કૂર્મપુરાણમ્

કપોતં ટિટ્ટિભં ચૈવ ગ્રામકુક્કુટમેવ ચ

કબૂતર, ટિટોડી અને ગામડાનો કૂકડો પણ ન ખાવા.

શૃગાલં મર્કટં ચૈવ ગર્દભં ચ ન ભક્ષયેત્

શિયાળ, વાંદર અને ગધેડાનું માંસ પણ ન ખાવું.

જલેચરાન્ સ્થલચરાન્ પ્રાણિનશ્ચેતિ ધારણા

પાણીમાં રહેતા અને જમીન પર રહેતા પ્રાણીઓ અંગે આ નિયમ છે.

ભક્ષ્યાઃ પઞ્ચનખા નિત્યં મનુરાહ પ્રિજાપતિઃ

મનુએ કહ્યું છે કે પાંચ નખવાળા પ્રાણીઓ હંમેશા ખાવા યોગ્ય છે.

નિવેદ્ય દેવતાભ્યસ્તુ બ્રાહ્મણેભ્યસ્તુ નાન્યથા

પણ, પહેલાં દેવતાઓ અને બ્રાહ્મણોને અર્પણ કર્યા પછી જ, અને અન્ય રીતે નહીં.

વાધ્રીણસં બકં ભક્ષ્યં મીનહંસપરાજિતાઃ

વાધ્રીણ પક્ષી, બક અને માછલી ખાવાની છે, પણ એ બધાને જીત્યા પછી જ ખાવા યોગ્ય છે.

મત્સ્યાશ્ચૈતે સમુદ્દિષ્ટા ભક્ષણાય દ્વિજોત્તમાઃ

હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, આ માછલીઓ ખાવા માટે યોગ્ય ગણાયેલી છે.

યથાવિધિ નિયુક્તં ચ પ્રાણાનામપિ ચાત્યયે

નક્કી કરેલા નિયમ પ્રમાણે, જીવનને જોખમ હોય ત્યારે પણ એ ખાવાની મંજૂરી છે.

ઔષધાર્થમશક્તૌ વા નિયોગાદ્ યજ્ઞકારણાત્

દવા માટે, અશક્ય હોય ત્યારે, આજ્ઞાથી કે યજ્ઞ માટે પણ ખાવાની છૂટ છે.

યાવન્તિ પશુરોમાણિ તાવતો નરકાન્ વ્રજેત્

જેટલા પ્રાણીના શરીર પર વાળ હોય, એટલાં નરકમાં માણસને જવું પડે છે.

દ્વિજાતીનામનાલોક્યં નિત્યં મદ્યમિતિ સ્થિતિઃ

દ્વિજાતિઓ માટે દારૂ હંમેશા ટાળવું જોઈએ—આ નિયમ છે.

પીત્વા પતતિ કર્મભ્યસ્ત્વસંભાષ્યો ભવેદ્ દ્વિજઃ

દારૂ પીધા પછી, દ્વિજ પોતાના કર્મમાંથી પડી જાય છે અને મળવા લાયક રહેતો નથી.

નાધિકારી ભવેત્ તાવદ્ યાવદ્ તન્ન જહાત્યધઃ

જ્યાં સુધી એ નીચેનું સંપૂર્ણપણે છોડતું નથી, ત્યાં સુધી એ અધિકારી ગણાતો નથી.

અપેયાનિ ચ વિપ્રો વૈ તથા ચેદ્ યાતિ રૌરવમ્

જો બ્રાહ્મણ મનાઈ કરેલું પીવે, તો એ રૌરવ નરકમાં જાય છે.

તદાચક્ષ્વાખિલં કર્મ યેન મુચ્યેત બન્ધનાત્

હવે એ બધાં કર્મો કહો, જેના દ્વારા બંધનમાંથી મુક્તિ મળે છે.

અહન્યહનિ કર્તવ્યં બ્રાહ્મણાનાં ક્રમાદ્ વિધિમ્

બ્રાહ્મણોએ રોજ રોજ, ક્રમ પ્રમાણે, નિયમિત કર્મો કરવાં જોઈએ.

કાયક્લેશં તદુદ્ભૂતં ધ્યાયીત મનસેશ્વરમ્

શરીરનાં પરિશ્રમથી ઉદ્ભવેલા મનના ઈશ્વરને, એ ધ્યાનમાં લેવું જોઈએ.

સ્નાયાન્નદીષુ સુદ્ધાસુ શૌચં કૃત્વા યથાવિધિ

શુદ્ધ નદીઓમાં, નિયમ પ્રમાણે શુદ્ધિ કરીને, સ્નાન કરવું જોઈએ.

તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન પ્રાતઃ સ્નાનં સમાચરેત્

એથી સર્વ પ્રયાસથી, સવારનું સ્નાન કરવું જોઈએ.

ઋષીણામૃષિતા નિત્યં પ્રાતઃ સ્નાનાન્ન સંશયઃ

મુનિઓ સવારના સ્નાનથી હંમેશા પ્રસન્ન થાય છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.

તતો નૈવાચરેત્ કર્મ અકૃત્વા સ્નાનમાદિતઃ

એથી, સૌપ્રથમ સ્નાન કર્યા વિના, કોઈ પણ કર્મ કરવું નહીં.

પ્રાતઃ સ્નાનેન પાપાનિ પૂયન્તે નાત્ર સંશયઃ

સવારના સ્નાનથી પાપો ધોઈ જાય છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.

હોમે જપ્યે વિશેષેણ તસ્માત્ સ્નાનં સમાચરેત્

યજ્ઞ કે જપ માટે ખાસ કરીને, સ્નાન કરવું જરૂરી છે.

આર્દ્રેણ વાસસા વાથ માર્જનં કાપિલં સ્મૃતમ્

ભીંજાયેલા કપડાંથી શરીર સાફ કરવું એ કાપિલ શૌચ કહેવાય છે.

બ્રાહ્માદીનિ યથાશક્તૌ સ્નાનાન્યાહુર્મનીષિણઃ

જેમની જેટલી શક્તિ હોય, તે પ્રમાણે બ્રાહ્મ વગેરે સ્નાન કરવું વિદ્વાનો કહે છે.

વારુણં યૌગિકં તદ્વત્ ષોઢા સ્નાનં પ્રકીર્તિતમ્

એ જ રીતે, વારુણ અને યૌગિક સ્નાન પણ છ પ્રકારના કહેવાય છે.

આગ્નેયં ભસ્મના પાદમસ્તકાદ્દેહધૂલનમ્

આગ્નેય સ્નાન એટલે રાખથી પગથી માથા સુધી શરીર સાફ કરવું.

યત્તુ સાતપવર્ષેણ સ્નાનં તદ્ દિવ્યમુચ્યતે

સૂર્યપ્રકાશ અને વરસાદમાં સ્નાન કરવું એ દિવ્ય સ્નાન કહેવાય છે.

યૌગિકં સ્નાનમાખ્યાતં યોગો વિષ્ણુવિચિન્તનમ્

યૌગિક સ્નાન એટલે વિષ્ણુનું ધ્યાન કરવું.