કૂર્મપુરાણમ્

મન્ત્રબ્રાહ્મણવિચ્ચૈવ યશ્ચ સ્યાદ્ ધર્મપાઠકઃ

અને જેને મંત્રો અને બ્રાહ્મણોનું જ્ઞાન છે અથવા જે ધર્મગ્રંથોનું પાઠ કરે છે—

બ્રહ્મદેયાનુસંતાનો ગર્ભશુદ્ધઃ સહસ્રદઃ

જેનું કુળ બ્રાહ્મણોને દાન આપવા માટે સમર્પિત હોય, જેનું ગર્ભ શુદ્ધ હોય અને જે હજારગણું દાન આપે, તે શ્રેષ્ઠ ગણાય છે.

ગુરુદેવાગ્નિપૂજાસુ પ્રસક્તો જ્ઞાનતત્પરઃ

જે ગુરુ, દેવતા અને અગ્નિની પૂજા કરવા માટે તત્પર રહે છે અને જ્ઞાનમાં મન લગાવે છે, તે મહાન ગણાય છે.

મહાદેવાર્ચનરતો વૈષ્ણવઃ પઙ્ક્તિપાવનઃ

જે મહાદેવની આરાધનામાં રત છે, વૈષ્ણવ છે અને પંક્તિને પવિત્ર કરે છે, તે શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે.

સત્રિણો દાનનિરતા વિજ્ઞેયાઃ પઙ્ક્તિપાવનાઃ

યજ્ઞ કરનાર અને દાનમાં તત્પર રહેનારા લોકોને પંક્તિ પવિત્ર કરનાર માનવા જોઈએ.

સાવિત્રીજાપનિરતા બ્રાહ્મણાઃ પઙ્ક્તિપાવનાઃ

સાવિત્રીના જાપમાં નિરત બ્રાહ્મણો પંક્તિ પવિત્ર કરનાર છે.

અગ્નિચિત્સ્નાતકા વિપ્રા વિજ્ઞેયાઃ પઙ્ક્તિપાવનાઃ

અગ્નિચિત કરીને સ્નાન કરનારા વિદ્વાન બ્રાહ્મણો પંક્તિ પવિત્ર કરનાર ગણાય છે.

અધ્યાત્મવિન્મુનિર્દાન્તો વિજ્ઞેયઃ પઙ્ક્તિપાવનઃ

આત્મજ્ઞાન ધરાવનારો અને ઇન્દ્રિયજિત મુનિ પંક્તિ પવિત્ર કરનાર માનવો.

શ્રદ્ધાલુઃ શ્રાદ્ધનિરતો બ્રાહ્મણઃ પઙ્ક્તિપાવનઃ

શ્રદ્ધાવાન અને શ્રાદ્ધમાં તત્પર બ્રાહ્મણ પંક્તિ પવિત્ર કરનાર છે.

અથર્વણો મુમુક્ષુશ્ચ બ્રાહ્મણઃ પઙ્ક્તિપાવનઃ

અથર્વવેદ અનુસરી અને મુક્તિ ઇચ્છનાર બ્રાહ્મણ પંક્તિ પવિત્ર કરનાર છે.

અસંબન્ધી ચ વિજ્ઞેયો બ્રાહ્મણઃ પઙ્ક્તિપાવનઃ

જે બ્રાહ્મણ નિર્લિપ્ત છે, તેને પણ પંક્તિ પવિત્ર કરનાર માનવો.

અલાભે નૈષ્ઠિકં દાન્તમુપકુર્વાણકં તથા

જો આવા કોઈ ન મળે, તો નૈષ્ઠિક, દમવંત કે ઉપકુર્વાણ બ્રાહ્મણને ભોજન કરાવવું.

સર્વાલાભે સાધકં વા ગૃહસ્થમપિ ભોજયેત્

જ્યારે કોઈ પણ ન મળે, ત્યારે સાધક અથવા ગૃહસ્થને પણ ભોજન કરાવી શકાય.

ફલં વેદવિદાં તસ્ય સહસ્રાદતિરિચ્યતે

વેદ જાણનારા માટેનું ફળ હજારગણાં દાન કરતા પણ વધારે છે.

ભોજયેદ્ હવ્યકવ્યેષુ અલાભાદિતરાન્ દ્વિજાન્

હવે, જો બીજા ન મળે, તો હવિ અને કવ્યમાં અન્ય દ્વિજોને પણ ભોજન કરાવવું.

અનુકલ્પસ્ત્વયં જ્ઞેયઃ સદા સદ્ભિરનુષ્ઠિતઃ

આ વિધિ વિકલ્પરૂપ છે, જે સદ્ગણવાળા લોકો હંમેશાં અનુસરે છે.

દૌહિત્રં વિટ્પતિં બન્ધુમૃત્વિગ્યાજ્યૌ ચ ભોજયેત્

પોતાની દીકરીનો દીકરો, વિદ્વાન, સંબંધિ, ઋત્વિજ અને યજમાનને પણ ભોજન કરાવવું.

પૈશાચી દક્ષિણા સા હિ નૈવામુત્ર ફલપ્રદા

દક્ષિણ દિશાની એવી દાનપદ્ધતિ પૈશાચી ગણાય છે; એ પરલોકમાં ફળ આપતી નથી.

દ્વિષતા હિ હવિર્ભુક્તં ભવતિ પ્રેત્ય નિષ્ફલમ્

શત્રુ દ્વારા ખવડાવેલું હવિ મૃત્યુ પછી નિષ્ફળ થાય છે.

તસ્મૈ હવ્યં ન દાતવ્યં ન હિ ભસ્મનિ હૂયતે

એવા માણસને હવન આપવું જોઈએ નહીં, કારણ કે ભસ્મમાં હવન કરાતું નથી.

તથાનૃચે હવિર્દત્ત્વા ન દાતા લભતે ફલમ્

અને જે ઋચા ન બોલે તેને હવન આપવાથી આપનારને ફળ મળતું નથી.

તાવતો ગ્રસતે પ્રેત્ય દીપ્તાન્ સ્થૂલાંસ્ત્વયોગુડાન્

મરણ પછી, જેટલી વાર એવો હવન આપ્યો હોય તેટલી વાર તે તપતા અને જાડા ગાંઠિયા ખાવા પડે છે.

યત્રૈતે ભુઞ્જતે હવ્યં તદ્ ભવેદાસુર દ્વિજાઃ

જ્યાં આવા અયોગ્ય લોકો હવનનું અન્ન ભોગવે છે, ત્યાં, હે દ્વિજો, તે અન્ન અસુર સમાન બને છે.

સ વૈ દુર્બ્રાહ્મણો નાર્હઃ શ્રાદ્ધાદિષુ કદાચન

એવો દુષ્ટ બ્રાહ્મણ ક્યારેય શ્રાદ્ધ વગેરેમાં યોગ્ય નથી.

બધબન્ધોપજીવી ચ ષડેતે બ્રહ્મબન્ધવઃ

જે કોઈ મારકાટ કે બંધનથી જીવન ચલાવે છે, એવા છ જણને માત્ર બ્રાહ્મણના સંબંધીઓ કહેવાય છે.

વેદવિક્રાયિણો હ્યેતે શ્રાદ્ધાદિષુ વિગર્હિતાઃ

જે વેદ વેચે છે, તેઓ શ્રાદ્ધ વગેરેમાં નિંદનીય ગણાય છે.

અસમાનાન્ યાજયન્તિ પતિતાસ્તે પ્રકીર્તિતાઃ

જે અયોગ્યને યજમાન બનાવે છે, તેઓ પતિત કહેવાય છે.

અધીયતે તથા વેદાન્ પતિતાસ્તે પ્રકીર્તિતાઃ

અને જે વેદ અયોગ્યને શીખવે છે, તેઓ પણ પતિત કહેવાય છે.

કાપાલિકાઃ પાશુપતાઃ પાષણ્ડા યે ચ તદ્વિધાઃ

કપાલધારી, પાશુપત, પાષંડ અને એવા અન્ય લોકો—