કૂર્મપુરાણમ્

અસ્તિ દ્વિજાતિપ્રવર ઇન્દ્રદ્યુમ્ન ઇતિ શ્રુતઃ

એક પ્રખ્યાત દ્વિજ છે, જેમનું નામ ઇન્દ્રદ્યુમ્ન છે.

સંહિતાં મન્મુખાદ્ દિવ્યાં પુરસ્કૃત્ય મુનીશ્વરાન્

મારા મોઢેથી મળેલી દિવ્ય સંહિતા લઈને, તેણે શ્રેષ્ઠ ઋષિઓનું નેતૃત્વ કર્યું.

મચ્છક્તૌ સંસ્થિતાન્ બુદ્ધ્વા મામેવ શરણં ગતઃ

મારી શક્તિમાં સ્થિત એવા ઋષિઓને ઓળખીને, તેણે માત્ર મારું જ આશ્રય લીધું.

ઇન્દ્રદ્યુમ્ન ઇતિ ખ્યાતો જાતિં સ્મરસિ પૌર્વિકીમ્

તે ઇન્દ્રદ્યુમ્ન નામે પ્રસિદ્ધ છે; તું તારી પેહેલી જન્મની યાદ રાખે છે.

લબ્ધ્વા તન્મામકં જ્ઞાનં મામેવાન્તે પ્રવેક્ષ્યસિ

મારી પાસેથી મળેલું તે જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરીને, અંતે તું મારી અંદર પ્રવેશી જશે.

વૈવસ્વતે ઽન્તરે ઽતિતે કાર્યાર્થં માં પ્રવેક્ષ્યસિ

વૈવસ્વત અંતરાલ પૂરૂં થયા પછી, તું તારા કાર્ય માટે મારી અંદર પ્રવેશી જશે.

કાલધર્મં ગતઃ કાલાચ્છ્વેતદ્વીપે મયા સહ

સમયની રીત મુજબ, તું મારા સાથે શ્વેતદ્વીપ પર રહેશે.

મદાજ્ઞયા મુનિશ્રેષ્ઠા જજ્ઞે વિપ્રકુલે પુનઃ

મારી આજ્ઞાથી, હે શ્રેષ્ઠ મુનિ, તું ફરીથી બ્રાહ્મણ કુળમાં જન્મ્યો હતો.

વિદ્યાવિદ્યે ગૂઢરૂપે યત્તદ્ બ્રહ્મ પરં વિદુઃ

જેને પરમ બ્રહ્મ કહે છે, તે જ્ઞાન અને અજ્ઞાનના ગુપ્ત રૂપમાં છુપાયેલું છે.

વ્રતોપવાસનિયમૈર્હેમૈર્બ્રાહ્મણતર્પણૈઃ

વ્રત, ઉપવાસ, નિયમ, સોનાં અને બ્રાહ્મણોને તૃપ્ત કરવા દ્વારા,

આરાધયન્ મહાદેવં યોગિનાં હૃદિ સંસ્થિતમ્

તે મહાદેવની આરાધના કરતો હતો, જે યોગીઓના હૃદયમાં વસે છે.

સ્વરૂપં દર્શયામાસ દિવ્યં વિષ્ણુસમુદ્ભવમ્

તેણે પોતાનું દિવ્ય સ્વરૂપ દર્શાવ્યું, જે વિષ્ણુમાંથી ઉત્પન્ન થયું હતું.

સંસ્તૂય વિવિધૈઃ સ્તોત્રૈઃ કૃતાઞ્જલિરભાષત

વિવિધ સ્તોત્રોથી સ્તુતિ કરીને, હાથ જોડીને તેણે વાત કરી.

યાથાતથ્યેન વૈ ભાવં તવેદાનીં બ્રવીહિ મે

હવે, તમે જે કહો છો એ સાચું અને યોગ્ય રીતે મને કહો.

હસન્તી સંસ્મરન્ વિષ્ણું પ્રિયં બ્રાહ્મણમબ્રવીત્

હસતાં અને વિષ્ણુને યાદ કરીને, તેણીએ પ્રિય બ્રાહ્મણને કહ્યું.

નારાયણાત્મિકા ચૈકા માયાહં તન્મયા પરા

હું એક જ મહામાયા છું, મારી અંદર નારાયણનો સ્વરૂપ છે.

તન્મયાહં પરં બ્રહ્મ સ વિષ્ણુઃ પરમેશ્વરઃ

મારા દ્વારા જ હું પરમ બ્રહ્મ છું; એ વિષ્ણુ સર્વોચ્ચ ઈશ્વર છે.

જ્ઞાનેન કર્મયોગેન ન તેષાં પ્રભવામ્યહમ્

જ્ઞાન કે કર્મયોગથી તેઓ મને પ્રાપ્ત કરી શકતા નથી.

જ્ઞાનેનારાધયાનન્તં તતો મોક્ષમવાપ્સ્યસિ

જ્યારે તમે જ્ઞાનથી અનંતની ઉપાસના કરશો, ત્યારે મુક્તિ પ્રાપ્ત કરશો.

પ્રણમ્ય શિરસા દેવીં પ્રાઞ્જલિઃ પુનરબ્રવીત્

માથું ઝુકાવી અને હાથ જોડીને તેણે દેવીને ફરીથી કહ્યું.

જ્ઞાતું હિ શક્યતે દેવિ બ્રૂહિ મે પરમેશ્વરિ

દેવી, ખરેખર જાણી શકાય છે; મહાદેવી, મને કહો.

સાક્ષાન્નારાયણો જ્ઞાનં દાસ્યતીત્યાહ તં મુનિમ્

તેણીએ તે મુનિને કહ્યું: 'નારાયણ પોતે તને જ્ઞાન આપશે.'

સ્મૃત્વા પરાત્પરં વિષ્ણું તત્રૈવાન્તરધીયત

પરમ પરના વિષ્ણુને સ્મરણ કરીને, તે ત્યાં જ અદૃશ્ય થઈ ગઈ.

આરાધયદ્ધૃષીકેશં પ્રણતાર્તિપ્રભઞ્જનમ્

તેણે હૃષીકેશનું પૂજન કર્યું, જે શરણાગતના દુઃખ દૂર કરે છે.

પ્રાદુરાસીન્મહાયોગી પીતવાસા જગન્મયઃ

મહાન યોગી, પીળા વસ્ત્રોમાં, સમગ્ર જગતને વ્યાપી, પ્રગટ થયા.

જાનુભ્યામવનિં ગત્વા તુષ્ટાવ ગરુડધ્વજમ્

ઘૂંટણે વળી જમીન પર જઈ, તેણે ગરુડધ્વજની સ્તુતિ કરી.

કુષ્ણ વિષ્ણો હૃષીકેશ તુભ્યં વિશ્વાત્મને નમઃ

કૃષ્ણ, વિષ્ણુ, હૃષીકેશ, વિશ્વના આત્મા, તમને વંદન છે.

સર્ગસ્થિતિવિનાશાનાં હેતવે ઽનન્તશક્યે

સૃષ્ટિ, સ્થિતિ અને વિનાશના કારણ, અનંત શક્તિશાળી, તમને વંદન છે.

પુરુષાય નમસ્તુભ્યં વિશ્વરૂપાય તે નમઃ

પુરુષ, વિશ્વરૂપ, તમને વંદન છે.