કૂર્મપુરાણમ્

કાષાયવાસાઃ સતતં ધ્યાનયોગપરાયણઃ

સदैવ કાશાયવસ્ત્ર ધારણ કરે અને ધ્યાન-યોગમાં તત્પર રહે.

ભૈક્ષ્યેણ વર્તયેન્નિત્યં નૈકાન્નાદી ભવેત્ ક્વચિત્

એ હંમેશા ભિક્ષાથી જીવન નિર્વાહ કરે અને ક્યારેય એક જ ઘરમાં ભોજન ન કરે.

ન તસ્ય નિષ્કૃતિઃ કાચિદ્ ધર્મશાસ્ત્રેષુ કથ્યતે

તેના માટે ધર્મશાસ્ત્રોમાં કોઈ પ્રાયશ્ચિત જણાવાયું નથી.

પ્રાણિહંસાનિવૃત્તશ્ચ મૌની સ્યાત્ સર્વનિસ્પૃહઃ

એ જીવહિંસા છોડે, મૌન રહે અને સર્વ ઇચ્છાઓથી મુક્ત રહે.

સત્યપૂતાં વદેદ્ વાણીં મનઃ પૂતં સમાચરેત્

એ સત્યથી પવિત્ર થયેલી વાણી બોલે અને મનથી શુદ્ધ કર્મ કરે.

સ્નાનશૌચરતો નિત્યં કમણ્ડલુકરઃ શુચિઃ

સાંજે સવાર રોજ સ્નાન અને શુદ્ધિમાં મન લગાવતો, હાથમાં પાણીનો કળશ રાખીને, એ હંમેશા પવિત્ર રહે છે.

મોક્ષશાસ્ત્રેષુ નિરતો બ્રહ્મસૂત્રી જિતેન્દ્રિયઃ

મોક્ષના શાસ્ત્રોમાં મન લગાવતો, બ્રહ્મસૂત્રનો અભ્યાસ કરતો અને ઇન્દ્રિયોને જીતેલો છે.

આત્મજ્ઞાનગુણોપેતો યતિર્મોક્ષમવાપ્નુયાત્

જે સંન્યાસીએ આત્મજ્ઞાનના ગુણ ધરાવ્યા હોય, તે મુક્તિ પામે છે.

સ્નાત્વાચમ્ય વિધાનેન શુચિર્દેવાલયાદિષુ

વિધિ પ્રમાણે સ્નાન કરીને અને આચમન કરીને, શુદ્ધ થઈ દેવમંદિર અને અન્ય પવિત્ર સ્થળોએ જાય છે.

ધૌતકાષાયવસનો ભસ્મચ્છન્નતનૂરહઃ

ધોઈને પહેરેલા કાશાય કપડાં અને ભસ્મથી શરીર ઢાંકી, એ સંન્યાસી ફરતો રહે છે.

આધ્યાત્મિકં ચ સતતં વેદાન્તાભિહિતં ચ યત્

એ સતત આત્મિક સાધના કરે છે, જે ઉપનિષદોમાં શીખવવામાં આવી છે.

વેદમેવાભ્યસેન્નિત્યં સ યાતિ પરમાં ગતિમ્

એ રોજ વેદનો અભ્યાસ કરે છે; આવો મનુષ્ય પરમ અવસ્થાને પામે છે.

ક્ષમા દયા ચ સતોષો વ્રતાન્યસ્ય વિશેષતઃ

માફી, દયા અને સંતોષ—આ ખાસ કરીને એના વ્રત છે.

કુર્યાદહરહઃ સ્નાત્વા ભિક્ષાન્નેનૈવ તેન હિ

એ દરરોજ સ્નાન કરે અને માત્ર ભિક્ષામાં મળેલા અન્નથી જીવન નિર્વાહ કરે.

સ્વાધ્યાયં ચાન્વહં કુર્યાત્ સાવિત્રીં સંધ્યયોર્જપેત્

એ દરરોજ સ્વાધ્યાય કરે અને સવારે-સાંજે ગાયત્રી જાપ કરે.

એકાન્નં વર્જયેન્નિત્યં કામં ક્રોધં પરિગ્રહમ્

એ હંમેશા એક જ માણસના હાથનું અન્ન, કામ, ક્રોધ અને સંપત્તિથી દૂર રહે.

કમણ્ડલુકરો વિદ્વાન્ ત્રિદણ્ડી યાતિ તત્પરમ્

પાણીનો કળશ અને ત્રિદંડ ધારણ કરીને, વિદ્વાન સંન્યાસી એ પરમ અવસ્થાને પામે છે.

ભૈક્ષેણ વર્તનં પ્રોક્તં ફલમૂલૈરથાપિ વા

ભિક્ષાથી જીવન નિર્વાહ કરવું કહેવાયું છે, અથવા ફળ-મૂળથી પણ ચાલે.

ભૈક્ષે પ્રસક્તો હિ યતિર્વિષયેષ્વપિ સજ્જતિ

જો સંન્યાસી ભિક્ષામાં આસક્ત થાય, તો એ વિષયોમાં પણ ફસાઈ જાય છે.

પ્રક્ષાલ્ય પાત્રે ભુઞ્જીયાદદ્ભિઃ પ્રક્ષાલયેત્ તુ તત્

ભોજન કરતા પહેલા પાત્ર ધોઈ લેવું અને પછી પાણીથી ફરી ધોઈ નાખવું.

ભુક્ત્વા તત્ સંત્યજેત્ પાત્રં યાત્રામાત્રમલોલુપઃ

ભોજન કર્યા પછી, જે પાત્ર છે તે મૂકી દેવું, યાત્રા માટે જેટલું જરૂરી હોય એથી વધારે લોભ રાખવો નહિ.

વૃત્તે શરાવસંપાતે ભિક્ષાં નિત્યં યતિશ્ચરેત્

પાત્ર ભરાઈ જાય ત્યારે સંન્યાસીએ એ જ પ્રમાણમાં ભિક્ષા લેવી.

ભિક્ષેત્યુક્ત્વા સકૃત્ તૂષ્ણીમશ્નીયાદ્ વાગ્યતઃ શુચિઃ

'ભિક્ષા' કહીને એકવાર બોલવું અને પછી મૌન રહી, સંયમ અને શુદ્ધિથી ભોજન કરવું.

આદિત્યે દર્શયિત્વાન્નં ભુઞ્જીત પ્રાઙ્મુખોત્તરઃ

ખોરાકને સૌપ્રથમ સૂર્યને દર્શાવી, પછી પૂર્વ કે ઉત્તર દિશામાં બેઠા ખાવું જોઈએ.

આચમ્ય દેવં બ્રહ્માણં ધ્યાયીત પરમેશ્વરમ્

પાણી ચાટી લીધા પછી, પરમેશ્વર બ્રહ્માને મનમાં ધ્યાન કરવું જોઈએ.

ચત્વારિ યતિપાત્રાણિ મનુરાહ પ્રજાપતિઃ

મનુએ, જે પ્રજાપતિ છે, સાધુઓ માટે ચાર પાત્રો જણાવ્યા છે.

સંધ્યાસ્વહ્નિ વિશેષેણ ચિન્તયેન્નિત્યમીશ્વરમ્

સાંજ-સવારના સંધિ સમયે અને ખાસ કરીને અગ્નિ સામે, હંમેશા ઈશ્વરનું ધ્યાન કરવું જોઈએ.

આત્માનં સર્વભૂતાનાં પરસ્તાત્ તમસઃ સ્થિતમ્

બધા જીવોમાં રહેલો આત્મા અંધકારથી પર છે.

પ્રધાનપુરુષાતીતમાકાશં દહનં શિવમ્

તે પ્રધાન અને પુરુષથી પણ પર છે, આકાશ જેવો, અગ્નિ જેવો અને કલ્યાણરૂપ છે.