કૂર્મપુરાણમ્

પ્રાણાનેવાત્તુમિચ્છન્તિ નવાન્નામિષગૃદ્ધિનઃ

જે લોકો નવાં અનાજ કે માંસ માટે લાલચુ હોય, તેઓ માત્ર પોતાનું જ જીવન જાળવવા ઈચ્છે છે.

પિતૄંશ્ચૈવાષ્ટકાસ્વર્ચન્ નિત્યમન્વષ્ટકાસુ ચ

પિતૃઓની પૂજા અષ્ટકા અને અન્વષ્ટકા વિધિઓમાં હંમેશાં કરવી જોઈએ.

ત્રયાણામિહ વર્ણાનાં ગૃહસ્થાશ્રમવાસિનામ્

ત્રણ વર્ણોમાં, ગૃહસ્થાશ્રમમાં રહેતા લોકો માટે,

યજેત વા ન યજ્ઞેન સ યાતિ નરકાન્ બહૂન્

જો યજ્ઞ ન કરે તો એ માણસ અનેક નરકમાં જાય છે.

કુમ્ભીપાકં વૈતરણીમસિપત્રવનં તથા

કુંભીપાક, વૈતરણી અને તીક્ષ્ણ પાનાં વન જેવા નરકમાં જાય છે.

અન્ત્યજાનાં કુલે વિપ્રાઃ શૂદ્રયોનૌ ચ જાયતે

હે બ્રાહ્મણો, એ પછી અંત્યજના કુળમાં કે શૂદ્રના ગર્ભમાં જન્મે છે.

આધાયાગ્નિં વિશુદ્ધાત્મા યજેત પરમેશ્વરમ્

પવિત્ર મનથી અગ્નિ સ્થાપી, એએ પરમેશ્વરની પૂજા કરવી જોઈએ.

તસ્માદારાધયેન્નિત્યમગ્નિહોત્રેણ શાશ્વતમ્

એથી, હંમેશાં અગ્નિહોત્ર યજ્ઞથી શાશ્વત પરમાત્માની આરાધના કરવી જોઈએ.

સો ઽસૌ મૂઢો ન સંભાષ્યઃ કિં પુનર્નાસ્તિકો જનઃ

આવો મૂર્ખ માણસ વાત કરવા લાયક નથી, તો નાસ્તિક માણસ તો ઘણી જ વાત છે.

અધિકં ચાપિ વિદ્યેત સ સોમં પાતુમર્હતિ

અને જો વધારે જાણતો હોય તો એ સોમપાન કરવા યોગ્ય છે.

સોમેનારાધયેદ્ દેવં સોમલોકમહેશ્વરમ્

સોમથી દેવની, સોમલોકના મહેશ્વરની આરાધના કરવી જોઈએ.

સમો વા વિદ્યતે તસ્માત્ સોમેનાભ્યર્ચયેત્ પરમ્

કે જો કોઈ સમાન હોય તો એએ પણ સોમથી પરમાત્માની પૂજા કરવી જોઈએ.

ધર્મો વિમુક્તયે સાક્ષાચ્છ્રૌતઃ સ્માર્તો દ્વિધા પુનઃ

ધર્મ સીધો મુક્તિ માટે છે; શ્રૌત અને સ્માર્ત, એ ધર્મના બે ભાગ છે.

શ્રેયસ્કરતમઃ શ્રૌતસ્તસ્માચ્છ્રૌતં સમાચરેત્

સૌથી શ્રેષ્ઠ લાભદાયી વિધિ તો વેદોક્ત જ છે, તેથી વેદોક્ત વિધિનું પાલન કરવું જોઈએ.

શિષ્ટાચારસ્તૃતીયઃ સ્યાચ્છ્રતિસ્મૃત્યોરલાભતઃ

વેદ અને સ્મૃતિ ન મળે ત્યારે, વિદ્વાનોની આચારવિધી ત્રીજી પ્રમાણ ગણાય છે.

તે શિષ્ટા બ્રાહ્મણાઃ પ્રોક્તા નિત્યમાત્મગુણાન્વિતાઃ

જે બ્રાહ્મણો હંમેશા આંતરિક ગુણોથી યુક્ત રહે છે, તેઓ જ સાચા વિદ્વાન કહેવાય છે.

સ ધર્મઃ કથિતઃ સદ્ભિર્નાન્યેષામિતિ ધારણા

સારા લોકો જે ધર્મને માને છે, એ જ સાચો ધર્મ છે; બીજાનું અનુસરણ કરવું યોગ્ય નથી—આ જ સમજ છે.

એકસ્માદ્ બ્રહ્મવિજ્ઞાનં ધર્મજ્ઞાનં તથૈકતઃ

એક જ સ્થાનેથી બ્રહ્મનું જ્ઞાન મળે છે, અને એ જ રીતે ધર્મનું જ્ઞાન પણ એક જ સ્ત્રોતથી મળે છે.

ધર્મશાસ્ત્રં પુરાણં તદ્ બ્રહ્મજ્ઞાને પરા પ્રમા

ધર્મશાસ્ત્ર અને પુરાણ, બ્રહ્મજ્ઞાન માટે સર્વોચ્ચ પ્રમાણ છે.

તસ્માદ્ ધર્મં પુરાણં ચ શ્રદ્ધાતવ્યં દ્વિજાતિભિઃ

માટે દ્વિજાતિઓએ ધર્મ અને પુરાણ પર શ્રદ્ધા રાખવી જોઈએ.

દ્વિજાતેઃ પરમો ધર્મો વર્તનાનિ નિબોધત

હવે દ્વિજાતિના સર્વોચ્ચ ધર્મ અને જીવનયાપનની રીતો સાંભળો.

કુસીદકૃષિવાણિજ્યં પ્રકુર્વોતાસ્વયઙ્કૃતમ્

સુદખોરી, ખેતી અને વેપાર—આમાં પોતે જ પ્રવૃત્ત થવું યોગ્ય નથી.

આપત્કલ્પો હ્યં જ્ઞેયઃ પૂર્વોક્તો મુખ્ય ઇષ્યતે

આ બધું તો માત્ર આકસ્મિક પરિસ્થિતિમાં જ કરવું, પહેલાં જે કહ્યું એ મુખ્ય માનવું.

કષ્ટા પાપીયસી વૃત્તિઃ કુસીદં તદ્ વિવર્જયેત્

સુદખોરી કઠિન અને પાપભર્યું જીવનયાપન છે, તેથી તેને ટાળવું જોઈએ.

તસ્માત્ ક્ષાત્રેણ વર્તેત વર્તનેનાપદિ દ્વિજઃ

માટે દ્વિજાતિએ માત્ર આકસ્મિક પરિસ્થિતિમાં જ ક્ષત્રિયની જેમ જીવનયાપન કરવું.

ન કથઞ્ચન કુર્વોત બ્રાહ્મણઃ કર્મ કર્ષણમ્

બ્રાહ્મણે ક્યારેય જમીન ખેડવાનું કામ કરવું નહીં.

તે તૃપ્તાસ્તસ્ય તં દોષં શમયન્તિ ન સંશયઃ

જે સંતોષ પામે છે, તેઓ તેનો દોષ દૂર કરે છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.

ત્રિંશદ્ભાગં બ્રાહ્મણાનાં કૃષિં કુર્વન્ ન દુષ્યતિ

બ્રાહ્મણો માટે માત્ર ત્રીસમાં એક ભાગ જેટલી ખેતી કરવાથી પાપ લાગતું નથી.

કૃષીવલો ન દોષેણ યુજ્યતે નાત્ર સંશયઃ

ખેડૂતને કોઈ દોષ લાગતો નથી—આમાં શંકા નથી.