કૂર્મપુરાણમ્

કામતો મરણાચ્છુદ્ધિર્જ્ઞેયા નાન્યેન કેનચિત્

મરવાની ઇચ્છાથી જ શુદ્ધિ થાય છે, બીજાં કોઈ ઉપાયથી નહીં.

જ્વલન્તં વા વિશેદગ્નિં જલં વા પ્રવિશેત્ સ્વયમ્

કોઈ પોતાની ઈચ્છાથી ધધકતા અગ્નિમાં કે પાણીમાં પ્રવેશી શકે છે.

બ્રહ્મહત્યાપનોદાર્થમન્તરા વા મૃતસ્ય તુ

અથવા, બ્રાહ્મણહત્યાના પાપને દૂર કરવા માટે, જો વચ્ચે મૃત્યુ થાય તો એ પણ માન્ય છે.

દત્ત્વા ચાન્નં સ દુર્ભિક્ષે બ્રહ્મહત્યાં વ્યપોહતિ

દુઃખાળમાં ભોજન આપવાથી પણ બ્રાહ્મણહત્યાનો પાપ દૂર થાય છે.

સર્વસ્વં વા વેદવિદે બ્રાહ્મણાય પ્રદાય તુ

કે પછી, પોતાના બધા માલમત્તા વેદજ્ઞ બ્રાહ્મણને આપી દેવાથી પણ.

શુધ્યેત્ ત્રિષવણસ્નાનાત્ ત્રિરાત્રોપોષિતો દ્વિજઃ

ત્રણ રાત ઉપવાસ કરીને અને ત્રણ વખત સ્નાન કરીને દ્વિજ શુદ્ધ થાય છે.

બ્રહ્મચર્યાદિભિર્યુક્તો દૃષ્ટ્વા રુદ્રં વિમુચ્યતે

બ્રહ્મચર્ય અને આવા આચરણમાં સ્થિર રહી, જ્યારે કોઈ રુદ્રને જુએ છે, ત્યારે મુક્તિ મળે છે.

સ્નાત્વાભ્યર્ચ્ય પિતૄન્ ભક્ત્યા બ્રહ્મહત્યાં વ્યપોહતિ

સ્નાન કરીને અને ભક્તિપૂર્વક પિતૃઓની પૂજા કર્યા પછી, બ્રાહ્મણહત્યાનો પાપ દૂર થાય છે.

કપાલં સ્થાપિતં પૂર્વં બ્રહ્મણઃ પરમેષ્ઠિનઃ

જે કપાળ પહેલાં પરમેશ્વર બ્રહ્માએ રાખ્યું હતું—

તર્પપિત્વા પિતૄન્ સ્નાત્વા મુચ્યતે બ્રહ્મહત્યયા

પિતૃઓને તૃપ્ત કરીને અને સ્નાન કર્યા પછી, બ્રાહ્મણહત્યાના પાપથી મુક્તિ મળે છે.

કપાલં બ્રહ્મણઃ પૂર્વં સ્થાપિતં દેહજં ભુવિ

બ્રહ્માનું જે કપાળ પહેલા ધરતી પર શરીરમાંથી ઉત્પન્ન થયું હતું—

માહાત્મ્યં દેવદેવસ્ય મહાદેવસ્ય ધીમતઃ

—એ દેવોના દેવ, મહાદેવની મહિમા છે.

પ્રોચુઃ પ્રણમ્ય લોકાદિં કિમેકં તત્ત્વમવ્યયમ્

પ્રણામ કરીને, તેમણે લોકાધિપતિને પૂછ્યું: 'એકમાત્ર અવિનાશી તત્વ શું છે?'

અવિજ્ઞાય પરં ભાવં સ્વાત્માનં પ્રાહ ધર્ષિણમ્

પરમ અવસ્થાને ન જાણીને, તેણે પોતાને જ વિજયી કહીને કહ્યું.

અનાદિમત્પરં બ્રહ્મ મામભ્યર્ચ્ય વિમુચ્યતે

આદિ રહિત અને સર્વોત્તમ એવા મને ભજવાથી મુક્તિ મળે છે.

ન વિદ્યતે ચાભ્યધિકો મત્તો લોકેષુ કશ્ચન

આ સમગ્ર જગતમાં મને કોઈપણ રીતે વઢે એવો કોઈ નથી.

પ્રોવાચ પ્રહસન્ વાક્યં રોષતામ્રવિલોચનઃ

તે રોષથી આંખો લાલ કરીને, હસતાં હસતાં આ શબ્દો બોલ્યા.

અજ્ઞાનયોગયુક્તસ્ય ન ત્વેતદુચિતં તવ

અજ્ઞાનથી ભરેલા માટે આવું કરવું તને યોગ્ય નથી.

ન મામૃતે ઽસ્ય જગતો જીવનં સર્વદા ક્વચિત્

મારા વિના, આ જગતમાં ક્યારેય અને ક્યાંય જીવન રહેતું નથી.

મત્પ્રેરિતેન ભવતા સૃષ્ટં ભુવનમણ્ડલમ્

મારા પ્રેરણાથી, તારે આ ભુવનમંડળની રચના કરી.

આજગ્મુર્યત્ર તૌ દેવૌ વેદાશ્ચત્વાર એવ હિ

ત્યાં એ બે દેવતાઓ અને ચારેય વેદો આવ્યા.

પ્રોચુઃ સંવિગ્નહૃદયા યાથાત્મ્યં પરમેષ્ઠિનઃ

હૃદયમાં ચિંતિત થઈ, તેઓએ પરમેશ્વરનું સાચું સ્વરૂપ કહ્યું.

યદાહુસ્તત્પરં તત્ત્વં સ દેવઃ સ્યાન્મહેશ્વરઃ

જેને તેઓ સર્વોચ્ચ તત્વ કહે છે, એ દેવ મહેશ્વર છે.

યમાહુરીશ્વરં દેવં સ દેવઃ સ્યાત્ પિનાકધૃક્

જેને તેઓ ઈશ્વર દેવ કહે છે, એ દેવ પિનાકધારી છે.

યોગિભિર્વિદ્યતે તત્ત્વં મહાદેવઃ સ શઙ્કરઃ

યોગીઓ જે તત્વને ઓળખે છે, એ મહાદેવ શંકર છે.

મહેશં પુરુષં રુદ્રં સ દેવો ભગવાન્ ભવઃ

મહેશ, પુરુષ, રુદ્ર—એ જ ભગવાન ભવ છે.

શ્રુત્વાહ પ્રહસન્ વાક્યં વિશ્વાત્માપિ વિમોહિતઃ

આ સાંભળી, વિશ્વાત્મા પણ મોહમાં પડી, હસીને બોલ્યા.

રમતે ભાર્યયા સાર્ધં પ્રમથૈશ્ચાતિગર્વિતૈઃ

તે પોતાની પત્ની અને અત્યંત ગર્વીલા પ્રમથો સાથે આનંદ કરે છે.

અમૂર્તો મૂર્તિમાન્ ભૂત્વા વચઃ પ્રાહ પિતામહમ્

આકાર વિનાનો તે સ્વરૂપ ધારણ કરી, પિતામહને સંબોધી બોલ્યો.