કૂર્મપુરાણમ્

સિતેતરારુણાકારં મહેશં વિશ્વરૂપિણમ્

સફેદ, કાળો અને લાલ આકાર ધરાવનારા, વિશ્વરૂપ મહાદેવનું ધ્યાન કરવું જોઈએ.

આકાશે દેવમીશાનં ધ્યાયીતાકાશમધ્યગમ્

આકાશમાં, આકાશના મધ્યમાં રહેલા ઈશાન દેવનું ધ્યાન કરવું જોઈએ.

પુરાણં પુરુષં શંભું ધ્યાયન્ મુચ્યેત બન્ધનાત્

પ્રાચીન પુરુષ, શંભુનું ધ્યાન કરતાં બંધનમાંથી મુક્તિ મળે છે.

વિચિન્ત્ય પરમં વ્યોમ સર્વભૂતૈકકારણમ્

પરમ આકાશ, જે સર્વ જીવનું એકમાત્ર કારણ છે, તેનું મનન કરવું જોઈએ.

આનન્દં બ્રહ્મણઃ સૂક્ષ્મં યત્ પશ્યન્તિ મુમુક્ષવઃ

મુક્તિ ઇચ્છનાર જે બ્રહ્મના સૂક્ષ્મ આનંદને જુએ છે, તેનું ધ્યાન કરવું જોઈએ.

અનન્તં સત્યમીશાનં વિચિન્ત્યાસીત સંયતઃ

અનંત, સત્ય અને ઈશ્વરનું મનન કરતાં, સ્વયં સંયમિત રહીને બેઠા રહેવું જોઈએ.

યો ઽનુતિષ્ઠેન્મહેશેન સો ઽશ્નુતે યોગમૈશ્વરમ્

જે મહેશ્વરના આદેશનું પાલન કરે છે, તે યોગમય ઈશ્વરપદને પામે છે.

જ્ઞાનં સમભ્યસેદ્ બ્રાહ્મં યેન મુચ્યેત બન્ધનાત્

જે જ્ઞાનથી બંધનમાંથી મુક્તિ મળે છે, એવું બ્રહ્મજ્ઞાન અભ્યાસ કરવું જોઈએ.

આનન્દમજરં જ્ઞાનં ધ્યાયીત ચ પુનઃ પરમ્

પુનઃ, પરમ આનંદ અને અક્ષય જ્ઞાનનું ધ્યાન કરવું જોઈએ.

સ તસ્માદીશ્વરો દેવઃ પરસ્માદ્ યો ઽધિતિષ્ઠતિ

આથી, જે પરમથી પણ પર છે, એ જ ઈશ્વર દેવ છે.

યદંશસ્તત્પરો યસ્તુ સ દેવઃ સ્યાન્મહેશ્વરઃ

જેનો અંશ પણ સર્વોપરી છે અને જે પર છે, એ દેવ મહેશ્વર છે.

એકૈકાતિક્રમે તેષાં પ્રાયશ્ચિત્તં વિધીયતે

દરેક પાપ માટે જુદું જુદું પ્રાયશ્ચિત્ત કરવું જરૂરી છે.

પ્રાણાયામસમાયુક્તં કુર્યાત્ સાંતપનં શુચિઃ

પવિત્ર મનુષ્યે શ્વાસ નિયંત્રણ સાથે સાંતપન વ્રત કરવું જોઈએ.

પુનરાશ્રમમાગમ્ય ચરેદ્ ભિશ્રુરતન્દ્રિતઃ

પછી ફરી આશ્રમમાં આવીને ભિક્ષુએ ઉદ્યત અને નિષ્ઠાપૂર્વક વર્તવું જોઈએ.

તથાપિ ચ ન કર્તવ્યં પ્રસઙ્ગો હ્યેષ દારુણઃ

છતાં પણ, આવું વર્તન કરવું નહીં, કારણ કે આ આસક્તિ ખરેખર ભયાનક છે.

ઉક્ત્વાનૃતં પ્રકર્તવ્યં યતિના ધર્મલિપ્સુના

ધર્મની ઇચ્છા ધરાવતા ભિક્ષુએ અસત્ય બોલીને પછી તેનુ સ્વીકાર કરી યોગ્ય કર્મ કરવું જોઈએ.

હિંસા ચૈષાપરા દિષ્ટા યા ચાત્મજ્ઞાનનાશિકા

આ પણ એક પ્રકારની હિંસા ગણાય છે, જે આત્મજ્ઞાનને નષ્ટ કરે છે.

સ તસ્ય હરતિ પ્રાણાન્ યો યસ્ય હરતે ધનમ્

જે બીજાના ધનને હરે છે, તે જાણે તેની જ પ્રાણને હરે છે.

ભૂયો નિર્વેદમાપન્નશ્ચરેચ્ચાન્દ્રાયણવ્રતમ્

પછી ફરી પશ્ચાતાપ થાય ત્યારે ચાંદ્રાયણ વ્રત કરવું જોઈએ.

ભૂયો નિર્વેદમાપન્નશ્ચરેદ્ ભિક્ષુરતન્દ્રિતઃ

પછી ફરી પશ્ચાતાપ થાય ત્યારે ભિક્ષુએ નિષ્ઠાપૂર્વક વર્તવું જોઈએ.

કુર્યાત્કૃછ્રાતિકૃચ્છ્રં તુ ચાન્દ્રાયણમથાપિ વા

કૃચ્છ્રાતિકૃચ્છ્ર અથવા ચાંદ્રાયણ વ્રત, કે બંને, કરવું જોઈએ.

દિવાસ્કન્દે ત્રિરાત્રં સ્યાત્ પ્રાણાયામશતં તથા

દિવસે ત્રણ રાત ઉપવાસ કરવો અને સાથે શ્વાસ નિયંત્રણના સો પ્રયોગ કરવાં.

પ્રત્યક્ષલવણે ચોક્તં પ્રાજાપત્યં વિશોધનમ્

સીધું મીઠું ખાવામાં પ્રજાપત્ય શૌચ વિધાન કરવું જોઈએ.

તસ્માન્મહેશ્વરં જ્ઞાત્વા તસ્ય ધ્યાનપરો ભવેત્

મહેશ્વરને ઓળખીને, તેની ધ્યાનમાં તત્પર રહેવું જોઈએ.

યો ઽન્તરાત્ર પરં બ્રહ્મ સ વિજ્ઞેયો મહેશ્વરઃ

જે રાત્રિના અંતરમાં પરમ બ્રહ્મ છે, એ જ મહેશ્વર કહેવાય છે.

તદેવાક્ષરમદ્વૈતં તદાદિત્યાન્તરં પરમ્

એ જ અક્ષય, અદ્વિતીય અને સૂર્યમાં રહેલું પરમ તત્વ છે.

આત્મયોગાહ્વયે તત્ત્વે મહાદેવસ્તતઃ સ્મૃતઃ

આત્મયોગ નામના તત્વમાં મહાદેવનું સ્મરણ થાય છે.

તમેવાત્માનમન્વેતિ યઃ સ યાતિ પરં પદમ્

જે એ જ આત્માને શોધે છે, તે પરમ પદને પામે છે.

ન તે પશ્યન્તિ તં દેવં વૃથા તેષાં પરિશ્રમઃ

જે લોકો એ દેવને જોતા નથી, તેમનો બધો પ્રયત્ન વ્યર્થ જાય છે.