કૂર્મપુરાણમ્

જીર્ણાનિ ચૈવ વાસાંસિ શાકમૂલફલાનિ ચ

જૂના કપડાં, પાંદડા, મૂળ અને ફળો પણ લઈ શકાય છે.

અશ્મકુટ્ટો ભવેદ્ વાપિ કાલપક્વભુગેવ વા

પથ્થર પર વાટેલું ખાઈ શકે છે, અથવા જે કુદરતી રીતે પાકે છે એ જ ખાઈ શકે છે.

ચતુર્થકાલિકો વા સ્યાત્ સ્યાદ્વાપ્યષ્ટમકાલિકઃ

ચોથા સમયે એકવાર ખાઈ શકે છે, અથવા આઠમા સમયે પણ એકવાર ખાઈ શકે છે.

પક્ષે પક્ષે સમશ્નીયાદ્ યવાગૂં ક્વથિતાં સકૃત્

દર પખવાડિયે એકવાર જ જવારનું ઉકાળેલું ખોરાક લેવું.

સ્વાભાવિકૈઃ સ્વયં શીર્ણૈર્વૈખાનસમતે સ્થિતઃ

જે કુદરતી રીતે નીચે પડે છે એ જ લઈને વૈખાનસ રીતમાં રહેવું.

સ્થાનાસનાભ્યાં વિહરેન્ન ક્વચિદ્ ધૈર્યમુત્સૃજેત્

થેવું કે બેઠું રહીને ફરવું, પણ ક્યારેય ધીરજ ન ગુમાવવી.

આર્દ્રવાસાસ્તુ હેમન્તે ક્રમશો વર્ધયંસ્તપઃ

હિમકાળમાં ભીંજવેલા કપડાં પહેરી ધીરે ધીરે તપ વધારવું.

એકપાદેન તિષ્ઠેત મરીચીન્ વા પિબેત્ તદા

એક પગ પર ઊભા રહેવું, અથવા પછી કિરણોથી જ જીવન નિર્વાહ કરવો.

શીર્ણપર્ણાશનો વા સ્યાત્ કૃચ્છ્રૈર્ વા વર્તયેત્ સદા

પડેલા પાંદડા ખાઈ શકે છે, અથવા હંમેશા કઠિન તપસ્યા કરવી.

અથર્વશિરસો ઽધ્યેતા વેદાન્તાભ્યાસતત્પરઃ

અથર્વશિરસનું પઠન કરવું અને વેદાંતના અભ્યાસમાં તત્પર રહેવું.

કૃષ્ણાજિની સોત્તરીયઃ શુક્લયજ્ઞોપવીતવાન્

કાળી કૃષ્ણમૃગચર્મ ઓઢેલું, ઉપર ચાદર અને સફેદ યજ્ઞોપવીત ધારણ કરેલું.

અનગ્નિરનિકેતઃ સ્યાન્મુનિર્મોક્ષપરો ભવેત્

અગ્નિ વિના અને સ્થિર નિવાસ વિના રહેવું, અને મુક્તિમાં મન લગાવવું.

ગૃહમેધિષુ ચાન્યેષુ દ્વિજેષુ વનવાસિષુ

ગૃહસ્થોમાં, અન્ય દ્વિજોમાં અને વનવાસીઓમાં રહેવું.

પ્રતિગૃહ્ય પુટેનૈવ પાણિના શકલેન વા

ભિક્ષા ફક્ત હાથના કપમાં કે કાં પાતળી કાંસમાં જ લેવી.

વિદ્યાવિશેષાન્ સાવિત્રીં રુદ્રાધ્યાયં તથૈવ ચ

વિદ્યા, સાવિત્રી મંત્ર અને રુદ્રના પાઠમાં નિપુણ થવું.

અગ્નિપ્રવેશમન્યદ્ વા બ્રર્હ્માર્પણવિધૌ સ્થિતઃ

અગ્નિમાં પ્રવેશ કરી શકે છે, અથવા બ્રહ્મને અર્પણ કરવાની વિધિમાં સ્થિર રહેવું.

યાતિ યત્ર જગતો ઽસ્ય સંસ્થિતિઃ

જ્યાં આ જગતનું લય થાય છે ત્યાં તે પહોંચે છે.

ચતુર્થમાયુષો ભાગં સંન્યાસેન નયેત્ ક્રમાત્

પોતાના જીવનના ચોથા ભાગમાં, યોગ્ય ક્રમ પ્રમાણે, સંન્યાસ લેવું જોઈએ.

યોગાભ્યાસરતઃ શાન્તો બ્રહ્મવિદ્યાપરાયણઃ

જે યોગાભ્યાસમાં તત્પર રહે છે, મનથી શાંત છે અને બ્રહ્મજ્ઞાનમાં નિષ્ઠાવાન છે.

તદા સંન્યાસમિચ્છેચ્ચ પતિતઃ સ્યાદ્ વિપર્યયે

તે સમયે સંન્યાસ લેવા ઇચ્છવું જોઈએ; જો એ વિરુદ્ધ વર્તે તો પતન થાય છે.

દાન્તઃ પક્વકષાયો ઽસૌ બ્રહ્માશ્રમમુપાશ્રયેત્

જે પોતાના ઇન્દ્રિયોને વશમાં રાખે છે અને કામનાઓથી મુક્ત થયો છે, એ બ્રહ્માશ્રમમાં આશરો લે.

કર્મસંન્યાસિનસ્ત્વન્યે ત્રિવિધાઃ પરિકીર્તિતાઃ

પણ બીજા કર્મનો ત્યાગ કરનારા ત્રણ પ્રકારના કહેવાયા છે.

પ્રોચ્યતે જ્ઞાનસંન્યાસી સ્વાત્મન્યેવ વ્યવસ્થિતઃ

જે માત્ર પોતાના આત્મામાં સ્થિર રહે છે, તે જ્ઞાનસંન્યાસી કહેવાય છે.

પ્રોચ્યતે વેદસંન્યાસી મુમુક્ષુર્વિજિતેન્દ્રિયઃ

જે મુક્તિની ઇચ્છા ધરાવે છે અને ઇન્દ્રિયોને જીતે છે, તે વેદસંન્યાસી કહેવાય છે.

જ્ઞેયઃ સ કર્મસંન્યાસી મહાયજ્ઞપરાયણઃ

જે મહાયજ્ઞોમાં નિષ્ઠાવાન છે, તે કર્મસંન્યાસી કહેવાય છે.

ન તસ્ય વિદ્યતે કાર્યં ન લિઙ્ગં વા વિપશ્ચિતઃ

જેણે જ્ઞાન પ્રાપ્ત કર્યું છે, તેના માટે કોઈ નિશ્ચિત કર્તવ્ય કે બહારનું ચિહ્ન નથી.

જીર્ણકૌપીનવાસાઃ સ્યાન્નગ્નો વા ધ્યાનતત્પરઃ

એ જૂના કૌપીન પહેરી શકે છે અથવા નગ્ન રહી ધ્યાનમાં તત્પર રહે.

અધ્યાત્મમતિરાસીત નિરપેક્ષો નિરામિષઃ

એનું મન સદા આત્મામાં સ્થિર રહે, કોઈ અપેક્ષા ન રાખે અને ઈચ્છાઓથી મુક્ત રહે.

નાભિનન્દેત મરણં નાભિનન્દેત જીવિતમ્

એ મૃત્યુનું સ્વાગત ન કરે અને જીવનની પણ ઈચ્છા ન રાખે.