કૂર્મપુરાણમ્

દેવર્ષોસ્તર્પયેદ્ ધીમાનુદકાઞ્જલિભિઃ પિતન્

વિદ્વાન પુરુષે દેવઋષિઓ અને પિતૃઓને પાણીના અંજલિથી તૃપ્ત કરવું જોઈએ.

પ્રાચીનાવીતી પિત્ર્યે તુ સ્વેન તીર્થેન ભાવતઃ

પિતૃ કર્મમાં, જ્ઞાસૂત્ર જમણે મૂકીને, યોગ્ય ભાવથી પોતાનું તીર્થ ઉપયોગ કરવું જોઈએ.

સ્વૈર્મન્ત્રૈરર્ચયેદ્ દેવાન્ પુષ્પૈઃ પત્રૈરથામ્બુભિઃ

પોતાના મંત્રોથી, દેવતાઓનું પુષ્પ, પાંદડા અથવા પાણીથી પૂજન કરવું જોઈએ.

અન્યાંશ્ચાભિમતાન્ દેવાન્ ભક્ત્યા ચાક્રોધનો ઽત્વરઃ

બીજા ઇચ્છિત દેવતાઓનું પણ ભક્તિપૂર્વક, ક્રોધ વિના અને ઉતાવળા વગર પૂજન કરવું જોઈએ.

આપો વા દેવતાઃ સર્વાસ્તેન સમ્યક્ સમર્ચિતાઃ

બધી જ જળ દેવતાઓ છે; તેથી, આ રીતે તેમનું યોગ્ય રીતે પૂજન થાય છે.

નમસ્કારેણ પુષ્પાણિ વિન્યસેદ્ વૈ પૃથક્ પૃથક્

નમ્રતાથી, દરેક પુષ્પને અલગ અલગ રાખવું જોઈએ.

તસ્માદનાદિમધ્યાન્તં નિત્યમારાધયેદ્ધરિમ્

આથી, જેનું આરંભ, મધ્ય કે અંત નથી એવા હરિનું હંમેશા આરાધન કરવું જોઈએ.

નૈતાભ્યાં સદૃશો મન્ત્રો વેદેષૂક્તશ્ચતુર્ષ્વપિ

ચારે વેદોમાં, આ બે મંત્રો જેવાં બીજાં કોઈ મંત્ર નથી.

તદાત્મા તન્મનાઃ શાન્તસ્તદ્વિષ્ણોરિતિ મન્ત્રતઃ

પોતાનું મન અને આત્મા તેમાં લીન કરીને, શાંતભાવે 'તે વિષ્ણુ છે' એવો મંત્ર જાપ કરવો જોઈએ.

આરાધયેન્મહાદેવં ભાવપૂતો મહેશ્વરમ્

પવિત્ર મનથી મહાદેવ, મહેશ્વરનું પૂજન કરવું જોઈએ.

ઈશાનેનાથ વા રુદ્રૈસ્ત્ર્યમ્બકેન સમાહિતઃ

ઈશાન, રુદ્ર કે ત્ર્યંબક મંત્રથી, એકાગ્રતાથી પૂજન કરવું જોઈએ.

ઉક્ત્વા નમઃ શિવાયેતિ મન્ત્રેણાનેન યોજયેત્

'નમઃ શિવાય' એવો મંત્ર બોલીને, તેનું યોગ્ય રીતે ઉપયોગ કરવો જોઈએ.

નિવેદયીત સ્વાત્માનં યો બ્રહ્માણમિતીશ્વરમ્

જે ભગવાન બ્રહ્મરૂપ છે, તેમને પોતાનું સર્વ સ્વરૂપ અર્પણ કરવું જોઈએ.

ધ્યાયીત દેવમીશાનં વ્યોમમધ્યગતં શિવમ્

માનવએ આકાશના મધ્યમાં નિવાસ કરતા દિવ્ય ભગવાન શિવનું ધ્યાન કરવું જોઈએ.

કુર્યાત્ પઞ્ચ મહાયજ્ઞાન્ ગૃહં ગત્વા સમાહિતઃ

ગૃહમાં પ્રવેશીને એકાગ્ર મનથી પાંચ મહાયજ્ઞો કરવાં જોઈએ.

માનુષ્યં બ્રહ્મયજ્ઞં ચ પઞ્ચ યજ્ઞાન્ પ્રચક્ષતે

પાંચ યજ્ઞોમાં માનવયજ્ઞ અને બ્રહ્મયજ્ઞનો પણ સમાવેશ થાય છે એમ કહેવાયું છે.

કૃત્વા મનુષ્યયજ્ઞં વૈ તતઃ સ્વાધ્યાયમાચરેત્

માનવયજ્ઞ કર્યા પછી, પછી સ્વાધ્યાય કરવો જોઈએ.

કુશપુઞ્જે સમાસીનઃ કુશપાણિઃ સમાહિતઃ

કુશની ગાંઠ પર બેસીને, હાથમાં કુશ લઈને, એકાગ્ર મનથી રહેવું જોઈએ.

વૈશ્વદેવં તતઃ કુર્યાદ્ દેવયજ્ઞઃ સ વૈ સ્મૃતઃ

પછી વૈશ્વદેવ યજ્ઞ કરવો જોઈએ; આ દેવતાઓ માટેનો યજ્ઞ કહેવાય છે.

શાલાગ્નૌ તત્ર દેવાન્નં વિધિરેષ સનાતનઃ

ગૃહસ્થના અગ્નિમાં દેવતાઓ માટે અન્ન અર્પણ કરવું એ શાશ્વત નિયમ છે.

ભૂતયજ્ઞઃ સ વૈ જ્ઞેયો ભૂતિદઃ સર્વદેહિનામ્

આ ભૂતયજ્ઞ કહેવાય છે, જે સર્વ પ્રાણીઓનું પાલન કરે છે.

દદ્યાદ્ ભૂમૌ બલિં ત્વન્નં પક્ષિભ્યો ઽથ દ્વિજોત્તમઃ

પૃથ્વી પર પક્ષીઓ માટે અન્નનું બલિ અર્પણ કરવું જોઈએ, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ.

ભૂતયજ્ઞસ્ત્વયં નિત્યં સાયં પ્રાતર્વિધીયતે

આ ભૂતયજ્ઞ દરરોજ સાંજે અને સવારે કરવો જોઈએ.

નિત્યશ્રાદ્ધં તદુદ્દિષ્ટં પિતૃયજ્ઞો ગતિપ્રદઃ

દૈનિક શ્રાદ્ધ પિતૃયજ્ઞ તરીકે નિર્ધારિત છે, જે મુક્તિ આપે છે.

વેદતત્ત્વાર્થવિદુષે દ્વિજાયૈવોપપાદયેત્

જે દ્વિજ વેદના તત્વાર્થને જાણે છે, તેને આ અર્પણ કરવું જોઈએ.

મનોવાક્કર્મભિઃ શાન્તમાગતં સ્વગૃહ તતઃ

મન, વાણી અને કર્મથી શાંત બની પોતાના ઘરમાં પાછા ફરવું જોઈએ.

દદ્યાદતિથયે નિત્યં બુધ્યેત પરમેશ્વરમ્

પ્રતિદિન અતિથિને આપવું અને પરમેશ્વરને ઓળખવું જોઈએ.

પુષ્કલં હન્તકારં તુ તચ્ચતુર્ગુણમુચ્યતે

આ યજ્ઞ ખૂબ જ વિશાળ અને વિનાશક છે, અને તે ચાર પ્રકારનો કહેવાય છે.

અભ્યાગતાન્ યથાશક્તિ પૂજયેદતિથિં યથા

આવતા અતિથિને પોતાની શક્તિ પ્રમાણે, જેમ અતિથિ માટે યોગ્ય હોય તેમ, સન્માન કરવું જોઈએ.