કૂર્મપુરાણમ્

દ્વિજાતીનામનાલોક્યં નિત્યં મદ્યમિતિ સ્થિતિઃ

દ્વિજાતિઓ માટે દારૂ હંમેશા ટાળવું જોઈએ—આ નિયમ છે.

પીત્વા પતતિ કર્મભ્યસ્ત્વસંભાષ્યો ભવેદ્ દ્વિજઃ

દારૂ પીધા પછી, દ્વિજ પોતાના કર્મમાંથી પડી જાય છે અને મળવા લાયક રહેતો નથી.

નાધિકારી ભવેત્ તાવદ્ યાવદ્ તન્ન જહાત્યધઃ

જ્યાં સુધી એ નીચેનું સંપૂર્ણપણે છોડતું નથી, ત્યાં સુધી એ અધિકારી ગણાતો નથી.

અપેયાનિ ચ વિપ્રો વૈ તથા ચેદ્ યાતિ રૌરવમ્

જો બ્રાહ્મણ મનાઈ કરેલું પીવે, તો એ રૌરવ નરકમાં જાય છે.

તદાચક્ષ્વાખિલં કર્મ યેન મુચ્યેત બન્ધનાત્

હવે એ બધાં કર્મો કહો, જેના દ્વારા બંધનમાંથી મુક્તિ મળે છે.

અહન્યહનિ કર્તવ્યં બ્રાહ્મણાનાં ક્રમાદ્ વિધિમ્

બ્રાહ્મણોએ રોજ રોજ, ક્રમ પ્રમાણે, નિયમિત કર્મો કરવાં જોઈએ.

કાયક્લેશં તદુદ્ભૂતં ધ્યાયીત મનસેશ્વરમ્

શરીરનાં પરિશ્રમથી ઉદ્ભવેલા મનના ઈશ્વરને, એ ધ્યાનમાં લેવું જોઈએ.

સ્નાયાન્નદીષુ સુદ્ધાસુ શૌચં કૃત્વા યથાવિધિ

શુદ્ધ નદીઓમાં, નિયમ પ્રમાણે શુદ્ધિ કરીને, સ્નાન કરવું જોઈએ.

તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન પ્રાતઃ સ્નાનં સમાચરેત્

એથી સર્વ પ્રયાસથી, સવારનું સ્નાન કરવું જોઈએ.

ઋષીણામૃષિતા નિત્યં પ્રાતઃ સ્નાનાન્ન સંશયઃ

મુનિઓ સવારના સ્નાનથી હંમેશા પ્રસન્ન થાય છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.

તતો નૈવાચરેત્ કર્મ અકૃત્વા સ્નાનમાદિતઃ

એથી, સૌપ્રથમ સ્નાન કર્યા વિના, કોઈ પણ કર્મ કરવું નહીં.

પ્રાતઃ સ્નાનેન પાપાનિ પૂયન્તે નાત્ર સંશયઃ

સવારના સ્નાનથી પાપો ધોઈ જાય છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.

હોમે જપ્યે વિશેષેણ તસ્માત્ સ્નાનં સમાચરેત્

યજ્ઞ કે જપ માટે ખાસ કરીને, સ્નાન કરવું જરૂરી છે.

આર્દ્રેણ વાસસા વાથ માર્જનં કાપિલં સ્મૃતમ્

ભીંજાયેલા કપડાંથી શરીર સાફ કરવું એ કાપિલ શૌચ કહેવાય છે.

બ્રાહ્માદીનિ યથાશક્તૌ સ્નાનાન્યાહુર્મનીષિણઃ

જેમની જેટલી શક્તિ હોય, તે પ્રમાણે બ્રાહ્મ વગેરે સ્નાન કરવું વિદ્વાનો કહે છે.

વારુણં યૌગિકં તદ્વત્ ષોઢા સ્નાનં પ્રકીર્તિતમ્

એ જ રીતે, વારુણ અને યૌગિક સ્નાન પણ છ પ્રકારના કહેવાય છે.

આગ્નેયં ભસ્મના પાદમસ્તકાદ્દેહધૂલનમ્

આગ્નેય સ્નાન એટલે રાખથી પગથી માથા સુધી શરીર સાફ કરવું.

યત્તુ સાતપવર્ષેણ સ્નાનં તદ્ દિવ્યમુચ્યતે

સૂર્યપ્રકાશ અને વરસાદમાં સ્નાન કરવું એ દિવ્ય સ્નાન કહેવાય છે.

યૌગિકં સ્નાનમાખ્યાતં યોગો વિષ્ણુવિચિન્તનમ્

યૌગિક સ્નાન એટલે વિષ્ણુનું ધ્યાન કરવું.

મનઃ શુચિકરં પુંસાં નિત્યં તત્ સ્નાનમાચરેત્

જે સ્નાન મનને પવિત્ર કરે છે, એવું સ્નાન માણસે હંમેશાં કરવું જોઈએ.

પ્રક્ષાલ્ય દન્તકાષ્ઠં વૈ ભક્ષયિત્વા વિધાનતઃ

જમ્યા પછી દાંતની દાંડી સારી રીતે ધોઈ લેવી જોઈએ.

મધ્યાઙ્ગુલિસમસ્થૌલ્યં દ્વાદશાઙ્ગુલસંમિતમ્

દાંતની દાંડી મધ્યમ આંગળી જેટલી જાડી અને બાર આંગળ જેટલી લંબાઈની હોવી જોઈએ.

અપામાર્ગં ચ બિલ્વં ચ કરવીરં વિશેષતઃ

અપામાર્ગ, બિલ્વ અને ખાસ કરીને કરવીર વાપરવા યોગ્ય છે.

પરિહૃત્ય દિનં પાપં ભક્ષયેદ્ વૈ વિધાનવિત્

દિવસ માટે દાંડી ફેંકીને, નિયમ જાણનાર એનો ઉપયોગ કરે.

પ્રક્ષાલ્ય ભઙ્ક્ત્વા તજ્જહ્યાચ્છુચૌદેશે સમાહિતઃ

દાંડી ધોઈને અને તોડી, મન એકાગ્ર રાખીને સ્વચ્છ જગ્યાએ નાખવી જોઈએ.

આચમ્ય મન્ત્રવન્નિત્યં પુનરાચમ્ય વાગ્યતઃ

હંમેશાં મંત્ર બોલીને આચમન કરવું અને પછી વાણી નિયંત્રિત રાખીને ફરી આચમન કરવું.

આપો હિષ્ઠા વ્યાહૃતિભિઃ સાવિત્ર્યા વારુણૈઃ શુભૈઃ

પાણી તો વ્યાહૃતિ, સાવિત્રી અને શુભ વારુણ મંત્રોથી પવિત્ર બને છે.

જપ્ત્વા જલાઞ્જલિં દદ્યાદ્ ભાસ્કરં પ્રતિ તન્મનાઃ

મંત્ર બોલ્યા પછી, મન એકાગ્ર રાખીને સૂર્યને જળ અર્પણ કરવું.

પ્રાણાયામત્રયં કૃત્વા ધ્યાયેત્ સંધ્યામિતિ શ્રુતિઃ

ત્રણ પ્રકારના પ્રાણાયામ કર્યા પછી સંધ્યાનું ધ્યાન કરવું, એમ શાસ્ત્ર કહે છે.