કૂર્મપુરાણમ્

ક્રિયાયાશ્ચાભવત્ પુત્રો દણ્ડઃ સમય એવ ચ

ક્રિયા પાસેથી દંડ અને સમય નામના પુત્રો થયા.

લજ્જાયા વિનયઃ પુત્રો વપુષો વ્યવસાયકઃ

લાજથી વિનય નામનો પુત્ર થયો; રૂપથી વ્યવસાયક જન્મ્યો.

યશઃ કીર્તિસુતસ્તદ્વદિત્યેતે ધર્મસૂનવઃ

કીર્તિના પુત્ર યશ પણ એમ જ; આ બધા ધર્મના પુત્રો છે.

ઇત્યેષ વૈ સુખોદર્કઃ સર્ગો ધર્મસ્ય કીર્તિતઃ

આ રીતે સુખ આપતો ધર્મનો સર્જન વર્ણવાયો છે.

નિકૃત્યનૃતયોર્જજ્ઞે ભયં નરક એવ ચ

નિકૃતિ અને અનૃતથી ભય અને નરક જન્મ્યા.

ભયાજ્જજ્ઞે ઽથ વૈ માયા મૃત્યું ભૂતાપહારિણમ્

ભયથી માયા અને જીવોને હરણારો મૃત્યુ જન્મ્યો.

મૃત્યોર્વ્યાધિજરાશોકતૃષ્ણાક્રોધાશ્ચ જજ્ઞિરે

મૃત્યુમાંથી રોગ, વૃદ્ધાપન, શોક, તરસ અને ક્રોધ ઉત્પન્ન થયા.

નૈષાં ભાર્યાસ્તિ પુત્રો વા સર્વે તે હ્યૂર્ધ્વરેતસઃ

તેઓ પાસે પત્ની કે પુત્ર કોઈ નથી; બધા ઉર્ધ્વરેતસ, એટલે કે બ્રહ્મચારી છે.

સંક્ષેપેણ મયા પ્રોક્તા વિસૃષ્ટિર્મુનિપુઙ્ગવા

હે મહાન ઋષિ, મેં સંક્ષિપ્તમાં સર્જનનું વર્ણન કર્યું છે.

પ્રણમ્ય વરદં વિષ્ણું પપ્રચ્છુઃ સંશયાન્વિતા

વિષ્ણુને, જે વરદાન આપનાર છે, વંદન કરીને તેઓએ શંકા સાથે પ્રશ્ન કર્યો.

ઇદાનીં સંશયં ચેમમસ્માકં છેત્તુમર્હસિ

હવે અમારી આ શંકા તમે દૂર કરો.

પુત્રત્વમગચ્છંભુર્બ્રહ્મણો ઽવ્યક્તજન્મનઃ

અવિદ્યમાન જન્મ ધરાવતા બ્રહ્માજીના પુત્ર તરીકે પૃથ્વી કેવી રીતે બની?

અણ્ડજો જગતામીશસ્તન્નો વક્તુમિહાર્હસિ

ડિમ્બમાંથી જન્મેલા જગતના સ્વામી વિશે અમને અહીં સમજાવો.

પુત્રત્વં બ્રહ્મણસ્તસ્ય પદ્મયોનિત્વમેવ ચ

બ્રહ્માજીના પુત્રત્વ અને કમળમાંથી જન્મ વિશે પણ કહો.

આસીદેકાર્ણવં સર્વં ન દેવાદ્યા ન ચર્ષયઃ

બધું એક જ મહાસાગર હતું; ત્યાં દેવો કે ઋષિઓ નહોતાં.

આશ્રિત્ય શેષશયનં સુષ્વાપ પુરુષોત્તમઃ

શેષનાગને શય્યા બનાવીને પુરુષોત્તમ સુતેલા હતા.

સહસ્ત્રબાહુઃ સર્વજ્ઞશ્ચિન્ત્યમાનો મનીષિભિઃ

હજારો હાથ અને સર્વજ્ઞતા ધરાવતા તેમને વિદ્વાનો ધ્યાનમાં ધરે છે.

મહાવિભૂતિર્યોગાત્મા યોગિનાં હૃદયાલયઃ

મહાન વૈભવથી યુક્ત, યોગમાં સ્થિત અને યોગીઓના હૃદયમાં નિવાસ કરતા.

ત્રૈલોક્યસારં વિમલં નાભ્યાં પઙ્કજમુદ્વભૌ

તેમના નાભિમાંથી ત્રણેય લોકનો સાર અને શુદ્ધ એવા કમળ ઉત્પન્ન થયું.

દિવ્યગન્ધમયં પુણ્યં કર્ણિકાકેસરાન્વિતમ્

દિવ્ય સુગંધથી ભરપૂર, પુણ્યમય, અને કર્ણિકા-કેસરથી શોભિત હતું.

હિરણ્યગર્ભો ભગવાંસ્તં દેશમુપચક્રમે

ભગવાન હિરણ્યગર્ભ એ સ્થાને પહોંચ્યા.

પ્રોવાચ મધુરં વાક્યં માયયા તસ્ય મોહિતઃ

માયાથી મોહિત થઈ, તેણે મધુર વચન કહ્યાં.

એકાકી કો ભવાઞ્છેતે બ્રૂહિ મે પુરુષર્ષભ

હે પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ, તમે અહીં એકલા કોણ છો? મને કહો.

ઉવાચ દેવં બ્રહ્માણં મેઘગમ્ભીરનિઃ સ્વનઃ

મેઘ જેવી ગંભીર ધ્વનિથી બ્રહ્માજીએ દેવતાને કહ્યું.

મહાયોગેશ્વરં માં ત્વં જાનીહિ પુરુષોત્તમમ્

મને મહાયોગેશ્વર અને પુરુષોત્તમ તરીકે ઓળખો.

સપર્વતમહાદ્વીપં સમુદ્રૈઃ સપ્તભિર્વૃતમ્

આ ધરતી, તેના મહાન પર્વતો અને દ્વીપો સાથે, સાત સમુદ્રોથી ઘેરાયેલી છે.

જાનન્નપિ મહાયોગી કો ભવાનિતિ વેધસમ્

હવે, મહાયોગી, આ બધું જાણ્યા પછી પણ, સર્જનહારએ પૂછ્યું: 'તમે કોણ છો?'

પ્રત્યુવાચામ્બુજાભાક્ષં સસ્મિતં શ્લક્ષ્ણયા ગિરા

તે સમયે, કમળની આંખવાળા ભગવાનને, હળવી સ્મિત સાથે અને મીઠા શબ્દોમાં ઉત્તર આપ્યો.

મય્યેવ સંસ્થિતં વિશ્વં બ્રહ્માહં વિશ્વતોમુખઃ

આ સમગ્ર જગત માત્ર મારામાં જ સ્થિત છે; હું સર્વમુખી બ્રહ્મા છું.