કૂર્મપુરાણમ્

અપિ વા જાતિમાત્રેભ્યો ન તુ શૂદ્રાત્ કથઞ્ચન

માત્ર જાતિથી હોય એવા પાસેથી પણ, પણ ક્યારેય શૂદ્ર પાસેથી નહીં.

ધનલોભે પ્રસક્તસ્તુ બ્રાહ્મણ્યાદેવ હીયતે

ધનના લોભમાં ફસાયેલો બ્રાહ્મણપદથી દૂર થઈ જાય છે.

ન તાં ગતિમવાપ્નોતિ સઙ્કોચાદ્ યામવાપ્નુયાત્

એવો માણસ સંયમથી જે અવસ્થાને પામે, તે પ્રાપ્ત કરી શકતો નથી.

સ્થિત્યર્થાદધિકં ગૃહ્ણન્ બ્રાહ્મણો યાત્યધોગતિમ્

જીવિકાથી વધુ લેતો બ્રાહ્મણ નીચી અવસ્થામાં જાય છે.

ઉદ્વેજયતિ ભૂતાનિ યથા ચૌરસ્તથૈવ સઃ

એવો માણસ પ્રાણીઓને ચોરની જેમ દુઃખ આપે છે.

સર્વતઃ પ્રતિગૃહ્ણીયાન્ન તુ તૃપ્યેત્ સ્વયં તતઃ

તે દરેક તરફથી સ્વીકારી શકે, પણ પોતે એથી સંતોષ માનવો નહીં.

વર્તમાનઃ સંયાતાત્મા યાતિ તત્ પરમં પદમ્

આ રીતે સંયમથી જીવતો મનુષ્ય પરમ પદને પામે છે.

એકાકી વિચરેન્નિત્યમુદાસીનઃ સમાહિતઃ

એમણે હંમેશાં એકલા, નિરસ અને એકાગ્ર રહીને વિહાર કરવો જોઈએ.

જ્ઞાત્વાનુતિષ્ઠેન્નિયતં તથાનુષ્ઠાપયેદ્ દ્વિજાન્

જાણીને નિયમિત રીતે પોતે આચરણ કરવું અને બીજાં દ્વિજોને પણ કરાવવું.

પ્રકૃતિં યાતિ પરં ન યાતિ જન્મ

એ પરમ સ્વરૂપ પામે છે, પુનર્જન્મ નથી થતું.

વાનપ્રસ્થાશ્રમં ગચ્છેત્ સદારઃ સાગ્નિરેવ ચ દૃષ્ટ્વાપત્યસ્ય ચાપત્યં જર્જરીકૃતવિગ્રહઃ

પોતાનાં સંતાનનું સંતાન જોઈ અને શરીર વૃદ્ધ થઈ જાય ત્યારે, પત્ની અને અગ્નિ સાથે વાનપ્રસ્થ આશ્રમમાં પ્રવેશ કરવો.

ગત્વારણ્યં નિયમવાંસ્તપઃ કુર્યાત્ સમાહિતઃ

વનમાં જઈને, નિયમપાલક મનુષ્યે એકાગ્રતાથી તપ કરવું જોઈએ.

યતાહારો ભવેત્ તેન પૂજયેત્ પિતૃદેવતાઃ

જેવું પણ અન્ન મળે, તેનાથી પિતૃઓ અને દેવતાઓની પૂજા કરવી જોઈએ.

ગૃહાદાહૃત્ય ચાશ્નીયાદષ્ટૌ ગ્રાસાન્ સમાહિતઃ

ઘરેથી લાવેલું અન્ન, એમાંથી ધ્યાનપૂર્વક આઠ ગ્રાસ જ ખાવા જોઈએ.

સ્વાધ્યાયં સર્વદા કુર્યાન્નિયચ્છેદ્ વાચમન્યતઃ

સદાય સ્વાધ્યાય કરવો અને બાકી સમયે વાણી પર સંયમ રાખવો જોઈએ.

મુન્યન્નૈંર્વિવિધૈર્મેધ્યૈઃ શાકમૂલફલેન વા

મુનિઓ જેવું પવિત્ર અન્ન, વિવિધ પ્રકારના શુદ્ધ પદાર્થો કે શાક, મૂળ અને ફળથી જીવન નિર્વાહ કરવો જોઈએ.

સર્વભૂતાનુકમ્પી સ્યાત્ પ્રતિગ્રહવિવર્જિતઃ

બધા જીવ પ્રત્યે દયાળુ રહેવું અને દાન સ્વીકારવું ટાળવું જોઈએ.

ઉત્તરાયણં ચ ક્રમશો દક્ષસ્યાયનમેવ ચ

ઉત્તરાયણ અને દક્ષિણાયનનું ક્રમશઃ પાલન કરવું જોઈએ.

પુરોડાશાંશ્ચરૂંશ્ચૈવ વિધિવન્નિર્વપેત્ પૃથક્

પુડલાં અને હવનના પદાર્થો નિયમ પ્રમાણે અલગ-અલગ અર્પણ કરવા જોઈએ.

શેષં સમુપભુઞ્જીત લવણં ચ સ્વયં કૃતમ્

યજ્ઞ પછી જે બાકી રહે, અને પોતે બનાવેલું મીઠું જ ખાવું જોઈએ.

ભૂસ્તૃણં શિગ્રુકં ચૈવ શ્લેષ્માતકફલાનિ ચ

માટી, ઘાસ, શિગરું અને શ્લેષ્માતકના ફળોનો ઉપયોગ કરી શકાય.

ન ગ્રામજાતાન્યાર્તો ઽપિ પુષ્પાણિ ચ ફલાનિ ચ

ગામમાં ઉગેલા ફૂલ કે ફળ, ભલે દુઃખી હોય, પણ લેવું નહીં.

ન દ્રુહ્યેત્ સર્વભૂતાનિ નિર્દ્વન્દ્વો નિર્ભયો ભવેત્

કોઈ પણ જીવને દુઃખ ન પહોંચાડવું, દ્વંદ્વ અને ભયથી મુક્ત રહેવું જોઈએ.

બ્રહ્મચારી ભવેન્નિત્યં ન પત્નીમપિ સંશ્રયેત્

હમેશા બ્રહ્મચારી રહેવું અને પત્ની પાસે પણ ન જવું જોઈએ.

તદ્ વ્રતં તસ્ય લુપ્યેત પ્રાયશ્ચિત્તીયતે દ્વિજઃ

જો એ વ્રત તૂટે, તો તેનું પાલન નષ્ટ થાય અને દ્વિજને પ્રાયશ્ચિત કરવું પડે.

ન હિ વેદે ઽધિકારો ઽસ્ય તદ્વંશેપ્યેવમેવ હિ

પછી તેને વેદપાઠનો અધિકાર રહેતો નથી, અને એના વંશજોને પણ નહીં.

શરણ્યઃ સર્વભૂતાનાં સંવિભાગપરઃ સદા

બધા જીવનો આશ્રય બનવો અને હંમેશા વહેંચવાની ભાવના રાખવી.

એકાગ્નિરનિકેતઃ સ્યાત્ પ્રોક્ષિતાં ભૂમિમાશ્રયેત્

એક જ અગ્નિ રાખવો, કોઈ સ્થિર નિવાસ ન રાખવો અને શુદ્ધ ભૂમિ પર રહેવું.

શિલાયાં શર્કરાયાં વા શયીત સુસમાહિતઃ

પથ્થર કે કંકર પર સંપૂર્ણ શાંતિથી સુવું જોઈએ.