કૂર્મપુરાણમ્

યસ્તુ કુર્યાત્ પૃથક્ પિણ્ડં પિતૃહા સો ઽભિજાયતે

જે વ્યક્તિ પિંડ અલગ આપે છે, તે પિતૃહંતક બને છે.

દદ્યાચ્ચાન્નં સોદકુમ્ભં પ્રત્યહં પ્રેતધર્મતઃ

મૃત માટે દરરોજ જળકુંભ સાથે અન્ન આપવું જોઈએ.

પ્રતિસંવત્સરં કાર્યં વિધિરેષ સનાતનઃ

આ શાશ્વત નિયમ દર વર્ષે કરવો જરૂરી છે.

પત્ની કુર્યાત્ સુતાભાવે પત્ન્ય ભાવે સહોદહઃ

પુત્ર ન હોય તો પત્નીએ કરવું, પત્ની ન હોય તો ભાઈએ કરવું.

કૃત્વા દાનાદિકં સર્વં શ્રદ્ધાયુક્તઃ સમાહિતઃ

બધા દાન વગેરે કાર્યો શ્રદ્ધા અને એકાગ્રતાથી પૂર્ણ કરવા જોઈએ.

સ્ત્રીણાં તુ ભર્તૃશુશ્રૂષા ધર્મો નાન્ય ઇહેષ્યતે

સ્ત્રીઓ માટે પતિની સેવા કરવી એજ મુખ્ય ફરજ ગણાય છે, બીજું કશું નથી.

પ્રાપ્નોતિ તત્ પરં સ્થાનં યદુક્તં વેદવાદિભિઃ

આ રીતે, જે વેદના જ્ઞાતાઓએ કહ્યું છે એ સર્વોચ્ચ અવસ્થાને સ્ત્રી પ્રાપ્ત કરે છે.

દર્શેન ચૈવ પક્ષાન્તે પૌર્ણમાસેન ચૈવ હિ

દર પખવાડિયાના અંતે અને પૂર્ણિમાના દિવસે,

પશુના ત્વયનસ્યાન્તે સમાન્તે સૌમિકૈર્મખૈઃ

વર્ષના અંતે પશુથી અને ઋતુના અંતે શાંતિપૂર્વક યજ્ઞ કરીને,

નવાન્નમદ્યાન્માંસં વા દીર્ઘમાયુર્જિજીવિષુઃ

જેને દીર્ઘ આયુષ્ય ઇચ્છું હોય, એએ નવાં અનાજ, દારૂ કે માંસ ન ખાવું જોઈએ.

પ્રાણાનેવાત્તુમિચ્છન્તિ નવાન્નામિષગૃદ્ધિનઃ

જે લોકો નવાં અનાજ કે માંસ માટે લાલચુ હોય, તેઓ માત્ર પોતાનું જ જીવન જાળવવા ઈચ્છે છે.

પિતૄંશ્ચૈવાષ્ટકાસ્વર્ચન્ નિત્યમન્વષ્ટકાસુ ચ

પિતૃઓની પૂજા અષ્ટકા અને અન્વષ્ટકા વિધિઓમાં હંમેશાં કરવી જોઈએ.

ત્રયાણામિહ વર્ણાનાં ગૃહસ્થાશ્રમવાસિનામ્

ત્રણ વર્ણોમાં, ગૃહસ્થાશ્રમમાં રહેતા લોકો માટે,

યજેત વા ન યજ્ઞેન સ યાતિ નરકાન્ બહૂન્

જો યજ્ઞ ન કરે તો એ માણસ અનેક નરકમાં જાય છે.

કુમ્ભીપાકં વૈતરણીમસિપત્રવનં તથા

કુંભીપાક, વૈતરણી અને તીક્ષ્ણ પાનાં વન જેવા નરકમાં જાય છે.

અન્ત્યજાનાં કુલે વિપ્રાઃ શૂદ્રયોનૌ ચ જાયતે

હે બ્રાહ્મણો, એ પછી અંત્યજના કુળમાં કે શૂદ્રના ગર્ભમાં જન્મે છે.

આધાયાગ્નિં વિશુદ્ધાત્મા યજેત પરમેશ્વરમ્

પવિત્ર મનથી અગ્નિ સ્થાપી, એએ પરમેશ્વરની પૂજા કરવી જોઈએ.

તસ્માદારાધયેન્નિત્યમગ્નિહોત્રેણ શાશ્વતમ્

એથી, હંમેશાં અગ્નિહોત્ર યજ્ઞથી શાશ્વત પરમાત્માની આરાધના કરવી જોઈએ.

સો ઽસૌ મૂઢો ન સંભાષ્યઃ કિં પુનર્નાસ્તિકો જનઃ

આવો મૂર્ખ માણસ વાત કરવા લાયક નથી, તો નાસ્તિક માણસ તો ઘણી જ વાત છે.

અધિકં ચાપિ વિદ્યેત સ સોમં પાતુમર્હતિ

અને જો વધારે જાણતો હોય તો એ સોમપાન કરવા યોગ્ય છે.

સોમેનારાધયેદ્ દેવં સોમલોકમહેશ્વરમ્

સોમથી દેવની, સોમલોકના મહેશ્વરની આરાધના કરવી જોઈએ.

સમો વા વિદ્યતે તસ્માત્ સોમેનાભ્યર્ચયેત્ પરમ્

કે જો કોઈ સમાન હોય તો એએ પણ સોમથી પરમાત્માની પૂજા કરવી જોઈએ.

ધર્મો વિમુક્તયે સાક્ષાચ્છ્રૌતઃ સ્માર્તો દ્વિધા પુનઃ

ધર્મ સીધો મુક્તિ માટે છે; શ્રૌત અને સ્માર્ત, એ ધર્મના બે ભાગ છે.

શ્રેયસ્કરતમઃ શ્રૌતસ્તસ્માચ્છ્રૌતં સમાચરેત્

સૌથી શ્રેષ્ઠ લાભદાયી વિધિ તો વેદોક્ત જ છે, તેથી વેદોક્ત વિધિનું પાલન કરવું જોઈએ.

શિષ્ટાચારસ્તૃતીયઃ સ્યાચ્છ્રતિસ્મૃત્યોરલાભતઃ

વેદ અને સ્મૃતિ ન મળે ત્યારે, વિદ્વાનોની આચારવિધી ત્રીજી પ્રમાણ ગણાય છે.

તે શિષ્ટા બ્રાહ્મણાઃ પ્રોક્તા નિત્યમાત્મગુણાન્વિતાઃ

જે બ્રાહ્મણો હંમેશા આંતરિક ગુણોથી યુક્ત રહે છે, તેઓ જ સાચા વિદ્વાન કહેવાય છે.

સ ધર્મઃ કથિતઃ સદ્ભિર્નાન્યેષામિતિ ધારણા

સારા લોકો જે ધર્મને માને છે, એ જ સાચો ધર્મ છે; બીજાનું અનુસરણ કરવું યોગ્ય નથી—આ જ સમજ છે.

એકસ્માદ્ બ્રહ્મવિજ્ઞાનં ધર્મજ્ઞાનં તથૈકતઃ

એક જ સ્થાનેથી બ્રહ્મનું જ્ઞાન મળે છે, અને એ જ રીતે ધર્મનું જ્ઞાન પણ એક જ સ્ત્રોતથી મળે છે.

ધર્મશાસ્ત્રં પુરાણં તદ્ બ્રહ્મજ્ઞાને પરા પ્રમા

ધર્મશાસ્ત્ર અને પુરાણ, બ્રહ્મજ્ઞાન માટે સર્વોચ્ચ પ્રમાણ છે.