કૂર્મપુરાણમ્

પઞ્ચૈતાન્ વિસ્તરો હન્તિ તસ્માન્નેહેત વિસ્તરમ્

આ પાંચ વસ્તુઓથી વધારે પડતું થાય છે, તેથી વધારે વ્યવસ્થા કરવી નહીં.

શ્રુતશીલાદિસંપન્નમલક્ષણવિવર્જિતમ્

જેમાં શાસ્ત્રજ્ઞાન, સારા આચરણ અને અન્ય ગુણો હોય અને કોઈ અપશકુનના લક્ષણ ન હોય, એવો હોવો જોઈએ.

દેવતાયતને ચાસ્મૈ નિવેદ્યાન્યત્પ્રવર્તયેત્

દેવતાની મંદિરમાં પહેલા તેને અર્પણ કરી, પછી બીજું કાર્ય કરવું જોઈએ.

તસ્માદેકમપિ શ્રેષ્ઠં વિદ્વાંસં ભોજયેદ્ દ્વિજમ્

તેથી, એક જ વિદ્વાન બ્રાહ્મણ હોય તો પણ, તેને ભોજન કરાવવું જોઈએ.

ઉપવિષ્ટેષુ યઃ શ્રાદ્ધે કામં તમપિ ભોજયેત્

શ્રાદ્ધમાં બેઠેલા લોકોમાં જે કોઈને ખાવાની ઈચ્છા હોય, તેને પણ ભોજન આપવું જોઈએ.

તસ્માત્ પ્રયત્નાચ્છ્રાદ્ધેષુ પૂજ્યા હ્યતિથયો દ્વિજૈઃ

માટે શ્રાદ્ધમાં બ્રાહ્મણોએ મહેમાનોનું શ્રદ્ધાપૂર્વક સન્માન કરવું જોઈએ.

કાકયોનિં વ્રજન્ત્યેતે દાતા ચૈવ ન સંશયઃ

જેને યોગ્ય રીતે સન્માન મળતું નથી, તેઓ અને દાતા બંને કાગડાની યોનિમાં જન્મે છે, એમાં કોઈ શંકા નથી.

કુક્કુટાઃ શૂકરાઃ શ્વાનો વર્જ્યાઃ શ્રાદ્ધેષુ દૂરતઃ

કૂકડાં, દૂધિયા ડૂંગળી અને શ્વાનોને શ્રાદ્ધથી દૂર રાખવા જોઈએ.

નીલકાષાયવસનં પાષણ્ડાંશ્ચ વિવર્જયેત્

નીલા કે કેશરી કપડા પહેરનાર અને પંથભ્રષ્ટ લોકોને પણ દૂર રાખવા જોઈએ.

તત્સર્વમેવ કર્તવ્યં વૈશ્વદૈવત્યપૂર્વકમ્

આ બધું કામ વૈશ્વદેવ વિધિ પછી જ કરવું જોઈએ.

સ્ત્રગ્દામભિઃ શિરોવેષ્ટૈર્ધૂપવાસો ઽનુલેપનૈઃ

સુગંધિત પાણી, માથા પર પહેરવાની વસ્તુઓ, ધૂપ અને લિપનથી,

ઉદઙ્મુખો યથાન્યાયં વિશ્વે દેવાસ ઇત્યૃચા

ઉત્તર દિશા તરફ મોઢું રાખીને, નિયમ પ્રમાણે 'વિશ્વે દેવાઃ' મંત્ર બોલવો જોઈએ.

શં નો દેવ્યા જલં ક્ષિપ્ત્વા યવો ઽસીતિ યવાંસ્તથા

'શં નો દેવ્યાઃ' મંત્રથી પાણી છાંટી, એ જ રીતે જવાર પણ છાંટવા જોઈએ.

પ્રદદ્યાદ્ ગન્ધમાલ્યાનિ ધૂપાદીનિ ચ શક્તિતઃ

પછી પોતાની શક્તિ પ્રમાણે સુગંધ, ફૂલોની વણ, ધૂપ અને અન્ય વસ્તુઓ અર્પણ કરવી જોઈએ.

આવાહનં તતઃ કુર્યાદુશન્તસ્ત્વેત્યૃચા બુધઃ

પછી વિદ્વાન પુરુષે 'ઉશંતસ્ત્વ' મંત્રથી આવાહન કરવું જોઈએ.

શં નો દેવ્યોદકં પાત્રે તિલો ઽસીતિ તિલાંસ્તથા

'શં નો દેવ્યાઃ' મંત્રથી પાત્રમાં પાણી છાંટી, એ જ રીતે તલ પણ નાખવા જોઈએ.

પિતૃભ્યઃ સ્થાનમેતેન ન્યુબ્જં પાત્રં નિધાપયેત્

પિતૃઓ માટે આ વિધિથી પાત્રને ઉંધું રાખવું જોઈએ.

કુરુષ્વેત્યભ્યનુજ્ઞાતો જુહુયાદુપવીતવાન્

'કરુષ્વ' એમ અનુમતિ મળ્યા પછી, ઉપવીતધારી વ્યક્તિએ હવન કરવું જોઈએ.

પ્રાચીનાવીતિના પિત્ર્યં વૈશ્વદેવં તુ હોમવત્

પિતૃકર્મમાં ઉપવીત જમણી બાજુ રાખી, વૈશ્વદેવ વિધિ હોમની જેમ કરવી જોઈએ.

પિતૃણાં પરિચર્યાસુ પાતયેદિતરં તથા

પિતૃઓની સેવા કરતી વખતે, બીજી અર્પણ પણ એ જ રીતે કરવી જોઈએ.

અગ્નયે કવ્યવાહનાય સ્વધેતિ જુહુયાત્ તતઃ

પછી 'સ્વધા' શબ્દથી અગ્નિ કાવ્યવાહનને હવન કરવું જોઈએ.

મહાદેવાન્તિકે વાથ ગોષ્ઠે વા સુસમાહિતઃ

મહાદેવજીની હાજરીમાં કે ગૌશાળામાં, મન એકાગ્ર રાખીને,

ગોમયેનોપતિપ્યોર્વોં સ્થાનં કૃત્વા તુ સૈકતમ્

પૃથ્વી પર ગૌમયથી લપસી, રેતીનું સ્થાન તૈયાર કરવું,

ત્રિરુલ્લિખેત્ તસ્ય મધ્યં દર્ભેણૈકેન ચૈવ હિ

તેના મધ્યમાં એક જ દર્ભ ઘાસથી ત્રણ રેખાઓ દોરવી,

ત્રીન્ પિણ્ડાન્ નિર્વપેત્ તત્ર હવિઃ શેષાત્સમાહિતઃ

હવે, યજ્ઞના બચેલા અન્નમાંથી ત્રણ પિંડ એકાગ્રતાથી અર્પણ કરવા,

તદન્નં તુ નમસ્કુર્યાત્ પિતૄનેવ ચ મન્ત્રવિત્

તે અન્નને અને પિતૃઓને વિધિવત્ મંત્રોચ્ચાર સાથે નમસ્કાર કરવો,

અવજિઘ્રેચ્ચ તાન્ પિણ્ડાન્ યથાન્યુપ્તાન્ સમાહિતઃ

પિંડોને યોગ્ય રીતે મૂકીને, ધ્યાનપૂર્વક તેને સુઘવું,

માંસાન્યપૂપાન્ વિવિધાન્ દદ્યાત્ કૃસરપાયસમ્

વિવિધ પ્રકારના માંસ, પુરી, કૃસાર અને પાયસ પણ અર્પણ કરવા,

અન્નં ચૈવ યથાકામં વિવિધં ભક્ષ્યપેયકમ્

અને મનગમતું વિભિન્ન પ્રકારનું ખાવાનું અને પીવાનું પણ અર્પણ કરવું,