કૂર્મપુરાણમ્

તયોઃ પ્રસૂતિં દક્ષાય મનુઃ કન્યાં દદૌ પુનઃ

આમાંથી મનુએ પોતાની પુત્રી પ્રસૂતિને દક્ષને આપી.

યજ્ઞશ્ચ દક્ષિણા ચૈવ યાભ્યાં સંવર્ધિતં જગત્

યજ્ઞ અને દક્ષિના દ્વારા જગત પોષાયું.

યામા ઇતિ સમાક્યતા દેવાઃ સ્વાયંભુવે ઽન્તરે

દેવતાઓએ સ્વાયંભુવના સમયમાં તેમને યામા નામે ઓળખ્યા.

સસર્જ કન્યા નામાનિ તાસાં સમ્યમ્ નિબોધત

તેણે પુત્રીઓનું સર્જન કર્યું; હવે તેમના નામો ધ્યાનથી સાંભળો.

બુદ્ધિર્લજ્જાવપુઃ શાન્તિઃ સિદ્ધિઃ કીર્તિસ્ત્રયોદશી

બુદ્ધિ, લાજ, રૂપ, શાંતિ, સિદ્ધિ, કીર્તિ અને ત્રયોદશી—

તાભ્યઃ શિષ્ટા યવીયસ્ય એકાદશ સુલોચનાઃ

અને તેમાથી નાની, સુંદર આંખોવાળી અગિયાર પુત્રીઓ જન્મી.

સંતતિશ્ચાનસૂયા ચ ઊર્જા સ્વાહા સ્વધા તથા

સંતતિ, અનસૂયા, ઊર્જા, સ્વાહા અને સ્વધા પણ.

પુલસ્ત્યઃ પુલહશ્ચૈવ ક્રતુઃ પરમધર્મવિત્

પુલસ્ત્ય, પુલહ અને ધર્મને સારી રીતે જાણનારા ક્રતુ.

ખ્યાત્યાદ્યા જગૃહુઃ કન્યા મુનયો મુનિસત્તમાઃ

મહાન ઋષિઓએ, ખ્યાતિથી શરૂ થતી પુત્રીઓને સ્વીકારી.

ધૃત્યાસ્તુ નિયમઃ પુત્રસ્તુષ્ટ્યાઃ સંતોષ ઉચ્યતે

ધૃતિથી નિયમ નામનો પુત્ર થયો; તૃષ્ટિથી સંતોષ જન્મ્યો એમ કહેવાય છે.

ક્રિયાયાશ્ચાભવત્ પુત્રો દણ્ડઃ સમય એવ ચ

ક્રિયા પાસેથી દંડ અને સમય નામના પુત્રો થયા.

લજ્જાયા વિનયઃ પુત્રો વપુષો વ્યવસાયકઃ

લાજથી વિનય નામનો પુત્ર થયો; રૂપથી વ્યવસાયક જન્મ્યો.

યશઃ કીર્તિસુતસ્તદ્વદિત્યેતે ધર્મસૂનવઃ

કીર્તિના પુત્ર યશ પણ એમ જ; આ બધા ધર્મના પુત્રો છે.

ઇત્યેષ વૈ સુખોદર્કઃ સર્ગો ધર્મસ્ય કીર્તિતઃ

આ રીતે સુખ આપતો ધર્મનો સર્જન વર્ણવાયો છે.

નિકૃત્યનૃતયોર્જજ્ઞે ભયં નરક એવ ચ

નિકૃતિ અને અનૃતથી ભય અને નરક જન્મ્યા.

ભયાજ્જજ્ઞે ઽથ વૈ માયા મૃત્યું ભૂતાપહારિણમ્

ભયથી માયા અને જીવોને હરણારો મૃત્યુ જન્મ્યો.

મૃત્યોર્વ્યાધિજરાશોકતૃષ્ણાક્રોધાશ્ચ જજ્ઞિરે

મૃત્યુમાંથી રોગ, વૃદ્ધાપન, શોક, તરસ અને ક્રોધ ઉત્પન્ન થયા.

નૈષાં ભાર્યાસ્તિ પુત્રો વા સર્વે તે હ્યૂર્ધ્વરેતસઃ

તેઓ પાસે પત્ની કે પુત્ર કોઈ નથી; બધા ઉર્ધ્વરેતસ, એટલે કે બ્રહ્મચારી છે.

સંક્ષેપેણ મયા પ્રોક્તા વિસૃષ્ટિર્મુનિપુઙ્ગવા

હે મહાન ઋષિ, મેં સંક્ષિપ્તમાં સર્જનનું વર્ણન કર્યું છે.

પ્રણમ્ય વરદં વિષ્ણું પપ્રચ્છુઃ સંશયાન્વિતા

વિષ્ણુને, જે વરદાન આપનાર છે, વંદન કરીને તેઓએ શંકા સાથે પ્રશ્ન કર્યો.

ઇદાનીં સંશયં ચેમમસ્માકં છેત્તુમર્હસિ

હવે અમારી આ શંકા તમે દૂર કરો.

પુત્રત્વમગચ્છંભુર્બ્રહ્મણો ઽવ્યક્તજન્મનઃ

અવિદ્યમાન જન્મ ધરાવતા બ્રહ્માજીના પુત્ર તરીકે પૃથ્વી કેવી રીતે બની?

અણ્ડજો જગતામીશસ્તન્નો વક્તુમિહાર્હસિ

ડિમ્બમાંથી જન્મેલા જગતના સ્વામી વિશે અમને અહીં સમજાવો.

પુત્રત્વં બ્રહ્મણસ્તસ્ય પદ્મયોનિત્વમેવ ચ

બ્રહ્માજીના પુત્રત્વ અને કમળમાંથી જન્મ વિશે પણ કહો.

આસીદેકાર્ણવં સર્વં ન દેવાદ્યા ન ચર્ષયઃ

બધું એક જ મહાસાગર હતું; ત્યાં દેવો કે ઋષિઓ નહોતાં.

આશ્રિત્ય શેષશયનં સુષ્વાપ પુરુષોત્તમઃ

શેષનાગને શય્યા બનાવીને પુરુષોત્તમ સુતેલા હતા.

સહસ્ત્રબાહુઃ સર્વજ્ઞશ્ચિન્ત્યમાનો મનીષિભિઃ

હજારો હાથ અને સર્વજ્ઞતા ધરાવતા તેમને વિદ્વાનો ધ્યાનમાં ધરે છે.

મહાવિભૂતિર્યોગાત્મા યોગિનાં હૃદયાલયઃ

મહાન વૈભવથી યુક્ત, યોગમાં સ્થિત અને યોગીઓના હૃદયમાં નિવાસ કરતા.

ત્રૈલોક્યસારં વિમલં નાભ્યાં પઙ્કજમુદ્વભૌ

તેમના નાભિમાંથી ત્રણેય લોકનો સાર અને શુદ્ધ એવા કમળ ઉત્પન્ન થયું.