કૂર્મપુરાણમ્

નવમશ્ચૈવ કૌમારઃ પ્રાકૃતા વૈકૃતાસ્ત્વિમે

નવમું કૌમાર સર્જન છે; આ પ્રાકૃત અને વૈકૃતિક સર્જનો છે.

બુદ્ધિપૂર્વં પ્રવર્તન્તે મુખ્યાદ્યા મુનિપુઙ્ગવાઃ

હે શ્રેષ્ઠ મુનિઓ, મુખ્ય અને અન્ય સર્જનો બુદ્ધિપૂર્વક થાય છે.

ઋભું સનાત્કુમારં ચ પૂર્વમેવ પ્રજાપતિઃ

પ્રજાપતિએ પહેલાં ઋભુ અને સનત્કુમારને ઉત્પન્ન કર્યા.

ઈશ્વરાસક્તમનસો ન સૃષ્ટૌ દધિરે મતિમ્

તેમના મન ભગવાનમાં લગાવેલા હોવાથી તેમણે સર્જન તરફ ધ્યાન આપ્યું નહીં.

મુમોહ માયયા સદ્યો માયિનઃ પરમેષ્ઠિનઃ

પરમેશ્વરના માયાથી તેઓ તરતજ મોહિત થઈ ગયા.

નારાયણો મહાયોગી યોગિચિત્તાનુરઞ્જનઃ

નારાયણ મહાન યોગી છે, અને યોગીઓના મનમાં આનંદ પામે છે.

સ તપ્યમાનો ભગવાન્ ન કિઞ્ચિત્ પ્રતિપદ્યત

એ ભગવાને તપ કર્યું, છતાંયે કશું પ્રાપ્ત ન કર્યું.

ક્રોધાવિષ્ટસ્ય નેત્રાભ્યાં પ્રાપતન્નશ્રુ બિન્દવઃ

કૃોધથી ભરાયેલા એની આંખોમાંથી આંસુનાં ટીપાં પડ્યા.

સમુત્પન્નો મહાદેવઃ શરણ્યો નીલલોહિતઃ

એમાંથી મહાદેવ પ્રગટ્યા, જે શરણાર્થી છે અને નીલા તથા લાલ રંગના છે.

યં પ્રપશ્યન્તિ વિદ્વાંસઃ સ્વાત્મસ્થં પરમેશ્વરમ્

જેઓ જ્ઞાનવાન છે, તેઓ પોતાના અંતરમાં સ્થિત એવા પરમેશ્વરને જુએ છે.

તામ ભગવાન્ બ્રહ્મા સૃજેમા વિવિધાઃ પ્રજાઃ

એ ભગવાન બ્રહ્માએ આ વિવિધ પ્રજાઓની રચના કરી.

કપર્દિનો નિરાતઙ્કાંસ્ત્રિનેત્રાન્ નીલલોહિતાન્

જેઓ જટાવાળા, નિર્ભય, ત્રિનેત્ર અને નીલા-લાલ રંગના છે.

પ્રજાઃ સ્ત્રક્ષ્યે જગન્નાથ સૃજ ત્વમશુભાઃ પ્રજાઃ

હે જગતના સ્વામી, હું પ્રજાઓની રચના કરીશ, અને તું અશુભ પ્રજાઓ ઉત્પન્ન કર.

સ્થાનાભિમાનિનઃ સર્વાન્ ગદતસ્તાન્ નિબોધત

હવે હું જે સ્થળોના અધિકારીઓ છે, તેમનો ઉલ્લેખ કરું છું, તે તમે સાંભળો.

નદ્યઃ સમુદ્રાઃ શૈલાશ્ચ વૃક્ષા વીરુધ એવ ચ

નદીઓ, સમુદ્રો, પર્વતો, વૃક્ષો અને ઔષધિઓ.

અર્ધમાસાશ્ચ માસાશ્ચ અયનાબ્દયુગાદયઃ

પક્ષ, મહિના, અયન, વર્ષ અને યુગ વગેરે.

દક્ષમત્રિં વસિષ્ઠં ચ ધર્મં સંકલ્પમેવ ચ

દક્ષ, અત્રિ, વસિષ્ઠ, ધર્મ અને સંકલ્પ.

શિરસો ઽઙ્ગિરસં દેવો હૃદયાદ્ ભૃગુમેવ ચ

એના માથામાંથી અઙ્ગિરસ દેવ, અને હૃદયમાંથી ભૃગુ જન્મ્યા.

સંકલ્પં ચૈવ સંકલ્પાત્ સર્વલોકપિતામહઃ

અને સંકલ્પમાંથી સંકલ્પ, સર્વ લોકના પિતામહ.

અપાનાત્ ક્રતુમવ્યગ્રં સમાનાચ્ચ વસિષ્ઠકમ્

એના અપાનમાંથી અડગ ક્રતુ, અને સમાનમાંથી વસિષ્ઠ ઉત્પન્ન થયા.

આસ્થાય માનવં રૂપં ધર્મસ્તૈઃ સંપ્રવર્તિતઃ

એ બધાએ માનવ સ્વરૂપ ધારણ કરીને ધર્મને પ્રવર્તાવ્યો.

સિસૃક્ષુરમ્ભાંસ્યેતાનિ સ્વમાત્માનમયૂયુજત્

આ પ્રજાઓ સર્જવાની ઇચ્છાથી, તેણે પોતાને જ કાર્યમાં લગાડ્યો.

તતો ઽસ્ય જઘનાત્ પૂર્વમસુરા જજ્ઞિરે સુતાઃ

પછી એના પીઠના ભાગમાંથી પહેલા અસુર નામના પુત્રો જન્મ્યા.

સા તમોબહુલા યસ્માત્ પ્રજાસ્તસ્યાંસ્વપન્ત્યતઃ

એ રાત્રીમાં ઘન અંધકાર ભરેલો હોવાથી બધા જીવ જાતે ઊંઘે છે.

તતો ઽસ્ય મુખતો દેવા દીવ્યતઃ સંપ્રજજ્ઞિરે

પછી, જ્યારે તે તેજથી પ્રકાશિત થયો, ત્યારે તેના મોઢામાંથી દેવતાઓ જન્મ્યા.

તસ્માદહો ધર્મયુક્તા દેવતાઃ સમુપાસતે

એથી, હે વિદ્વાન, ધર્મથી યુક્ત દેવતાઓ તેની પૂજા કરે છે.

પિતૃવન્મન્યમાનસ્ય પિતરઃ સંપ્રજજ્ઞિરે

જ્યારે તેણે પોતાને પિતૃરૂપે માન્યું, ત્યારે પિતૃઓ જન્મ્યા.

સાપવિદ્ધા તનુસ્તેન સદ્યઃ સન્ધ્યા વ્યજાયત

તેના દ્વારા ભેદાયેલી એ કાયાએ તરત જ સંધ્યા સ્વરૂપ ધારણ કર્યું.

તયોર્મધ્યે પિતૄણાં તુ મૂર્તિઃ સન્ધ્યા ગરીયસી

આ બધામાં પિતૃઓની સંધ્યા સ્વરૂપ મૂર્તિ સર્વેમાં શ્રેષ્ઠ છે.