કૂર્મપુરાણમ્

બ્રાહ્મણાનાં હિતં પુણ્યમૃષિસઙ્ઘૈર્નિષેવિતમ્

આ બ્રાહ્મણો માટે કલ્યાણકારક અને પવિત્ર છે, અને ઋષિગણોએ તેનો આચરણ કર્યો છે.

પ્રજ્વાલ્ય વિહ્નિં વિધિવજ્જુહુયાજ્જાતવેદસમ્

વિધિ પ્રમાણે અગ્નિ પ્રગટાવીને, જાતવેદસને હવન કરવું જોઈએ.

પ્રાપ્યાનુજ્ઞાં વિશેષેણ જુહુયુર્વા યતાવિધિ

વિશેષ અનુમતિ મેળવીને, નિયમ પ્રમાણે હવન કરવું જોઈએ.

અનન્યમાનસો વહ્નિં જુહુયાત્ સંયતેન્દ્રિયઃ

એકાગ્ર મનથી અને ઇન્દ્રિયોને સંયમમાં રાખીને, અગ્નિમાં આહુતિ આપવી જોઈએ.

રાક્ષસં તદ્ભવેત્ સર્વં નામુત્રેહ ફલપ્રદમ્

નહીંતર, એ બધું રાક્ષસી ગણાય છે અને અહીં કે પરલોકમાં ફળ આપતું નથી.

દદ્યાત્ પુષ્પાદિકં તેષાં વૃદ્ધાંશ્ચૈવાભિવાદયેત્

તેમને ફૂલ વગેરે અર્પણ કરવું અને વૃદ્ધોને વિનમ્રતાપૂર્વક વંદન કરવું જોઈએ.

વેદાભ્યાસં તતઃ કુર્યાત્ પ્રયત્નાચ્છક્તિતો દ્વિજઃ

પછી, દ્વિજએ પોતાની શક્તિ પ્રમાણે પ્રયત્નપૂર્વક વેદનું અભ્યાસ કરવો જોઈએ.

વૈદિકાંશ્ચૈવ નિગમાન્ વેદાઙ્ગાનિ વેશિષતઃ

અને ખાસ કરીને વૈદિક ગ્રંથો અને વેદાંગોનું અધ્યયન કરવું જોઈએ.

સાધયેદ્ વિવિધાનર્થાન્ કુટુમ્બાર્થે તતો દ્વિજઃ

પછી, દ્વિજએ કુટુંબના હિત માટે વિવિધ કાર્યો સિદ્ધ કરવું જોઈએ.

પુષ્પાક્ષતાન્ કુશતિલાન્ ગોમયં શુદ્ધમેવ ચ

ફૂલ, અખંડિત ચોખા, કુશ ઘાસ, તલ અને શુદ્ધ ગોમય—

સ્નાનં સમાચરેન્નિત્યં ગર્તપ્રસ્ત્રવણેષુ ચ

દરરોજ, ખાડા કે વહેતા પાણીમાં સ્નાન કરવું જોઈએ.

પઞ્ચપિણ્ડાન્ સમુદ્ધૃત્ય સ્નાયાદ્ વાસંભવે પુનઃ

પાંચ પિંડ લઈને, શક્ય હોય તો ફરીથી સ્નાન કરવું.

અધશ્ચ તિસૃભિઃ કાયં પાદૌ ષડ્ભિસ્તથૈવ ચ

નીચે ત્રણથી, શરીર અને પગ છથી, એ જ રીતે ધોવું.

ગોમયસ્ય પ્રમાણં તત્ તેનાઙ્ગં લેપયેત્ તતઃ

એટલું જ ગોમયનું પ્રમાણ છે; એથી અંગો લપસાવા જોઈએ.

પ્રક્ષાલ્યાચમ્ય વિધિવત્ તતઃ સ્નાયાત્ સમાહિતઃ

વિધિ પ્રમાણે પાણીથી હાથ-મોઢું ધોઈ અને આચમન કરીને, એકાગ્ર ચિત્તે સ્નાન કરવું.

ભાવપૂતસ્તદવ્યક્તં ધ્યાયન્ વૈ વિષ્ણુમવ્યયમ્

પવિત્ર મનથી, તે અવ્યક્ત અને અવિનાશી વિષ્ણુનું ધ્યાન કરવું.

તસ્માન્નારાયણં દેવં સ્નાનકાલે સ્મરેદ્ બુધઃ

માટે, સ્નાન સમયે વિદ્વાને નારાયણ ભગવાનનું સ્મરણ કરવું જોઈએ.

આચાન્તઃ પુનરાચામેન્મન્ત્રેણાનેન મન્ત્રવિત્

મોઢું ધોઈ લીધા પછી, જે મંત્રો જાણે છે તે વ્યક્તિએ આ મંત્ર બોલીને ફરીથી આચમન કરવું જોઈએ.

ત્વં યજ્ઞસ્ત્વં વષટ્કાર આપો જ્યોતી રસો ઽમૃતમ્

તમે યજ્ઞ છો, તમે વષટ્કાર છો, તમે જળ છો, પ્રકાશ છો, રસ છો અને અમૃત છો.

સાવિત્રીં વા જપેદ્ વિદ્વાન્ તથા ચૈવાઘમર્ષણમ્

જાણકાર વ્યક્તિએ સાધ્વિત્રી મંત્ર અથવા અઘમર્ષણ સૂક્ત પણ જપવું જોઈએ.

ઇદમાપઃ પ્રવહત વ્યાહૃતિભિસ્તથૈવ ચ

હે જળો, તમે વ્યાહૃતિ સાથે વહો, એમ કહેવું જોઈએ.

અન્તર્જલગતો મગ્નો જપેત્ ત્રિરઘમર્ષણમ્

પાણીમાં ડૂબીને, ત્રણ વખત અઘમર્ષણ સૂક્તનો જપ કરવો જોઈએ.

આવર્તયેદ્ વા પ્રણવં દેવં વા સંસ્મરેદ્ધરિમ્

અથવા, કોઈએ પ્રણવ મંત્રનું પુનરાવર્તન કરવું અથવા ભગવાન હરિનું સ્મરણ કરવું જોઈએ.

અન્તર્જલે ત્રિરાવર્ત્ય સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

પાણીમાં ત્રણ વખત જપ કરવાથી બધા પાપો દૂર થાય છે.

વિન્યસ્ય મૂર્ધ્નિ તત્ તોયં મુચ્યતે સર્વપાતકૈઃ

એ જળ માથા પર મુકવાથી બધા દોષો દૂર થાય છે.

તથાઘમર્ષણં સૂક્તં સર્વપાપાપનોદનમ્

એ જ રીતે, અઘમર્ષણ સૂક્ત બધા પાપો અને અપરાધો દૂર કરે છે એમ કહેવાય છે.

પ્રક્ષિપ્યાલોકયેદ્ દેવમુદ્વયં તમસસ્પરિ

પાણી છાંટીને, અંધકાર દૂર કરનાર ભગવાનનું દર્શન કરવું જોઈએ.

હંસઃ શુચિષદેતેન સાવિત્ર્યા ચ વિશેષતઃ

હંસ, આ મંત્રથી અને ખાસ કરીને સાધ્વિત્રી મંત્રથી શુદ્ધ બને છે.

સાવિત્રીં વૈ જપેત્ પશ્ચાજ્જપયજ્ઞઃ સ વૈ સ્મૃતઃ

પછી સાધ્વિત્રી મંત્રનો જપ કરવો, એ જપયજ્ઞ કહેવાય છે.