કૂર્મપુરાણમ્

કૃષ્ણાજિની સોત્તરીયઃ શુક્લયજ્ઞોપવીતવાન્

કાળી કૃષ્ણમૃગચર્મ ઓઢેલું, ઉપર ચાદર અને સફેદ યજ્ઞોપવીત ધારણ કરેલું.

અનગ્નિરનિકેતઃ સ્યાન્મુનિર્મોક્ષપરો ભવેત્

અગ્નિ વિના અને સ્થિર નિવાસ વિના રહેવું, અને મુક્તિમાં મન લગાવવું.

ગૃહમેધિષુ ચાન્યેષુ દ્વિજેષુ વનવાસિષુ

ગૃહસ્થોમાં, અન્ય દ્વિજોમાં અને વનવાસીઓમાં રહેવું.

પ્રતિગૃહ્ય પુટેનૈવ પાણિના શકલેન વા

ભિક્ષા ફક્ત હાથના કપમાં કે કાં પાતળી કાંસમાં જ લેવી.

વિદ્યાવિશેષાન્ સાવિત્રીં રુદ્રાધ્યાયં તથૈવ ચ

વિદ્યા, સાવિત્રી મંત્ર અને રુદ્રના પાઠમાં નિપુણ થવું.

અગ્નિપ્રવેશમન્યદ્ વા બ્રર્હ્માર્પણવિધૌ સ્થિતઃ

અગ્નિમાં પ્રવેશ કરી શકે છે, અથવા બ્રહ્મને અર્પણ કરવાની વિધિમાં સ્થિર રહેવું.

યાતિ યત્ર જગતો ઽસ્ય સંસ્થિતિઃ

જ્યાં આ જગતનું લય થાય છે ત્યાં તે પહોંચે છે.

ચતુર્થમાયુષો ભાગં સંન્યાસેન નયેત્ ક્રમાત્

પોતાના જીવનના ચોથા ભાગમાં, યોગ્ય ક્રમ પ્રમાણે, સંન્યાસ લેવું જોઈએ.

યોગાભ્યાસરતઃ શાન્તો બ્રહ્મવિદ્યાપરાયણઃ

જે યોગાભ્યાસમાં તત્પર રહે છે, મનથી શાંત છે અને બ્રહ્મજ્ઞાનમાં નિષ્ઠાવાન છે.

તદા સંન્યાસમિચ્છેચ્ચ પતિતઃ સ્યાદ્ વિપર્યયે

તે સમયે સંન્યાસ લેવા ઇચ્છવું જોઈએ; જો એ વિરુદ્ધ વર્તે તો પતન થાય છે.

દાન્તઃ પક્વકષાયો ઽસૌ બ્રહ્માશ્રમમુપાશ્રયેત્

જે પોતાના ઇન્દ્રિયોને વશમાં રાખે છે અને કામનાઓથી મુક્ત થયો છે, એ બ્રહ્માશ્રમમાં આશરો લે.

કર્મસંન્યાસિનસ્ત્વન્યે ત્રિવિધાઃ પરિકીર્તિતાઃ

પણ બીજા કર્મનો ત્યાગ કરનારા ત્રણ પ્રકારના કહેવાયા છે.

પ્રોચ્યતે જ્ઞાનસંન્યાસી સ્વાત્મન્યેવ વ્યવસ્થિતઃ

જે માત્ર પોતાના આત્મામાં સ્થિર રહે છે, તે જ્ઞાનસંન્યાસી કહેવાય છે.

પ્રોચ્યતે વેદસંન્યાસી મુમુક્ષુર્વિજિતેન્દ્રિયઃ

જે મુક્તિની ઇચ્છા ધરાવે છે અને ઇન્દ્રિયોને જીતે છે, તે વેદસંન્યાસી કહેવાય છે.

જ્ઞેયઃ સ કર્મસંન્યાસી મહાયજ્ઞપરાયણઃ

જે મહાયજ્ઞોમાં નિષ્ઠાવાન છે, તે કર્મસંન્યાસી કહેવાય છે.

ન તસ્ય વિદ્યતે કાર્યં ન લિઙ્ગં વા વિપશ્ચિતઃ

જેણે જ્ઞાન પ્રાપ્ત કર્યું છે, તેના માટે કોઈ નિશ્ચિત કર્તવ્ય કે બહારનું ચિહ્ન નથી.

જીર્ણકૌપીનવાસાઃ સ્યાન્નગ્નો વા ધ્યાનતત્પરઃ

એ જૂના કૌપીન પહેરી શકે છે અથવા નગ્ન રહી ધ્યાનમાં તત્પર રહે.

અધ્યાત્મમતિરાસીત નિરપેક્ષો નિરામિષઃ

એનું મન સદા આત્મામાં સ્થિર રહે, કોઈ અપેક્ષા ન રાખે અને ઈચ્છાઓથી મુક્ત રહે.

નાભિનન્દેત મરણં નાભિનન્દેત જીવિતમ્

એ મૃત્યુનું સ્વાગત ન કરે અને જીવનની પણ ઈચ્છા ન રાખે.

એવં જ્ઞાત્વા પરો યોગી બ્રહ્મભૂયાય કલ્પતે

આ રીતે જાણીને, શ્રેષ્ઠ યોગી બ્રહ્મમાં એકત્વ પામવા યોગ્ય બને છે.

કાષાયવાસાઃ સતતં ધ્યાનયોગપરાયણઃ

સदैવ કાશાયવસ્ત્ર ધારણ કરે અને ધ્યાન-યોગમાં તત્પર રહે.

ભૈક્ષ્યેણ વર્તયેન્નિત્યં નૈકાન્નાદી ભવેત્ ક્વચિત્

એ હંમેશા ભિક્ષાથી જીવન નિર્વાહ કરે અને ક્યારેય એક જ ઘરમાં ભોજન ન કરે.

ન તસ્ય નિષ્કૃતિઃ કાચિદ્ ધર્મશાસ્ત્રેષુ કથ્યતે

તેના માટે ધર્મશાસ્ત્રોમાં કોઈ પ્રાયશ્ચિત જણાવાયું નથી.

પ્રાણિહંસાનિવૃત્તશ્ચ મૌની સ્યાત્ સર્વનિસ્પૃહઃ

એ જીવહિંસા છોડે, મૌન રહે અને સર્વ ઇચ્છાઓથી મુક્ત રહે.

સત્યપૂતાં વદેદ્ વાણીં મનઃ પૂતં સમાચરેત્

એ સત્યથી પવિત્ર થયેલી વાણી બોલે અને મનથી શુદ્ધ કર્મ કરે.

સ્નાનશૌચરતો નિત્યં કમણ્ડલુકરઃ શુચિઃ

સાંજે સવાર રોજ સ્નાન અને શુદ્ધિમાં મન લગાવતો, હાથમાં પાણીનો કળશ રાખીને, એ હંમેશા પવિત્ર રહે છે.

મોક્ષશાસ્ત્રેષુ નિરતો બ્રહ્મસૂત્રી જિતેન્દ્રિયઃ

મોક્ષના શાસ્ત્રોમાં મન લગાવતો, બ્રહ્મસૂત્રનો અભ્યાસ કરતો અને ઇન્દ્રિયોને જીતેલો છે.

આત્મજ્ઞાનગુણોપેતો યતિર્મોક્ષમવાપ્નુયાત્

જે સંન્યાસીએ આત્મજ્ઞાનના ગુણ ધરાવ્યા હોય, તે મુક્તિ પામે છે.

સ્નાત્વાચમ્ય વિધાનેન શુચિર્દેવાલયાદિષુ

વિધિ પ્રમાણે સ્નાન કરીને અને આચમન કરીને, શુદ્ધ થઈ દેવમંદિર અને અન્ય પવિત્ર સ્થળોએ જાય છે.