કૂર્મપુરાણમ્

કુર્યાત્કૃછ્રાતિકૃચ્છ્રં તુ ચાન્દ્રાયણમથાપિ વા

કૃચ્છ્રાતિકૃચ્છ્ર અથવા ચાંદ્રાયણ વ્રત, કે બંને, કરવું જોઈએ.

દિવાસ્કન્દે ત્રિરાત્રં સ્યાત્ પ્રાણાયામશતં તથા

દિવસે ત્રણ રાત ઉપવાસ કરવો અને સાથે શ્વાસ નિયંત્રણના સો પ્રયોગ કરવાં.

પ્રત્યક્ષલવણે ચોક્તં પ્રાજાપત્યં વિશોધનમ્

સીધું મીઠું ખાવામાં પ્રજાપત્ય શૌચ વિધાન કરવું જોઈએ.

તસ્માન્મહેશ્વરં જ્ઞાત્વા તસ્ય ધ્યાનપરો ભવેત્

મહેશ્વરને ઓળખીને, તેની ધ્યાનમાં તત્પર રહેવું જોઈએ.

યો ઽન્તરાત્ર પરં બ્રહ્મ સ વિજ્ઞેયો મહેશ્વરઃ

જે રાત્રિના અંતરમાં પરમ બ્રહ્મ છે, એ જ મહેશ્વર કહેવાય છે.

તદેવાક્ષરમદ્વૈતં તદાદિત્યાન્તરં પરમ્

એ જ અક્ષય, અદ્વિતીય અને સૂર્યમાં રહેલું પરમ તત્વ છે.

આત્મયોગાહ્વયે તત્ત્વે મહાદેવસ્તતઃ સ્મૃતઃ

આત્મયોગ નામના તત્વમાં મહાદેવનું સ્મરણ થાય છે.

તમેવાત્માનમન્વેતિ યઃ સ યાતિ પરં પદમ્

જે એ જ આત્માને શોધે છે, તે પરમ પદને પામે છે.

ન તે પશ્યન્તિ તં દેવં વૃથા તેષાં પરિશ્રમઃ

જે લોકો એ દેવને જોતા નથી, તેમનો બધો પ્રયત્ન વ્યર્થ જાય છે.

સ દેવસ્તુ મહાદેવો નૈતદ્ વિજ્ઞાય બધ્યતે

પણ એ મહાદેવ ભગવાન આ બધાથી બંધાતા નથી, કારણ કે તેઓ એનું જ્ઞાન નથી કરતા.

જ્ઞાનયોગરતઃ શાન્તો મહાદેવપરાયણઃ

જેઓ જ્ઞાનયોગમાં લીન છે, શાંત છે અને પૂરેપૂરા મહાદેવને સમર્પિત છે—

પિતામહેન વિભુના મુનીનાં પૂર્વમીરિતમ્

આ બધું પહેલા પિતામહ ભગવાને ઋષિઓને કહેલું હતું.

જ્ઞાનં સ્વયંભુવા પ્રોક્તં યતિધર્માશ્રયં શિવમ્

સ્વયંભૂએ જે જ્ઞાન કહેલું છે, તે યતિઓના ધર્મમાં આધારિત છે અને કલ્યાણકારક છે.

પ્રણિહિતમનસો યે નિત્યમેવાચરન્તિ

જે લોકો મન એકાગ્ર રાખીને હંમેશા આ જ્ઞાનનું પાલન કરે છે—

હિતાય સર્વવિપ્રાણાં દોષાણામપનુત્તયે

આ બધું સર્વ જીવોના હિત માટે અને દોષો દૂર કરવા માટે છે.

દોષમાપ્નોતિ પુરુષઃ પ્રાયશ્ચિત્તં વિશોધનમ્

માણસે જો દોષ કરે તો પ્રાયશ્ચિત્ત એનું શુદ્ધિકરણ કરે છે.

યદ્ બ્રૂયુર્બ્રાહ્મણાઃ શાન્તા વિદ્વાંસસ્તત્સમાચરેત્

શાંત અને વિદ્વાન બ્રાહ્મણો જે કહે, એ જ કરવું જોઈએ.

સ એવ સ્યાત્ પરો ધર્મો યમેકો ઽપિ વ્યવસ્યતિ

એક માણસ પણ જે ધર્મને સાચો માને, એ જ સર્વોચ્ચ ધર્મ ગણાય છે.

યદ્ બ્રૂયુર્ધર્મકામાસ્તે તજ્જ્ઞેયં ધર્મસાધનમ્

ધર્મની ઈચ્છા રાખનારા જે કહે, એ જ ધર્મ પ્રાપ્ત કરવાનો માર્ગ છે.

વેદાધ્યયનસંપન્નાઃ સપ્તૈતે પરિકીર્તિતાઃ

સાત જણ વેદાધ્યયન કરનારા ગણાય છે.

એકવિંશતિસંખ્યાતાઃ પ્રયાશ્ચિત્તં વદન્તિ વૈ

એકવીસ જણ પ્રાયશ્ચિત્ત કહે છે એમ કહેવાયું છે.

મહાપાતકિનસ્ત્વેતે યશ્ચૈતૈઃ સહ સંવસેત્

આ બધા મહાપાપી છે અને જે કોઈ એમની સાથે રહે છે—

યાનશય્યાસનૈર્નિત્યં જાનન્ વૈ પતિતો ભવેત્

જાણીને, જે હંમેશા એમની સાથે વાહન, શય્યા કે આસન વહારે છે, તે પતિત થાય છે.

કૃત્વા સદ્યઃ પતેજ્જ્ઞાનાત્ સહ ભોજનમેવ ચ

જાણીને એમની સાથે ભોજન કરે તો તરત જ પતિત થાય છે.

સંવત્સરેણ પતતિ સહાધ્યયનમેવ ચ

એમની સાથે અધ્યયન કરવાથી, એક વર્ષમાં પતિત થાય છે.

ભૈક્ષમાત્મવિશુદ્ધ્યર્થં કૃત્વા શવશિરોધ્વજમ્

આત્માની શુદ્ધિ માટે, કબૂતનું ખોપરું ધ્વજ તરીકે રાખીને ભિક્ષા માંગવી જોઈએ.

વિનિન્દન્ સ્વયમાત્માનં બ્રાહ્મણં તં ચ સંસ્મરન્

પોતાને દોષારોપણ કરીને અને એ બ્રાહ્મણને યાદ કરીને, એમ કરવું જોઈએ.

વિધૂમે શનકૈર્નિત્યં વ્યઙ્ગારે ભુક્તવજ્જને

માણસે હંમેશા ધીમે ધીમે, ધૂમરહિત અને કણકણ ભોજન કરવું જોઈએ, જાણે કે એ અગ્નિમાં બળેલા ખોરાકની જેમ છે.

વન્યમૂલફલૈર્વાપિ વર્તયેદ્ ધૈર્યમાક્ષિતઃ

કે પછી, દૃઢ મનથી, કોઈ વનના મૂળ અને ફળથી પણ જીવન યાપી શકે છે.