કૂર્મપુરાણમ્

ભુક્ત્વા તત્ સંત્યજેત્ પાત્રં યાત્રામાત્રમલોલુપઃ

ભોજન કર્યા પછી, જે પાત્ર છે તે મૂકી દેવું, યાત્રા માટે જેટલું જરૂરી હોય એથી વધારે લોભ રાખવો નહિ.

વૃત્તે શરાવસંપાતે ભિક્ષાં નિત્યં યતિશ્ચરેત્

પાત્ર ભરાઈ જાય ત્યારે સંન્યાસીએ એ જ પ્રમાણમાં ભિક્ષા લેવી.

ભિક્ષેત્યુક્ત્વા સકૃત્ તૂષ્ણીમશ્નીયાદ્ વાગ્યતઃ શુચિઃ

'ભિક્ષા' કહીને એકવાર બોલવું અને પછી મૌન રહી, સંયમ અને શુદ્ધિથી ભોજન કરવું.

આદિત્યે દર્શયિત્વાન્નં ભુઞ્જીત પ્રાઙ્મુખોત્તરઃ

ખોરાકને સૌપ્રથમ સૂર્યને દર્શાવી, પછી પૂર્વ કે ઉત્તર દિશામાં બેઠા ખાવું જોઈએ.

આચમ્ય દેવં બ્રહ્માણં ધ્યાયીત પરમેશ્વરમ્

પાણી ચાટી લીધા પછી, પરમેશ્વર બ્રહ્માને મનમાં ધ્યાન કરવું જોઈએ.

ચત્વારિ યતિપાત્રાણિ મનુરાહ પ્રજાપતિઃ

મનુએ, જે પ્રજાપતિ છે, સાધુઓ માટે ચાર પાત્રો જણાવ્યા છે.

સંધ્યાસ્વહ્નિ વિશેષેણ ચિન્તયેન્નિત્યમીશ્વરમ્

સાંજ-સવારના સંધિ સમયે અને ખાસ કરીને અગ્નિ સામે, હંમેશા ઈશ્વરનું ધ્યાન કરવું જોઈએ.

આત્માનં સર્વભૂતાનાં પરસ્તાત્ તમસઃ સ્થિતમ્

બધા જીવોમાં રહેલો આત્મા અંધકારથી પર છે.

પ્રધાનપુરુષાતીતમાકાશં દહનં શિવમ્

તે પ્રધાન અને પુરુષથી પણ પર છે, આકાશ જેવો, અગ્નિ જેવો અને કલ્યાણરૂપ છે.

ધ્યાયેદનાદિમદ્વૈતમાનન્દાદિગુણાલયમ્

આદિહીન, અદ્વિતીય અને આનંદાદિ ગુણોથી ભરપૂર એવા પરમાત્માનું ધ્યાન કરવું જોઈએ.

સિતેતરારુણાકારં મહેશં વિશ્વરૂપિણમ્

સફેદ, કાળો અને લાલ આકાર ધરાવનારા, વિશ્વરૂપ મહાદેવનું ધ્યાન કરવું જોઈએ.

આકાશે દેવમીશાનં ધ્યાયીતાકાશમધ્યગમ્

આકાશમાં, આકાશના મધ્યમાં રહેલા ઈશાન દેવનું ધ્યાન કરવું જોઈએ.

પુરાણં પુરુષં શંભું ધ્યાયન્ મુચ્યેત બન્ધનાત્

પ્રાચીન પુરુષ, શંભુનું ધ્યાન કરતાં બંધનમાંથી મુક્તિ મળે છે.

વિચિન્ત્ય પરમં વ્યોમ સર્વભૂતૈકકારણમ્

પરમ આકાશ, જે સર્વ જીવનું એકમાત્ર કારણ છે, તેનું મનન કરવું જોઈએ.

આનન્દં બ્રહ્મણઃ સૂક્ષ્મં યત્ પશ્યન્તિ મુમુક્ષવઃ

મુક્તિ ઇચ્છનાર જે બ્રહ્મના સૂક્ષ્મ આનંદને જુએ છે, તેનું ધ્યાન કરવું જોઈએ.

અનન્તં સત્યમીશાનં વિચિન્ત્યાસીત સંયતઃ

અનંત, સત્ય અને ઈશ્વરનું મનન કરતાં, સ્વયં સંયમિત રહીને બેઠા રહેવું જોઈએ.

યો ઽનુતિષ્ઠેન્મહેશેન સો ઽશ્નુતે યોગમૈશ્વરમ્

જે મહેશ્વરના આદેશનું પાલન કરે છે, તે યોગમય ઈશ્વરપદને પામે છે.

જ્ઞાનં સમભ્યસેદ્ બ્રાહ્મં યેન મુચ્યેત બન્ધનાત્

જે જ્ઞાનથી બંધનમાંથી મુક્તિ મળે છે, એવું બ્રહ્મજ્ઞાન અભ્યાસ કરવું જોઈએ.

આનન્દમજરં જ્ઞાનં ધ્યાયીત ચ પુનઃ પરમ્

પુનઃ, પરમ આનંદ અને અક્ષય જ્ઞાનનું ધ્યાન કરવું જોઈએ.

સ તસ્માદીશ્વરો દેવઃ પરસ્માદ્ યો ઽધિતિષ્ઠતિ

આથી, જે પરમથી પણ પર છે, એ જ ઈશ્વર દેવ છે.

યદંશસ્તત્પરો યસ્તુ સ દેવઃ સ્યાન્મહેશ્વરઃ

જેનો અંશ પણ સર્વોપરી છે અને જે પર છે, એ દેવ મહેશ્વર છે.

એકૈકાતિક્રમે તેષાં પ્રાયશ્ચિત્તં વિધીયતે

દરેક પાપ માટે જુદું જુદું પ્રાયશ્ચિત્ત કરવું જરૂરી છે.

પ્રાણાયામસમાયુક્તં કુર્યાત્ સાંતપનં શુચિઃ

પવિત્ર મનુષ્યે શ્વાસ નિયંત્રણ સાથે સાંતપન વ્રત કરવું જોઈએ.

પુનરાશ્રમમાગમ્ય ચરેદ્ ભિશ્રુરતન્દ્રિતઃ

પછી ફરી આશ્રમમાં આવીને ભિક્ષુએ ઉદ્યત અને નિષ્ઠાપૂર્વક વર્તવું જોઈએ.

તથાપિ ચ ન કર્તવ્યં પ્રસઙ્ગો હ્યેષ દારુણઃ

છતાં પણ, આવું વર્તન કરવું નહીં, કારણ કે આ આસક્તિ ખરેખર ભયાનક છે.

ઉક્ત્વાનૃતં પ્રકર્તવ્યં યતિના ધર્મલિપ્સુના

ધર્મની ઇચ્છા ધરાવતા ભિક્ષુએ અસત્ય બોલીને પછી તેનુ સ્વીકાર કરી યોગ્ય કર્મ કરવું જોઈએ.

હિંસા ચૈષાપરા દિષ્ટા યા ચાત્મજ્ઞાનનાશિકા

આ પણ એક પ્રકારની હિંસા ગણાય છે, જે આત્મજ્ઞાનને નષ્ટ કરે છે.

સ તસ્ય હરતિ પ્રાણાન્ યો યસ્ય હરતે ધનમ્

જે બીજાના ધનને હરે છે, તે જાણે તેની જ પ્રાણને હરે છે.

ભૂયો નિર્વેદમાપન્નશ્ચરેચ્ચાન્દ્રાયણવ્રતમ્

પછી ફરી પશ્ચાતાપ થાય ત્યારે ચાંદ્રાયણ વ્રત કરવું જોઈએ.