કૂર્મપુરાણમ્

મ્રિયમાણેષુ વિપ્રેષુ બ્રાહ્મણઃ સ તુ ગર્હિતઃ

જો બ્રાહ્મણો મરી રહ્યા હોય, તો એવો બ્રાહ્મણ નિંદનીય ગણાય છે.

અઙ્કયિત્વા સ્વકાદ્ રાષ્ટ્રાત્ તં રાજા વિપ્રવાસયેત્

રાજાએ તેને ચિહ્નિત કરીને પોતાના રાજ્યમાંથી કાઢી નાખવો જોઈએ.

સ પૂર્વાભ્યધિકઃ પાપી નરકે પચ્યતે નરઃ

એવો માણસ, અગાઉના કરતાં વધારે પાપી, નર્કમાં ભારે દુઃખ ભોગવે છે.

સત્યસંયમસંયુક્તાસ્તેભ્યો દદ્યાદ્ દ્વિજોત્તમાઃ

સત્ય અને સંયમ ધરાવનારને જ શ્રેષ્ઠ દ્વિજોએ આપવું જોઈએ.

ન તુ મૂર્ખમવૃત્તસ્થં દશરાત્રમુપોષિતમ્

પણ જે મૂર્ખ છે અને યોગ્ય વર્તન નથી રાખતો, એણે દસ દિવસ ઉપવાસ કર્યો હોય તો પણ, તેને આપવું નહીં.

સ તેન કર્મણા પાપી દહત્યાસપ્તમં કુલમ્

આવી ખોટી ક્રિયા કરનાર પાપી પોતાનાં સાત પેઢી સુધીના કુળને બળી નાખે છે.

તસ્મૈ યત્નેન દાતવ્યં અતિક્રમ્યાપિ સન્નિધિમ્

એવા યોગ્ય વ્યક્તિને, હાજર રહેલા અન્ય લોકો કરતાં પણ વધારે પ્રયત્નપૂર્વક દાન આપવું જોઈએ.

તાવુભૌ ગચ્છતઃ સ્વર્ગં નરકં તુ વિપર્યયે

બન્ને યોગ્ય રીતે વર્તે તો સ્વર્ગ પામે છે; વિપરીત થાય તો નરકમાં જાય છે.

પાષણ્ડેષુ ચ સર્વેષુ નાવેદવિદિ ધર્મવિત્

પાષંડીઓમાં કોઈ પણ વેદ કે ધર્મ જાણતો નથી.

અવિદ્વાન્ પ્રતિગૃહ્ણાનો ભસ્મી ભવતિ કાષ્ઠવત્

અજ્ઞાની વ્યક્તિ દાન સ્વીકારે તો તે લાકડાની જેમ રાખ બની જાય છે.

અપિ વા જાતિમાત્રેભ્યો ન તુ શૂદ્રાત્ કથઞ્ચન

માત્ર જાતિથી હોય એવા પાસેથી પણ, પણ ક્યારેય શૂદ્ર પાસેથી નહીં.

ધનલોભે પ્રસક્તસ્તુ બ્રાહ્મણ્યાદેવ હીયતે

ધનના લોભમાં ફસાયેલો બ્રાહ્મણપદથી દૂર થઈ જાય છે.

ન તાં ગતિમવાપ્નોતિ સઙ્કોચાદ્ યામવાપ્નુયાત્

એવો માણસ સંયમથી જે અવસ્થાને પામે, તે પ્રાપ્ત કરી શકતો નથી.

સ્થિત્યર્થાદધિકં ગૃહ્ણન્ બ્રાહ્મણો યાત્યધોગતિમ્

જીવિકાથી વધુ લેતો બ્રાહ્મણ નીચી અવસ્થામાં જાય છે.

ઉદ્વેજયતિ ભૂતાનિ યથા ચૌરસ્તથૈવ સઃ

એવો માણસ પ્રાણીઓને ચોરની જેમ દુઃખ આપે છે.

સર્વતઃ પ્રતિગૃહ્ણીયાન્ન તુ તૃપ્યેત્ સ્વયં તતઃ

તે દરેક તરફથી સ્વીકારી શકે, પણ પોતે એથી સંતોષ માનવો નહીં.

વર્તમાનઃ સંયાતાત્મા યાતિ તત્ પરમં પદમ્

આ રીતે સંયમથી જીવતો મનુષ્ય પરમ પદને પામે છે.

એકાકી વિચરેન્નિત્યમુદાસીનઃ સમાહિતઃ

એમણે હંમેશાં એકલા, નિરસ અને એકાગ્ર રહીને વિહાર કરવો જોઈએ.

જ્ઞાત્વાનુતિષ્ઠેન્નિયતં તથાનુષ્ઠાપયેદ્ દ્વિજાન્

જાણીને નિયમિત રીતે પોતે આચરણ કરવું અને બીજાં દ્વિજોને પણ કરાવવું.

પ્રકૃતિં યાતિ પરં ન યાતિ જન્મ

એ પરમ સ્વરૂપ પામે છે, પુનર્જન્મ નથી થતું.

વાનપ્રસ્થાશ્રમં ગચ્છેત્ સદારઃ સાગ્નિરેવ ચ દૃષ્ટ્વાપત્યસ્ય ચાપત્યં જર્જરીકૃતવિગ્રહઃ

પોતાનાં સંતાનનું સંતાન જોઈ અને શરીર વૃદ્ધ થઈ જાય ત્યારે, પત્ની અને અગ્નિ સાથે વાનપ્રસ્થ આશ્રમમાં પ્રવેશ કરવો.

ગત્વારણ્યં નિયમવાંસ્તપઃ કુર્યાત્ સમાહિતઃ

વનમાં જઈને, નિયમપાલક મનુષ્યે એકાગ્રતાથી તપ કરવું જોઈએ.

યતાહારો ભવેત્ તેન પૂજયેત્ પિતૃદેવતાઃ

જેવું પણ અન્ન મળે, તેનાથી પિતૃઓ અને દેવતાઓની પૂજા કરવી જોઈએ.

ગૃહાદાહૃત્ય ચાશ્નીયાદષ્ટૌ ગ્રાસાન્ સમાહિતઃ

ઘરેથી લાવેલું અન્ન, એમાંથી ધ્યાનપૂર્વક આઠ ગ્રાસ જ ખાવા જોઈએ.

સ્વાધ્યાયં સર્વદા કુર્યાન્નિયચ્છેદ્ વાચમન્યતઃ

સદાય સ્વાધ્યાય કરવો અને બાકી સમયે વાણી પર સંયમ રાખવો જોઈએ.

મુન્યન્નૈંર્વિવિધૈર્મેધ્યૈઃ શાકમૂલફલેન વા

મુનિઓ જેવું પવિત્ર અન્ન, વિવિધ પ્રકારના શુદ્ધ પદાર્થો કે શાક, મૂળ અને ફળથી જીવન નિર્વાહ કરવો જોઈએ.

સર્વભૂતાનુકમ્પી સ્યાત્ પ્રતિગ્રહવિવર્જિતઃ

બધા જીવ પ્રત્યે દયાળુ રહેવું અને દાન સ્વીકારવું ટાળવું જોઈએ.

ઉત્તરાયણં ચ ક્રમશો દક્ષસ્યાયનમેવ ચ

ઉત્તરાયણ અને દક્ષિણાયનનું ક્રમશઃ પાલન કરવું જોઈએ.

પુરોડાશાંશ્ચરૂંશ્ચૈવ વિધિવન્નિર્વપેત્ પૃથક્

પુડલાં અને હવનના પદાર્થો નિયમ પ્રમાણે અલગ-અલગ અર્પણ કરવા જોઈએ.