કૂર્મપુરાણમ્

યદંશસ્તત્પરો યસ્તુ સ દેવઃ સ્યાન્મહેશ્વરઃ

જેનો અંશ પણ સર્વોપરી છે અને જે પર છે, એ દેવ મહેશ્વર છે.

એકૈકાતિક્રમે તેષાં પ્રાયશ્ચિત્તં વિધીયતે

દરેક પાપ માટે જુદું જુદું પ્રાયશ્ચિત્ત કરવું જરૂરી છે.

પ્રાણાયામસમાયુક્તં કુર્યાત્ સાંતપનં શુચિઃ

પવિત્ર મનુષ્યે શ્વાસ નિયંત્રણ સાથે સાંતપન વ્રત કરવું જોઈએ.

પુનરાશ્રમમાગમ્ય ચરેદ્ ભિશ્રુરતન્દ્રિતઃ

પછી ફરી આશ્રમમાં આવીને ભિક્ષુએ ઉદ્યત અને નિષ્ઠાપૂર્વક વર્તવું જોઈએ.

તથાપિ ચ ન કર્તવ્યં પ્રસઙ્ગો હ્યેષ દારુણઃ

છતાં પણ, આવું વર્તન કરવું નહીં, કારણ કે આ આસક્તિ ખરેખર ભયાનક છે.

ઉક્ત્વાનૃતં પ્રકર્તવ્યં યતિના ધર્મલિપ્સુના

ધર્મની ઇચ્છા ધરાવતા ભિક્ષુએ અસત્ય બોલીને પછી તેનુ સ્વીકાર કરી યોગ્ય કર્મ કરવું જોઈએ.

હિંસા ચૈષાપરા દિષ્ટા યા ચાત્મજ્ઞાનનાશિકા

આ પણ એક પ્રકારની હિંસા ગણાય છે, જે આત્મજ્ઞાનને નષ્ટ કરે છે.

સ તસ્ય હરતિ પ્રાણાન્ યો યસ્ય હરતે ધનમ્

જે બીજાના ધનને હરે છે, તે જાણે તેની જ પ્રાણને હરે છે.

ભૂયો નિર્વેદમાપન્નશ્ચરેચ્ચાન્દ્રાયણવ્રતમ્

પછી ફરી પશ્ચાતાપ થાય ત્યારે ચાંદ્રાયણ વ્રત કરવું જોઈએ.

ભૂયો નિર્વેદમાપન્નશ્ચરેદ્ ભિક્ષુરતન્દ્રિતઃ

પછી ફરી પશ્ચાતાપ થાય ત્યારે ભિક્ષુએ નિષ્ઠાપૂર્વક વર્તવું જોઈએ.

કુર્યાત્કૃછ્રાતિકૃચ્છ્રં તુ ચાન્દ્રાયણમથાપિ વા

કૃચ્છ્રાતિકૃચ્છ્ર અથવા ચાંદ્રાયણ વ્રત, કે બંને, કરવું જોઈએ.

દિવાસ્કન્દે ત્રિરાત્રં સ્યાત્ પ્રાણાયામશતં તથા

દિવસે ત્રણ રાત ઉપવાસ કરવો અને સાથે શ્વાસ નિયંત્રણના સો પ્રયોગ કરવાં.

પ્રત્યક્ષલવણે ચોક્તં પ્રાજાપત્યં વિશોધનમ્

સીધું મીઠું ખાવામાં પ્રજાપત્ય શૌચ વિધાન કરવું જોઈએ.

તસ્માન્મહેશ્વરં જ્ઞાત્વા તસ્ય ધ્યાનપરો ભવેત્

મહેશ્વરને ઓળખીને, તેની ધ્યાનમાં તત્પર રહેવું જોઈએ.

યો ઽન્તરાત્ર પરં બ્રહ્મ સ વિજ્ઞેયો મહેશ્વરઃ

જે રાત્રિના અંતરમાં પરમ બ્રહ્મ છે, એ જ મહેશ્વર કહેવાય છે.

તદેવાક્ષરમદ્વૈતં તદાદિત્યાન્તરં પરમ્

એ જ અક્ષય, અદ્વિતીય અને સૂર્યમાં રહેલું પરમ તત્વ છે.

આત્મયોગાહ્વયે તત્ત્વે મહાદેવસ્તતઃ સ્મૃતઃ

આત્મયોગ નામના તત્વમાં મહાદેવનું સ્મરણ થાય છે.

તમેવાત્માનમન્વેતિ યઃ સ યાતિ પરં પદમ્

જે એ જ આત્માને શોધે છે, તે પરમ પદને પામે છે.

ન તે પશ્યન્તિ તં દેવં વૃથા તેષાં પરિશ્રમઃ

જે લોકો એ દેવને જોતા નથી, તેમનો બધો પ્રયત્ન વ્યર્થ જાય છે.

સ દેવસ્તુ મહાદેવો નૈતદ્ વિજ્ઞાય બધ્યતે

પણ એ મહાદેવ ભગવાન આ બધાથી બંધાતા નથી, કારણ કે તેઓ એનું જ્ઞાન નથી કરતા.

જ્ઞાનયોગરતઃ શાન્તો મહાદેવપરાયણઃ

જેઓ જ્ઞાનયોગમાં લીન છે, શાંત છે અને પૂરેપૂરા મહાદેવને સમર્પિત છે—

પિતામહેન વિભુના મુનીનાં પૂર્વમીરિતમ્

આ બધું પહેલા પિતામહ ભગવાને ઋષિઓને કહેલું હતું.

જ્ઞાનં સ્વયંભુવા પ્રોક્તં યતિધર્માશ્રયં શિવમ્

સ્વયંભૂએ જે જ્ઞાન કહેલું છે, તે યતિઓના ધર્મમાં આધારિત છે અને કલ્યાણકારક છે.

પ્રણિહિતમનસો યે નિત્યમેવાચરન્તિ

જે લોકો મન એકાગ્ર રાખીને હંમેશા આ જ્ઞાનનું પાલન કરે છે—

હિતાય સર્વવિપ્રાણાં દોષાણામપનુત્તયે

આ બધું સર્વ જીવોના હિત માટે અને દોષો દૂર કરવા માટે છે.

દોષમાપ્નોતિ પુરુષઃ પ્રાયશ્ચિત્તં વિશોધનમ્

માણસે જો દોષ કરે તો પ્રાયશ્ચિત્ત એનું શુદ્ધિકરણ કરે છે.

યદ્ બ્રૂયુર્બ્રાહ્મણાઃ શાન્તા વિદ્વાંસસ્તત્સમાચરેત્

શાંત અને વિદ્વાન બ્રાહ્મણો જે કહે, એ જ કરવું જોઈએ.

સ એવ સ્યાત્ પરો ધર્મો યમેકો ઽપિ વ્યવસ્યતિ

એક માણસ પણ જે ધર્મને સાચો માને, એ જ સર્વોચ્ચ ધર્મ ગણાય છે.

યદ્ બ્રૂયુર્ધર્મકામાસ્તે તજ્જ્ઞેયં ધર્મસાધનમ્

ધર્મની ઈચ્છા રાખનારા જે કહે, એ જ ધર્મ પ્રાપ્ત કરવાનો માર્ગ છે.