કૂર્મપુરાણમ્

અગ્નયે કવ્યવાહનાય સ્વધેતિ જુહુયાત્ તતઃ

પછી 'સ્વધા' શબ્દથી અગ્નિ કાવ્યવાહનને હવન કરવું જોઈએ.

મહાદેવાન્તિકે વાથ ગોષ્ઠે વા સુસમાહિતઃ

મહાદેવજીની હાજરીમાં કે ગૌશાળામાં, મન એકાગ્ર રાખીને,

ગોમયેનોપતિપ્યોર્વોં સ્થાનં કૃત્વા તુ સૈકતમ્

પૃથ્વી પર ગૌમયથી લપસી, રેતીનું સ્થાન તૈયાર કરવું,

ત્રિરુલ્લિખેત્ તસ્ય મધ્યં દર્ભેણૈકેન ચૈવ હિ

તેના મધ્યમાં એક જ દર્ભ ઘાસથી ત્રણ રેખાઓ દોરવી,

ત્રીન્ પિણ્ડાન્ નિર્વપેત્ તત્ર હવિઃ શેષાત્સમાહિતઃ

હવે, યજ્ઞના બચેલા અન્નમાંથી ત્રણ પિંડ એકાગ્રતાથી અર્પણ કરવા,

તદન્નં તુ નમસ્કુર્યાત્ પિતૄનેવ ચ મન્ત્રવિત્

તે અન્નને અને પિતૃઓને વિધિવત્ મંત્રોચ્ચાર સાથે નમસ્કાર કરવો,

અવજિઘ્રેચ્ચ તાન્ પિણ્ડાન્ યથાન્યુપ્તાન્ સમાહિતઃ

પિંડોને યોગ્ય રીતે મૂકીને, ધ્યાનપૂર્વક તેને સુઘવું,

માંસાન્યપૂપાન્ વિવિધાન્ દદ્યાત્ કૃસરપાયસમ્

વિવિધ પ્રકારના માંસ, પુરી, કૃસાર અને પાયસ પણ અર્પણ કરવા,

અન્નં ચૈવ યથાકામં વિવિધં ભક્ષ્યપેયકમ્

અને મનગમતું વિભિન્ન પ્રકારનું ખાવાનું અને પીવાનું પણ અર્પણ કરવું,

ધાન્યાંસ્તિલાંશ્ચ વિવિધાન્ શર્કરા વિવિધાસ્તથા

વિવિધ અનાજ, તલ અને વિવિધ પ્રકારની ખાંડ પણ અર્પણ કરવી,

અન્યત્ર ફલમૂલેભ્યઃ પાનકેભ્યસ્તથૈવ ચ

ફળ, મૂળ અને પીણાં સિવાયના પદાર્થો પણ અર્પણ કરવા,

ન પાદેન સ્પૃશેદન્નં ન ચૈતદવધૂનયેત્

પગથી અન્નને સ્પર્શ ન કરવો અને તેને હલાવવું નહિ,

યાતુધાના વિલુમ્પન્તિ જલ્પતા ચોપપાદિતમ્

જે અન્ન બોલતાં બોલતાં તૈયાર થાય છે, તે યાતુધાનોએ ચોરી લે છે,

તદ્રૂપાઃ પિતરસ્તત્ર સમાયાન્તિ બુભુક્ષવઃ

એ જ સ્વરૂપે ભૂખ્યા પિતૃઓ ત્યાં આવે છે,

ન ચાયસેન પાત્રેણ ન ચૈવાશ્રદ્ધયા પુનઃ

લોખંડના વાસણમાં કે શ્રદ્ધા વિના અન્ન અર્પણ ન કરવું,

દત્તમક્ષયતાં યાતિ ખડ્ગેન ચ વિશેષતઃ

જે આપવામાં આવે છે તે અક્ષય બને છે, ખાસ કરીને તલવારથી આપવું હોય તો,

સ યાતિ નરકં ઘોરં ભોક્તા ચૈવ પુરોધસઃ

યજ્ઞનું અન્ન જે ખાય છે અને પુરોहित પણ, બંને ભયાનક નરકમાં જાય છે,

યાચિતા દાપિતા દાતા નરકાન્ યાન્તિ દારુણાન્

માગનાર, આપવાનું કરાવનાર અને આપનાર, ત્રણેય ભયાનક નરકમાં જાય છે,

તાવદ્ધિ પિતરો ઽશ્નન્તિ યાવન્નોક્તા હવિર્ગુણાઃ

પિતૃઓ ત્યા સુધી જ ભોજન કરે છે, જ્યા સુધી હવનના ગુણો બોલાતા નથી.

બહૂનાં પશ્યતાં સો ઽજ્ઞઃ પઙ્ક્ત્યા હરતિ કિલ્બિષમ્

ઘણા લોકો જોઈ રહ્યા હોય ત્યારે પણ જે અજ્ઞાન વ્યક્તિ પંક્તિમાં બેસી ભોજન કરે છે, તે પાપનો ભાગી બને છે.

ન માંસં પ્રતિષેધેત ન ચાન્યસ્યાન્નમીક્ષયેત્

તેને માંસ ખાવા માટે મનાઈ ન કરવી જોઈએ અને બીજાના ભોજન તરફ નજર પણ ન કરવી જોઈએ.

સ પ્રેત્ય પશુતાં યાતિ સંભવાનેકવિંશતિમ્

એવો માણસ મૃત્યુ પછી એકવીસ વાર પશુ યોનિમાં જાય છે.

ઇતિહાસપુરાણાનિ શ્રાદ્ધકલ્પાંશ્ચ શોભનાન્

ઈતિહાસ, પુરાણો અને શ્રાદ્ધના શુભવિધિઓ,

પૃષ્ટ્વા તૃપ્તાઃ સ્થ ઇત્યેવં તૃપ્તાનાચામયેત્ તતઃ

'શું તમે તૃપ્ત થયા?' એમ પૂછીને, જે તૃપ્ત થયા હોય તેમને ભોજન અર્પણ કરવું.

સ્વધાસ્ત્વિતિ ચ તં બ્રૂયુર્બ્રાહ્મણાસ્તદનન્તરમ્

પછી બ્રાહ્મણો તરત જ 'સ્વધા' એવું બોલે.

યથા બ્રૂયુસ્તથા કુર્યાદનુજ્ઞાતસ્તુ વૈ દ્વિજૈઃ

બ્રાહ્મણો જે રીતે કહે, એ પ્રમાણે તેમની મંજૂરી લઈને વર્તવું.

સંપન્નમિત્યભ્યુદયે દૈવે રોચત ઇત્યપિ

'કાર્ય પૂર્ણ થયું' અથવા 'દેવતાઓને પ્રિય થાય' એવું કહેવું.

દક્ષિણાં દિશમાકાઙ્ ક્ષન્યાચેતેમાન્ વરાન્ પિતૄન્

દક્ષિણ દિશા તરફ મોખું કરીને શ્રેષ્ઠ પિતૃઓને યાદ કરવું.

શ્રદ્ધા ચ નો મા વ્યગમદ્ બહુદેયં ચ નોસ્ત્ત્વિતિ

'અમારી શ્રદ્ધા કદી ન ઘટે અને આપણી દાનશક્તિ વધતી રહે' એવું કહેવું.