કૂર્મપુરાણમ્

સ્વાનન્દભૂતા કથિતા દેવી નાગન્તુકા શિવા

શિવા નામની દેવી એ તેની પોતાની આનંદરૂપ છે, બહારની નથી.

નાજ્ઞાનમગમન્નાશમીશ્વરસ્યૈવ માયયા

ઈશ્વરની માયાથી અજ્ઞાન ક્યારેય તેને જીત્યું કે નાશ કરી શક્યું નથી.

પ્રાપશ્યદદ્ભુતં દિવ્યં પૂરયન્ ગગનાન્તરમ્

તેને અદભુત, દિવ્ય દૃશ્ય દેખાયું, જે આખા આકાશને ભરતું હતું.

વ્યોમમધ્યગતં દિવ્યં પ્રાદુરાસીદ્ દ્વિજોત્તમાઃ

હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, આકાશના મધ્યમાં એક દિવ્ય સ્વરૂપ પ્રગટ્યું.

તેન તન્મણ્જલં ઘોરમાલોકયદનિન્દિતમ્

તે સ્વરૂપે એ ભયાનક, નિર્દોષ જળરાશિ જોઈ.

ક્ષણાદદૃશ્યત મહાન્ પુરુષો નીલલોહિતઃ

થોડી જ વારમાં એક મહાન પુરુષ, ગાઢ વાદળી અને લાલ રંગના, દેખાયા.

તં પ્રાહ ભગવાન્ બ્રહ્મા શઙ્કરં નીલલોહિતમ્

ભગવાન બ્રહ્માએ એ નિલલોહિત શંકરને કહ્યું.

પ્રાદુર્ભાવં મહેશાન્ મામેવ શરણં વ્રજ

હે મહેશ, તું પ્રગટ થા અને મારા શરણે આવ.

પ્રાહિણોત્ પુરુષં કાલં ભૈરવં લોકદાહકમ્

તેણે કાળભૈરવ નામના, લોકદાહક પુરુષને મોકલ્યો.

ચકર્ત તસ્ય વદનં વિરિઞ્ચસ્યાથ પઞ્ચમમ્

તેણે વિરિંચિનું પાંચમું માથું કાપી નાખ્યું.

મમાર ચેશયોગેન જીવિતં પ્રાપ વિશ્વસૃક્

પ્રભુની ઇચ્છાથી તે મર્યો, પણ વિશ્વના સર્જનહારને ફરીથી જીવ મળ્યો.

સમાસીનં મહાદેવ્યા મહાદેવં સનાતનમ્

તેણે મહાદેવને મહાદેવી સાથે બેઠેલા, શાશ્વત રૂપે જોયા.

કોટિસૂર્યપ્રતીકાશં જટાજૂટવિરાજિતમ્

તેઓ કરોડો સૂર્ય જેટલા તેજસ્વી હતા અને જટાવાળા શોભતા હતા.

ત્રિશૂલપાણિં દુષ્પ્રેક્ષ્યં યોગિનં ભૂતિભૂષણમ્

હાથમાં ત્રિશૂલ ધરાવનાર, જોવામાં અઘરા, યોગી અને ભસ્મથી શોભતા એવા હતા.

તમાદિદેવં બ્રહ્માણં મહાદેવં દદર્શ હ

બ્રહ્માએ એ આદિદેવ મહાદેવને જોયા.

સો ઽનન્તૈશ્વર્યયોગાત્મા મહેશો દૃશ્યતે કિલ

એ મહેશ, અનંત ઐશ્વર્યના યોગથી યુક્ત, ખરેખર દેખાય છે.

સકૃત્પ્રણામમાત્રેણ સ રુદ્રઃ ખલુ દૃશ્યતે

માત્ર એકવાર નમન કરતાં જ, એ રુદ્ર સાચે દેખાય છે.

વિમોચયતિ લોકાનાં નાયકો દૃશ્યતે કિલ

એ જગતના મુક્તિદાતા નેતા રૂપે દેખાય છે.

વિદન્તિ વિમલં રૂપં સ શંભુર્દૃશ્યતે કિલ

જેને શુદ્ધ સ્વરૂપ જાણે છે, એ શંભુ ખરેખર દેખાય છે.

અર્ચયન્તિ સદા લિઙ્ગં વિશ્વેશઃ ખલુ દૃશ્યતે

જે હંમેશા લિંગની પૂજા કરે છે, તેમને વિશ્વેશ્વર સાચે દેખાય છે.

સકૃત્પ્રણામમાત્રેણ સ રુદ્રઃ ખલુ દૃશ્યતે

માત્ર એકવાર નમન કરતાં જ, એ રુદ્ર સાચે દેખાય છે.

હિરણ્યગર્ભપુત્રો ઽસાવીશ્વરો દૃશ્યતે કિલ

હિરણ્યગર્ભના પુત્ર, એ ભગવાન અહીં દેખાય છે.

ન મુઞ્ચતિ સદા પાર્શ્વં શઙ્કરો ઽસાવદૃશ્યત

શંકર કદી પણ તેની બાજુ છોડતા નથી, એ હંમેશા તેની સાથે દેખાય છે.

દત્ત્વા તરતિ સંસારં રુદ્રો ઽસૌ દૃશ્યતે કિલ

રુદ્રે આપીને, એ સંસાર પાર કરે છે, એ રીતે એ અહીં દેખાય છે.

કાલઃ કિલ સ યોગાત્મા કાલકાલો હિ દૃશ્યતે

એ ખરેખર સમય છે, યોગનો આત્મા છે; એ સમયનો પણ અંત લાવનાર તરીકે દેખાય છે.

સોમઃ સ દૃશ્યતે દેવઃ સોમો યસ્ય વિભૂષણમ્

સોમદેવ અહીં દેખાય છે, જેના શોભા માટે સોમ એનું આભૂષણ છે.

ગીયતે પરમા મુક્તિઃ સ યોગી દૃશ્યતે કિલ

જે યોગીને સર્વોચ્ચ મુક્તિ માટે ગાન થાય છે, એ યોગી અહીં દેખાય છે.

યોગં ધ્યાયન્તિ દેવ્યાસૌ સ યોગી દૃશ્યતે કિલ

દેવતાઓ યોગનું ધ્યાન કરે છે; એ યોગી તરીકે એ અહીં દેખાય છે.

વરાસને સમાસીનમવાપ પરમાં સ્મૃતિમ્

શ્રેષ્ઠ આસનમાં બેસીને, એણે સર્વોચ્ચ સ્મૃતિ પ્રાપ્ત કરી.