કૂર્મપુરાણમ્

રાજા ચૈવાભિષિક્તશ્ચ પ્રાણસત્રિણ એવ ચ

રાજા, અભિષિષ્ટ અને પ્રાણસત્ર યજ્ઞ કરનાર,

સદ્યઃ શૌચં સમાખ્યાતં દુર્ભિક્ષે ચાપ્યુપદ્રવે

દુર્ભિક્ષ કે આપત્તિ સમયે તરત જ શુદ્ધિ માનવામાં આવે છે.

સદ્યઃ શૌચં સમાખ્યાતં સર્પાદિમરણે તથા

સર્પ વગેરેના મૃત્યુમાં પણ તરત જ શુદ્ધિ ગણાય છે.

બ્રાહ્મણાર્થે ચ સંન્યસ્તે સદ્યઃ શૌચં વિધીયતે

બ્રાહ્મણ માટે સંન્યાસ લેવાય ત્યારે તરત જ શુદ્ધિ વિધિ છે.

નાશૌચં કીર્ત્યતે સદ્ભિઃ પતિતે ચ તથા મૃતે

પતિત અથવા મૃત્યુ પામેલા માટે સજ્જનો અશૌચ્ય માનતા નથી.

ન ચાશ્રુપાતપિણ્ડૌ વા કાર્યં શ્રાદ્ધાદિ કઙ્ક્વચિત્

આવી વ્યક્તિ માટે ન તો શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ, ન તો પિંડાદિ વિધિ કરવી જોઈએ.

વિહિતં તસ્ય નાશૌચં નાગ્નિર્નાપ્યુદકાદિકમ્

એવા માટે અશૌચ્ય, અગ્નિ કે જળાદિ વિધિ નક્કી કરેલી નથી.

તસ્યાશૌચં વિધાતવ્યં કાર્યં ચૈવોદકાદિકમ્

તે માટે અશૌચનું પાલન કરવું અને પાણી વગેરે આપવાનું કાર્ય કરવું જોઈએ.

હિરણ્યધાન્યગોવાસસ્તિલાન્નગુડસર્પિષામ્

સોનુ, અનાજ, ગાય, વસ્ત્ર, તલ, પાકેલું ભાત, ગોળ અને ઘી—

આશૌચિનાં ગૃહાદ્ ગ્રાહ્યં શુષ્કાન્નં ચૈવ નિત્યશઃ

અશૌચ ધરાવનારા ઘરમાંથી સુકું અનાજ હંમેશા લેવું જોઈએ.

અનાહિતાગ્નિર્ગૃહ્યેણ લૌકિકેનેતરો જનઃ

જે અગ્નિ પ્રજ્વલિત નથી કરતો, એ ઘરગથ્થુ કે સામાન્ય અગ્નિનો ઉપયોગ કરે, બીજાઓ પણ એમ જ કરે.

દાહઃ કાર્યો યથાન્યાયં સપિણ્ડૈઃ શ્રદ્ધયાન્વિતૈઃ

દાહ વિધિ સગાંઓ દ્વારા શ્રદ્ધાપૂર્વક યોગ્ય રીતથી કરવી જોઈએ.

દશાહં બાન્ધવૈઃ સાર્ધં સર્વે ચૈવાર્દ્રવાસસઃ

દસ દિવસ સુધી સગાંઓ સાથે બધાએ ભીંજવેલા વસ્ત્ર પહેરવા જોઈએ.

પ્રેતાય ચ ગૃહદ્વારિ ચતુર્થે ભોજયેદ્ દ્વિજાન્

ચોથા દિવસે ઘરના બારણે મૃત માટે બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવું જોઈએ.

પૂર્વં તુ ભોજયેદ્ વિપ્રાનયુગ્માન્ શ્રદ્ધયા શુચીન્

પહેલા શ્રદ્ધાપૂર્વક શુદ્ધ બ્રાહ્મણ dampatીઓને ભોજન કરાવવું જોઈએ.

અયુગ્માન્ ભોજયેદ્ વિપ્રાન્ નવશ્રાદ્ધં તુ તદ્વિદુઃ

પછી દંપતિ ન હોય એવા બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવું; આ નવ શ્રાદ્ધ કહેવાય છે.

એકં પવિત્રમેકોર્ઽઘઃ પિણ્ડપાત્રં તથૈવ ચ

એક શુદ્ધિની વસ્તુ, એક અર્ઘ્યપાત્ર અને એક પિંડ માટેનું પાત્ર રાખવું જોઈએ.

સપિણ્ડીકરણં પ્રોક્તં પૂર્ણે સંવત્સરે પુનઃ

પિંડ મિલન વિધિ એક વર્ષ પૂરે ફરીથી કરવી કહેવામાં આવી છે.

પ્રેતાર્થં પિતૃપાત્રેષુ પાત્રમાસેચયેત્ તતઃ

મૃત માટે પિતૃઓના પાત્રોમાં અર્પણનું પાણી ઢાળવું જોઈએ.

સપિણ્ડીકરણં શ્રાદ્ધં દેવપૂર્વં વિધીયતે

દેવતાઓને અર્પણ કર્યા પછી પિતૃમિલન શ્રાદ્ધ કરવું નિર્ધારિત છે.

યસ્તુ કુર્યાત્ પૃથક્ પિણ્ડં પિતૃહા સો ઽભિજાયતે

જે વ્યક્તિ પિંડ અલગ આપે છે, તે પિતૃહંતક બને છે.

દદ્યાચ્ચાન્નં સોદકુમ્ભં પ્રત્યહં પ્રેતધર્મતઃ

મૃત માટે દરરોજ જળકુંભ સાથે અન્ન આપવું જોઈએ.

પ્રતિસંવત્સરં કાર્યં વિધિરેષ સનાતનઃ

આ શાશ્વત નિયમ દર વર્ષે કરવો જરૂરી છે.

પત્ની કુર્યાત્ સુતાભાવે પત્ન્ય ભાવે સહોદહઃ

પુત્ર ન હોય તો પત્નીએ કરવું, પત્ની ન હોય તો ભાઈએ કરવું.

કૃત્વા દાનાદિકં સર્વં શ્રદ્ધાયુક્તઃ સમાહિતઃ

બધા દાન વગેરે કાર્યો શ્રદ્ધા અને એકાગ્રતાથી પૂર્ણ કરવા જોઈએ.

સ્ત્રીણાં તુ ભર્તૃશુશ્રૂષા ધર્મો નાન્ય ઇહેષ્યતે

સ્ત્રીઓ માટે પતિની સેવા કરવી એજ મુખ્ય ફરજ ગણાય છે, બીજું કશું નથી.

પ્રાપ્નોતિ તત્ પરં સ્થાનં યદુક્તં વેદવાદિભિઃ

આ રીતે, જે વેદના જ્ઞાતાઓએ કહ્યું છે એ સર્વોચ્ચ અવસ્થાને સ્ત્રી પ્રાપ્ત કરે છે.

દર્શેન ચૈવ પક્ષાન્તે પૌર્ણમાસેન ચૈવ હિ

દર પખવાડિયાના અંતે અને પૂર્ણિમાના દિવસે,

પશુના ત્વયનસ્યાન્તે સમાન્તે સૌમિકૈર્મખૈઃ

વર્ષના અંતે પશુથી અને ઋતુના અંતે શાંતિપૂર્વક યજ્ઞ કરીને,