કૂર્મપુરાણમ્

જ્ઞાનયોગરતઃ શાન્તો મહાદેવપરાયણઃ

જેઓ જ્ઞાનયોગમાં લીન છે, શાંત છે અને પૂરેપૂરા મહાદેવને સમર્પિત છે—

પિતામહેન વિભુના મુનીનાં પૂર્વમીરિતમ્

આ બધું પહેલા પિતામહ ભગવાને ઋષિઓને કહેલું હતું.

જ્ઞાનં સ્વયંભુવા પ્રોક્તં યતિધર્માશ્રયં શિવમ્

સ્વયંભૂએ જે જ્ઞાન કહેલું છે, તે યતિઓના ધર્મમાં આધારિત છે અને કલ્યાણકારક છે.

પ્રણિહિતમનસો યે નિત્યમેવાચરન્તિ

જે લોકો મન એકાગ્ર રાખીને હંમેશા આ જ્ઞાનનું પાલન કરે છે—

હિતાય સર્વવિપ્રાણાં દોષાણામપનુત્તયે

આ બધું સર્વ જીવોના હિત માટે અને દોષો દૂર કરવા માટે છે.

દોષમાપ્નોતિ પુરુષઃ પ્રાયશ્ચિત્તં વિશોધનમ્

માણસે જો દોષ કરે તો પ્રાયશ્ચિત્ત એનું શુદ્ધિકરણ કરે છે.

યદ્ બ્રૂયુર્બ્રાહ્મણાઃ શાન્તા વિદ્વાંસસ્તત્સમાચરેત્

શાંત અને વિદ્વાન બ્રાહ્મણો જે કહે, એ જ કરવું જોઈએ.

સ એવ સ્યાત્ પરો ધર્મો યમેકો ઽપિ વ્યવસ્યતિ

એક માણસ પણ જે ધર્મને સાચો માને, એ જ સર્વોચ્ચ ધર્મ ગણાય છે.

યદ્ બ્રૂયુર્ધર્મકામાસ્તે તજ્જ્ઞેયં ધર્મસાધનમ્

ધર્મની ઈચ્છા રાખનારા જે કહે, એ જ ધર્મ પ્રાપ્ત કરવાનો માર્ગ છે.

વેદાધ્યયનસંપન્નાઃ સપ્તૈતે પરિકીર્તિતાઃ

સાત જણ વેદાધ્યયન કરનારા ગણાય છે.

એકવિંશતિસંખ્યાતાઃ પ્રયાશ્ચિત્તં વદન્તિ વૈ

એકવીસ જણ પ્રાયશ્ચિત્ત કહે છે એમ કહેવાયું છે.

મહાપાતકિનસ્ત્વેતે યશ્ચૈતૈઃ સહ સંવસેત્

આ બધા મહાપાપી છે અને જે કોઈ એમની સાથે રહે છે—

યાનશય્યાસનૈર્નિત્યં જાનન્ વૈ પતિતો ભવેત્

જાણીને, જે હંમેશા એમની સાથે વાહન, શય્યા કે આસન વહારે છે, તે પતિત થાય છે.

કૃત્વા સદ્યઃ પતેજ્જ્ઞાનાત્ સહ ભોજનમેવ ચ

જાણીને એમની સાથે ભોજન કરે તો તરત જ પતિત થાય છે.

સંવત્સરેણ પતતિ સહાધ્યયનમેવ ચ

એમની સાથે અધ્યયન કરવાથી, એક વર્ષમાં પતિત થાય છે.

ભૈક્ષમાત્મવિશુદ્ધ્યર્થં કૃત્વા શવશિરોધ્વજમ્

આત્માની શુદ્ધિ માટે, કબૂતનું ખોપરું ધ્વજ તરીકે રાખીને ભિક્ષા માંગવી જોઈએ.

વિનિન્દન્ સ્વયમાત્માનં બ્રાહ્મણં તં ચ સંસ્મરન્

પોતાને દોષારોપણ કરીને અને એ બ્રાહ્મણને યાદ કરીને, એમ કરવું જોઈએ.

વિધૂમે શનકૈર્નિત્યં વ્યઙ્ગારે ભુક્તવજ્જને

માણસે હંમેશા ધીમે ધીમે, ધૂમરહિત અને કણકણ ભોજન કરવું જોઈએ, જાણે કે એ અગ્નિમાં બળેલા ખોરાકની જેમ છે.

વન્યમૂલફલૈર્વાપિ વર્તયેદ્ ધૈર્યમાક્ષિતઃ

કે પછી, દૃઢ મનથી, કોઈ વનના મૂળ અને ફળથી પણ જીવન યાપી શકે છે.

પૂર્ણે તુ દ્વાદશે વર્ષે બ્રહ્મહત્યાં વ્યપોહતિ

પણ જ્યારે બાર વર્ષ પૂરા થાય, ત્યારે બ્રાહ્મણહત્યાનો પાપ દૂર થાય છે.

કામતો મરણાચ્છુદ્ધિર્જ્ઞેયા નાન્યેન કેનચિત્

મરવાની ઇચ્છાથી જ શુદ્ધિ થાય છે, બીજાં કોઈ ઉપાયથી નહીં.

જ્વલન્તં વા વિશેદગ્નિં જલં વા પ્રવિશેત્ સ્વયમ્

કોઈ પોતાની ઈચ્છાથી ધધકતા અગ્નિમાં કે પાણીમાં પ્રવેશી શકે છે.

બ્રહ્મહત્યાપનોદાર્થમન્તરા વા મૃતસ્ય તુ

અથવા, બ્રાહ્મણહત્યાના પાપને દૂર કરવા માટે, જો વચ્ચે મૃત્યુ થાય તો એ પણ માન્ય છે.

દત્ત્વા ચાન્નં સ દુર્ભિક્ષે બ્રહ્મહત્યાં વ્યપોહતિ

દુઃખાળમાં ભોજન આપવાથી પણ બ્રાહ્મણહત્યાનો પાપ દૂર થાય છે.

સર્વસ્વં વા વેદવિદે બ્રાહ્મણાય પ્રદાય તુ

કે પછી, પોતાના બધા માલમત્તા વેદજ્ઞ બ્રાહ્મણને આપી દેવાથી પણ.

શુધ્યેત્ ત્રિષવણસ્નાનાત્ ત્રિરાત્રોપોષિતો દ્વિજઃ

ત્રણ રાત ઉપવાસ કરીને અને ત્રણ વખત સ્નાન કરીને દ્વિજ શુદ્ધ થાય છે.

બ્રહ્મચર્યાદિભિર્યુક્તો દૃષ્ટ્વા રુદ્રં વિમુચ્યતે

બ્રહ્મચર્ય અને આવા આચરણમાં સ્થિર રહી, જ્યારે કોઈ રુદ્રને જુએ છે, ત્યારે મુક્તિ મળે છે.

સ્નાત્વાભ્યર્ચ્ય પિતૄન્ ભક્ત્યા બ્રહ્મહત્યાં વ્યપોહતિ

સ્નાન કરીને અને ભક્તિપૂર્વક પિતૃઓની પૂજા કર્યા પછી, બ્રાહ્મણહત્યાનો પાપ દૂર થાય છે.

કપાલં સ્થાપિતં પૂર્વં બ્રહ્મણઃ પરમેષ્ઠિનઃ

જે કપાળ પહેલાં પરમેશ્વર બ્રહ્માએ રાખ્યું હતું—