોએ કલ્યાણ મળે એ ઇચ્છાથી, રમતાં રમતાં ત્યાં ગયા.

નૃત્યમાનો મહાયોગી હસ્તન્યસ્તકલેવરઃ

મહાન યોગી, હાથ પર શરીર રાખીને, નૃત્ય કરતા હતા.

અથાસ્થાયાપરં રૂપં નૃત્યદર્શનલાલસઃ

પછી, નવું રૂપ ધારણ કરીને, નૃત્ય બતાવવાની ઉત્સુકતા સાથે,

સસ્મિતો ઽનન્તયોગાત્મા નૃત્યતિ સ્મ પુનઃ પુનઃ

અનંત યોગના સ્વરૂપવાળા, સ્મિત સાથે, વારંવાર નૃત્ય કરતા રહ્યા.

ભેજે મહાદેવપુરીં વારાણસીમિતિ શ્રુતામ્

પછી મહાદેવની મહાન નગરી, વારાણસીમાં પ્રવેશ્યા.

હા હેત્યુક્ત્વા સનાદં સા પાતાલં પ્રાપ દુઃ ખિતા

'હાય!' એમ બોલી, દુઃખી થઈને, નાદ સાથે પાતાળમાં પહોંચી.

ગણાનામગ્રતો દેવઃ સ્થાપયામાસ શઙ્કરઃ

શંકરે દેવને ગણોના વડા તરીકે બેસાડ્યા.

ઉક્ત્વા સજીવમસ્ત્વીશો વિષ્ણવે સ ઘૃણાનિધિઃ

'એ જીવંત રહે' એમ કહી, દયાના સાગર એવા ઈશ્વરે તેને વિષ્ણુને સોંપ્યા.

તેષાં વિનશ્યતિ ક્ષિપ્રમિહામુત્ર ચ પાતકમ્

એ લોકોના પાપો અહીં અને પરલોકમાં ઝડપથી નાશ પામે છે.

તર્પયિત્વા પિતૄન્ દેવાન્ મુચ્યતે બ્રહ્મહત્યયા

પિતૃઓ અને દેવતાઓને તૃપ્ત કર્યા પછી, બ્રાહ્મણહત્યાના પાપથી મુક્તિ મળે છે.

દેહાન્તે તત્ પરં જ્ઞાનં દદામિ પરમં પદમ્

દેહના અંતે હું પરમ જ્ઞાન આપી, સર્વોચ્ચ અવસ્થામાં પહોંચાડું છું.

સહૈવ પ્રમથેશાનૈઃ ક્ષણાદન્તરધીયત

પ્રમથેશ્વરો સાથે, ક્ષણમાં અદૃશ્ય થઈ ગયા.

સ્વં દેશમગત્ તૂર્ણં ગૃહીત્વાં પરમં વપુઃ

પછી ઝડપથી પોતાના સ્થળે જઈ, પરમ રૂપ ધારણ કર્યું.