કૂર્મપુરાણમ્

તતો નૈવાચરેત્ કર્મ અકૃત્વા સ્નાનમાદિતઃ

એથી, સૌપ્રથમ સ્નાન કર્યા વિના, કોઈ પણ કર્મ કરવું નહીં.

પ્રાતઃ સ્નાનેન પાપાનિ પૂયન્તે નાત્ર સંશયઃ

સવારના સ્નાનથી પાપો ધોઈ જાય છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.

હોમે જપ્યે વિશેષેણ તસ્માત્ સ્નાનં સમાચરેત્

યજ્ઞ કે જપ માટે ખાસ કરીને, સ્નાન કરવું જરૂરી છે.

આર્દ્રેણ વાસસા વાથ માર્જનં કાપિલં સ્મૃતમ્

ભીંજાયેલા કપડાંથી શરીર સાફ કરવું એ કાપિલ શૌચ કહેવાય છે.

બ્રાહ્માદીનિ યથાશક્તૌ સ્નાનાન્યાહુર્મનીષિણઃ

જેમની જેટલી શક્તિ હોય, તે પ્રમાણે બ્રાહ્મ વગેરે સ્નાન કરવું વિદ્વાનો કહે છે.

વારુણં યૌગિકં તદ્વત્ ષોઢા સ્નાનં પ્રકીર્તિતમ્

એ જ રીતે, વારુણ અને યૌગિક સ્નાન પણ છ પ્રકારના કહેવાય છે.

આગ્નેયં ભસ્મના પાદમસ્તકાદ્દેહધૂલનમ્

આગ્નેય સ્નાન એટલે રાખથી પગથી માથા સુધી શરીર સાફ કરવું.

યત્તુ સાતપવર્ષેણ સ્નાનં તદ્ દિવ્યમુચ્યતે

સૂર્યપ્રકાશ અને વરસાદમાં સ્નાન કરવું એ દિવ્ય સ્નાન કહેવાય છે.

યૌગિકં સ્નાનમાખ્યાતં યોગો વિષ્ણુવિચિન્તનમ્

યૌગિક સ્નાન એટલે વિષ્ણુનું ધ્યાન કરવું.

મનઃ શુચિકરં પુંસાં નિત્યં તત્ સ્નાનમાચરેત્

જે સ્નાન મનને પવિત્ર કરે છે, એવું સ્નાન માણસે હંમેશાં કરવું જોઈએ.

પ્રક્ષાલ્ય દન્તકાષ્ઠં વૈ ભક્ષયિત્વા વિધાનતઃ

જમ્યા પછી દાંતની દાંડી સારી રીતે ધોઈ લેવી જોઈએ.

મધ્યાઙ્ગુલિસમસ્થૌલ્યં દ્વાદશાઙ્ગુલસંમિતમ્

દાંતની દાંડી મધ્યમ આંગળી જેટલી જાડી અને બાર આંગળ જેટલી લંબાઈની હોવી જોઈએ.

અપામાર્ગં ચ બિલ્વં ચ કરવીરં વિશેષતઃ

અપામાર્ગ, બિલ્વ અને ખાસ કરીને કરવીર વાપરવા યોગ્ય છે.

પરિહૃત્ય દિનં પાપં ભક્ષયેદ્ વૈ વિધાનવિત્

દિવસ માટે દાંડી ફેંકીને, નિયમ જાણનાર એનો ઉપયોગ કરે.

પ્રક્ષાલ્ય ભઙ્ક્ત્વા તજ્જહ્યાચ્છુચૌદેશે સમાહિતઃ

દાંડી ધોઈને અને તોડી, મન એકાગ્ર રાખીને સ્વચ્છ જગ્યાએ નાખવી જોઈએ.

આચમ્ય મન્ત્રવન્નિત્યં પુનરાચમ્ય વાગ્યતઃ

હંમેશાં મંત્ર બોલીને આચમન કરવું અને પછી વાણી નિયંત્રિત રાખીને ફરી આચમન કરવું.

આપો હિષ્ઠા વ્યાહૃતિભિઃ સાવિત્ર્યા વારુણૈઃ શુભૈઃ

પાણી તો વ્યાહૃતિ, સાવિત્રી અને શુભ વારુણ મંત્રોથી પવિત્ર બને છે.

જપ્ત્વા જલાઞ્જલિં દદ્યાદ્ ભાસ્કરં પ્રતિ તન્મનાઃ

મંત્ર બોલ્યા પછી, મન એકાગ્ર રાખીને સૂર્યને જળ અર્પણ કરવું.

પ્રાણાયામત્રયં કૃત્વા ધ્યાયેત્ સંધ્યામિતિ શ્રુતિઃ

ત્રણ પ્રકારના પ્રાણાયામ કર્યા પછી સંધ્યાનું ધ્યાન કરવું, એમ શાસ્ત્ર કહે છે.

ઐશ્વરી તુ પરાશક્તિસ્તત્ત્વત્રયસમુદ્ભવા

ઈશ્વરી શક્તિ એ પરમ શક્તિ છે, જે તત્વત્રયમાંથી ઉત્પન્ન થાય છે.

પ્રાઙ્મુખઃ સતતં વિપ્રઃ સંધ્યોપાસનમાચરેત્

બ્રાહ્મણે હંમેશાં પૂર્વ દિશા તરફ મોઢું કરીને સંધ્યાનું પૂજન કરવું જોઈએ.

યદન્યત્ કુરુતે કિઞ્ચિન્ન તસ્ય ફલમાપ્નુયાત્

કોઈ પણ બીજું કામ કરે, તો પણ તેને તેનું ફળ મળતું નથી.

ઉપાસ્ય વિધિવત્ સંધ્યાં પ્રાપ્તાઃ પૂર્વં પરાં ગતિમ્

જે લોકોએ નિયમપૂર્વક સંધ્યાનું પૂજન કર્યું, તેઓએ અગાઉ સર્વોચ્ચ અવસ્થાને પ્રાપ્ત કરી હતી.

વિહાય સંધ્યાપ્રણતિં સ યાતિ નરકાયુતમ્

જે સંધ્યાની વંદના છોડે છે, એ અનેક નરકમાં જાય છે.

ઉપાસિતો ભવેત્ તેન દેવો યોગતનુઃ પરઃ

આ રીતે પૂજા કરવાથી, સર્વોચ્ચ યોગી સ્વરૂપ દેવને પ્રાપ્ત થાય છે.

સાવિત્રરિં વૈ જપેદ્ વિદ્વાન્ પ્રાઙ્મુખઃ પ્રયતઃ સ્થિતઃ

જ્ઞાની મનુષ્યે પૂર્વ દિશા તરફ મોખમ કરીને, એકાગ્રતાથી સાવિત્રી મંત્રનો જાપ કરવો જોઈએ.

મન્ત્રૈસ્તુ વિવિધૈઃ સૌરેરૃગ્યજુઃ સામસંભવૈઃ

સૂર્યને લગતા ઋગ્વેદ, યજુર્વેદ અને સામવેદમાંથી ઉત્પન્ન થયેલા વિવિધ મંત્રોથી,

કુર્વોત પ્રણતિં ભૂમૌ મૂર્ધ્ના તેનૈવ મન્ત્રતઃ

એમણે એ જ મંત્રો વડે માથું જમીન પર વાળીને વંદન કરવું જોઈએ.

નમસ્તે ઘૃણિને તુભ્યં સૂર્યાય બ્રહ્મરૂપિણે

હે તેજસ્વી, હે સૂર્ય, હે બ્રહ્મરૂપ, તમને વંદન છે.