કૂર્મપુરાણમ્

સર્વાણ્યસ્વામિકાન્યાહુર્ન હિ તેષુ પરિગ્રહઃ

કોઈ પણ વસ્તુ જેનો માલિક નથી, તેને પોતાના માટે લેવી યોગ્ય નથી, એવું કહેવામાં આવ્યું છે.

અસુરોપહતં સર્વં તિલૈઃ શુદ્ધ્યત્યજેન વા

જે કંઈ અસુરો દ્વારા અશુદ્ધ થયું હોય, તે તલથી કે પવિત્ર મનુષ્યના સ્પર્શથી શુદ્ધ થાય છે.

ચોષ્યપેયસમૃદ્ધં ચ યથાશક્ત્યા પ્રકલ્પયેત્

પાણી પીવાનું અને ચાટવાનું જે ખોરાક હોય, તે પોતાની શક્તિ પ્રમાણે પૂરતું તૈયાર કરવું જોઈએ.

અભિગમ્ય યથામાર્ગં પ્રયચ્છેદ્ દન્તધાવનમ્

યોગ્ય રીતથી આગળ જઈને, દાંત ઘસવાની દાંડી અર્પણ કરવી જોઈએ.

પાત્રૈરૌદુમ્બરૈર્દદ્યાદ્ વૈશ્વદૈવત્યપૂર્વકમ્

ઉદુંબરની વાસણમાં, પહેલા વૈશ્વદેવ વિધિ કરીને, ભોજન આપવું જોઈએ.

પાદ્યમાચમનીયં ચ સંપ્રયચ્છેદ્ યથાક્રમમ્

પગ ધોવા માટે અને આચમન માટેનું પાણી યોગ્ય ક્રમમાં આપવું જોઈએ.

પ્રાઙ્મુખાન્યાસનાન્યેષાં ત્રિદર્ભોપહિતાનિ ચ

પુર્વ દિશા તરફ મોઢું રાખીને, દરેક માટે ત્રણ તર્પણ ઘાસવાળી બેઠકો ગોઠવવી જોઈએ.

દક્ષિણાગ્રૈકદર્ભાણિ પ્રોક્ષિતાનિ તિલોદકૈઃ

દક્ષિણ તરફ છેડો રાખીને, તર્પણ ઘાસ તલમિશ્રિત પાણીથી છાંટવું જોઈએ.

આસધ્વમિતિ સંજલ્પન્ આસનાસ્તે પૃથક્ પૃથક્

'બેસો' એમ કહીને આમંત્રિત કરવું અને દરેક માટે અલગ બેઠકો ગોઠવવી જોઈએ.

એકૈકં વા ભવેત્ તત્ર દેવમાતામહેષ્વપિ

દેવમાતૃઓ માટે પણ, દરેક માટે એક બેઠકો ગોઠવી શકાય.

પઞ્ચૈતાન્ વિસ્તરો હન્તિ તસ્માન્નેહેત વિસ્તરમ્

આ પાંચ વસ્તુઓથી વધારે પડતું થાય છે, તેથી વધારે વ્યવસ્થા કરવી નહીં.

શ્રુતશીલાદિસંપન્નમલક્ષણવિવર્જિતમ્

જેમાં શાસ્ત્રજ્ઞાન, સારા આચરણ અને અન્ય ગુણો હોય અને કોઈ અપશકુનના લક્ષણ ન હોય, એવો હોવો જોઈએ.

દેવતાયતને ચાસ્મૈ નિવેદ્યાન્યત્પ્રવર્તયેત્

દેવતાની મંદિરમાં પહેલા તેને અર્પણ કરી, પછી બીજું કાર્ય કરવું જોઈએ.

તસ્માદેકમપિ શ્રેષ્ઠં વિદ્વાંસં ભોજયેદ્ દ્વિજમ્

તેથી, એક જ વિદ્વાન બ્રાહ્મણ હોય તો પણ, તેને ભોજન કરાવવું જોઈએ.

ઉપવિષ્ટેષુ યઃ શ્રાદ્ધે કામં તમપિ ભોજયેત્

શ્રાદ્ધમાં બેઠેલા લોકોમાં જે કોઈને ખાવાની ઈચ્છા હોય, તેને પણ ભોજન આપવું જોઈએ.

તસ્માત્ પ્રયત્નાચ્છ્રાદ્ધેષુ પૂજ્યા હ્યતિથયો દ્વિજૈઃ

માટે શ્રાદ્ધમાં બ્રાહ્મણોએ મહેમાનોનું શ્રદ્ધાપૂર્વક સન્માન કરવું જોઈએ.

કાકયોનિં વ્રજન્ત્યેતે દાતા ચૈવ ન સંશયઃ

જેને યોગ્ય રીતે સન્માન મળતું નથી, તેઓ અને દાતા બંને કાગડાની યોનિમાં જન્મે છે, એમાં કોઈ શંકા નથી.

કુક્કુટાઃ શૂકરાઃ શ્વાનો વર્જ્યાઃ શ્રાદ્ધેષુ દૂરતઃ

કૂકડાં, દૂધિયા ડૂંગળી અને શ્વાનોને શ્રાદ્ધથી દૂર રાખવા જોઈએ.

નીલકાષાયવસનં પાષણ્ડાંશ્ચ વિવર્જયેત્

નીલા કે કેશરી કપડા પહેરનાર અને પંથભ્રષ્ટ લોકોને પણ દૂર રાખવા જોઈએ.

તત્સર્વમેવ કર્તવ્યં વૈશ્વદૈવત્યપૂર્વકમ્

આ બધું કામ વૈશ્વદેવ વિધિ પછી જ કરવું જોઈએ.

સ્ત્રગ્દામભિઃ શિરોવેષ્ટૈર્ધૂપવાસો ઽનુલેપનૈઃ

સુગંધિત પાણી, માથા પર પહેરવાની વસ્તુઓ, ધૂપ અને લિપનથી,

ઉદઙ્મુખો યથાન્યાયં વિશ્વે દેવાસ ઇત્યૃચા

ઉત્તર દિશા તરફ મોઢું રાખીને, નિયમ પ્રમાણે 'વિશ્વે દેવાઃ' મંત્ર બોલવો જોઈએ.

શં નો દેવ્યા જલં ક્ષિપ્ત્વા યવો ઽસીતિ યવાંસ્તથા

'શં નો દેવ્યાઃ' મંત્રથી પાણી છાંટી, એ જ રીતે જવાર પણ છાંટવા જોઈએ.

પ્રદદ્યાદ્ ગન્ધમાલ્યાનિ ધૂપાદીનિ ચ શક્તિતઃ

પછી પોતાની શક્તિ પ્રમાણે સુગંધ, ફૂલોની વણ, ધૂપ અને અન્ય વસ્તુઓ અર્પણ કરવી જોઈએ.

આવાહનં તતઃ કુર્યાદુશન્તસ્ત્વેત્યૃચા બુધઃ

પછી વિદ્વાન પુરુષે 'ઉશંતસ્ત્વ' મંત્રથી આવાહન કરવું જોઈએ.

શં નો દેવ્યોદકં પાત્રે તિલો ઽસીતિ તિલાંસ્તથા

'શં નો દેવ્યાઃ' મંત્રથી પાત્રમાં પાણી છાંટી, એ જ રીતે તલ પણ નાખવા જોઈએ.

પિતૃભ્યઃ સ્થાનમેતેન ન્યુબ્જં પાત્રં નિધાપયેત્

પિતૃઓ માટે આ વિધિથી પાત્રને ઉંધું રાખવું જોઈએ.

કુરુષ્વેત્યભ્યનુજ્ઞાતો જુહુયાદુપવીતવાન્

'કરુષ્વ' એમ અનુમતિ મળ્યા પછી, ઉપવીતધારી વ્યક્તિએ હવન કરવું જોઈએ.

પ્રાચીનાવીતિના પિત્ર્યં વૈશ્વદેવં તુ હોમવત્

પિતૃકર્મમાં ઉપવીત જમણી બાજુ રાખી, વૈશ્વદેવ વિધિ હોમની જેમ કરવી જોઈએ.