કૂર્મપુરાણમ્

આધ્યાત્મિકં ચ સતતં વેદાન્તાભિહિતં ચ યત્

એ સતત આત્મિક સાધના કરે છે, જે ઉપનિષદોમાં શીખવવામાં આવી છે.

વેદમેવાભ્યસેન્નિત્યં સ યાતિ પરમાં ગતિમ્

એ રોજ વેદનો અભ્યાસ કરે છે; આવો મનુષ્ય પરમ અવસ્થાને પામે છે.

ક્ષમા દયા ચ સતોષો વ્રતાન્યસ્ય વિશેષતઃ

માફી, દયા અને સંતોષ—આ ખાસ કરીને એના વ્રત છે.

કુર્યાદહરહઃ સ્નાત્વા ભિક્ષાન્નેનૈવ તેન હિ

એ દરરોજ સ્નાન કરે અને માત્ર ભિક્ષામાં મળેલા અન્નથી જીવન નિર્વાહ કરે.

સ્વાધ્યાયં ચાન્વહં કુર્યાત્ સાવિત્રીં સંધ્યયોર્જપેત્

એ દરરોજ સ્વાધ્યાય કરે અને સવારે-સાંજે ગાયત્રી જાપ કરે.

એકાન્નં વર્જયેન્નિત્યં કામં ક્રોધં પરિગ્રહમ્

એ હંમેશા એક જ માણસના હાથનું અન્ન, કામ, ક્રોધ અને સંપત્તિથી દૂર રહે.

કમણ્ડલુકરો વિદ્વાન્ ત્રિદણ્ડી યાતિ તત્પરમ્

પાણીનો કળશ અને ત્રિદંડ ધારણ કરીને, વિદ્વાન સંન્યાસી એ પરમ અવસ્થાને પામે છે.

ભૈક્ષેણ વર્તનં પ્રોક્તં ફલમૂલૈરથાપિ વા

ભિક્ષાથી જીવન નિર્વાહ કરવું કહેવાયું છે, અથવા ફળ-મૂળથી પણ ચાલે.

ભૈક્ષે પ્રસક્તો હિ યતિર્વિષયેષ્વપિ સજ્જતિ

જો સંન્યાસી ભિક્ષામાં આસક્ત થાય, તો એ વિષયોમાં પણ ફસાઈ જાય છે.

પ્રક્ષાલ્ય પાત્રે ભુઞ્જીયાદદ્ભિઃ પ્રક્ષાલયેત્ તુ તત્

ભોજન કરતા પહેલા પાત્ર ધોઈ લેવું અને પછી પાણીથી ફરી ધોઈ નાખવું.

ભુક્ત્વા તત્ સંત્યજેત્ પાત્રં યાત્રામાત્રમલોલુપઃ

ભોજન કર્યા પછી, જે પાત્ર છે તે મૂકી દેવું, યાત્રા માટે જેટલું જરૂરી હોય એથી વધારે લોભ રાખવો નહિ.

વૃત્તે શરાવસંપાતે ભિક્ષાં નિત્યં યતિશ્ચરેત્

પાત્ર ભરાઈ જાય ત્યારે સંન્યાસીએ એ જ પ્રમાણમાં ભિક્ષા લેવી.

ભિક્ષેત્યુક્ત્વા સકૃત્ તૂષ્ણીમશ્નીયાદ્ વાગ્યતઃ શુચિઃ

'ભિક્ષા' કહીને એકવાર બોલવું અને પછી મૌન રહી, સંયમ અને શુદ્ધિથી ભોજન કરવું.

આદિત્યે દર્શયિત્વાન્નં ભુઞ્જીત પ્રાઙ્મુખોત્તરઃ

ખોરાકને સૌપ્રથમ સૂર્યને દર્શાવી, પછી પૂર્વ કે ઉત્તર દિશામાં બેઠા ખાવું જોઈએ.

આચમ્ય દેવં બ્રહ્માણં ધ્યાયીત પરમેશ્વરમ્

પાણી ચાટી લીધા પછી, પરમેશ્વર બ્રહ્માને મનમાં ધ્યાન કરવું જોઈએ.

ચત્વારિ યતિપાત્રાણિ મનુરાહ પ્રજાપતિઃ

મનુએ, જે પ્રજાપતિ છે, સાધુઓ માટે ચાર પાત્રો જણાવ્યા છે.

સંધ્યાસ્વહ્નિ વિશેષેણ ચિન્તયેન્નિત્યમીશ્વરમ્

સાંજ-સવારના સંધિ સમયે અને ખાસ કરીને અગ્નિ સામે, હંમેશા ઈશ્વરનું ધ્યાન કરવું જોઈએ.

આત્માનં સર્વભૂતાનાં પરસ્તાત્ તમસઃ સ્થિતમ્

બધા જીવોમાં રહેલો આત્મા અંધકારથી પર છે.

પ્રધાનપુરુષાતીતમાકાશં દહનં શિવમ્

તે પ્રધાન અને પુરુષથી પણ પર છે, આકાશ જેવો, અગ્નિ જેવો અને કલ્યાણરૂપ છે.

ધ્યાયેદનાદિમદ્વૈતમાનન્દાદિગુણાલયમ્

આદિહીન, અદ્વિતીય અને આનંદાદિ ગુણોથી ભરપૂર એવા પરમાત્માનું ધ્યાન કરવું જોઈએ.

સિતેતરારુણાકારં મહેશં વિશ્વરૂપિણમ્

સફેદ, કાળો અને લાલ આકાર ધરાવનારા, વિશ્વરૂપ મહાદેવનું ધ્યાન કરવું જોઈએ.

આકાશે દેવમીશાનં ધ્યાયીતાકાશમધ્યગમ્

આકાશમાં, આકાશના મધ્યમાં રહેલા ઈશાન દેવનું ધ્યાન કરવું જોઈએ.

પુરાણં પુરુષં શંભું ધ્યાયન્ મુચ્યેત બન્ધનાત્

પ્રાચીન પુરુષ, શંભુનું ધ્યાન કરતાં બંધનમાંથી મુક્તિ મળે છે.

વિચિન્ત્ય પરમં વ્યોમ સર્વભૂતૈકકારણમ્

પરમ આકાશ, જે સર્વ જીવનું એકમાત્ર કારણ છે, તેનું મનન કરવું જોઈએ.

આનન્દં બ્રહ્મણઃ સૂક્ષ્મં યત્ પશ્યન્તિ મુમુક્ષવઃ

મુક્તિ ઇચ્છનાર જે બ્રહ્મના સૂક્ષ્મ આનંદને જુએ છે, તેનું ધ્યાન કરવું જોઈએ.

અનન્તં સત્યમીશાનં વિચિન્ત્યાસીત સંયતઃ

અનંત, સત્ય અને ઈશ્વરનું મનન કરતાં, સ્વયં સંયમિત રહીને બેઠા રહેવું જોઈએ.

યો ઽનુતિષ્ઠેન્મહેશેન સો ઽશ્નુતે યોગમૈશ્વરમ્

જે મહેશ્વરના આદેશનું પાલન કરે છે, તે યોગમય ઈશ્વરપદને પામે છે.

જ્ઞાનં સમભ્યસેદ્ બ્રાહ્મં યેન મુચ્યેત બન્ધનાત્

જે જ્ઞાનથી બંધનમાંથી મુક્તિ મળે છે, એવું બ્રહ્મજ્ઞાન અભ્યાસ કરવું જોઈએ.

આનન્દમજરં જ્ઞાનં ધ્યાયીત ચ પુનઃ પરમ્

પુનઃ, પરમ આનંદ અને અક્ષય જ્ઞાનનું ધ્યાન કરવું જોઈએ.