કૂર્મપુરાણમ્

અધ્યાત્મનિરતં જ્ઞાનમેતદ્ બ્રાહ્મણલક્ષણમ્

આ આત્મવિચારમાં નિષ્ઠા અને જ્ઞાન જ બ્રાહ્મણની સાચી ઓળખ છે.

યથાશક્તિં ચરન્ કર્મ નિન્દિતાનિ વિવર્જયેત્

પોતાની શક્તિ પ્રમાણે સારા કામ કરવું અને જે કામો નિંદનીય હોય તે ટાળવા જોઈએ.

ગૃહસ્થો મુચ્યતે બન્ધાત્ નાત્ર કાર્યા વિચારણા

ગૃહસ્થ જ્યારે બંધનમાંથી મુક્ત થાય છે, ત્યારે વધુ વિચાર કરવાની જરૂર રહેતી નથી.

અન્યમન્યુસમુત્થાનાં દોષાણાં મર્ષણં ક્ષમા

બીજાના ગુસ્સાથી ઉદ્ભવતા દોષોને સહન કરવું એ જ ક્ષમા છે.

દયેતિ મુનયઃ પ્રાહુઃ સાક્ષાદ્ ધર્મસ્ય સાધનમ્

મુનિઓ કહે છે કે દયા કરવી એ સીધો ધર્મનો માર્ગ છે.

વિજ્ઞાનમિતિ તદ્ વિદ્યાદ્ યેન ધર્મો વિવર્ધતે

જેના દ્વારા ધર્મ વધે, એ જ સાચું જ્ઞાન સમજવું.

ધર્મકાર્યાન્નિવૃત્તશ્ચેન્ન તદ્ વિજ્ઞાનમિષ્યતે

જો કોઈ ધર્મના કામોથી દૂર રહે, તો એ જ્ઞાન ગણાતું નથી.

યથાભૂતપ્રવાદ્ તુ સત્યમાહુર્મનીષિણઃ

મંદિરો કહે છે કે જેવું છે તેવું જ બોલવું એ જ સત્ય છે.

અધ્યાત્મમક્ષરં વિદ્યાદ્ યત્ર ગત્વા ન શોચતિ

અવિનાશી જે આત્મા છે, તેને ઓળખો, જેને પામ્યા પછી દુઃખ રહેતું નથી.

સાક્ષાદ્ દેવો મહાદેવસ્તજ્જ્ઞાનમિતિ કીર્તિતમ્

મહાદેવને જ સીધું જ્ઞાન કહેવામાં આવ્યું છે.

મહાયજ્ઞપરો વિપ્રો લભતે તદનુત્તમમ્

મહાયજ્ઞમાં તત્પર બ્રાહ્મણ એ સર્વોત્તમ અવસ્થાને પામે છે.

ન હિ દેહં વિના રુદ્રઃ પુરુષૈર્વિદ્યતે પરઃ

દેહ વિના રુદ્ર, મનુષ્યોમાં સર્વોચ્ચ રૂપે, નથી રહેતા.

ન ધર્મવર્જિતં કામમર્થં વા મનસા સ્મરેત્

ધર્મ વિના કામ કે અર્થને મનમાં પણ વિચારવું નહીં.

ધર્મો હિ ભગવાન્ દેવો ગતિઃ સર્વેષુ જન્તુષુ

કારણ કે ધર્મ જ ભગવાન છે, દેવ છે, અને સર્વ જીવો માટે માર્ગ છે.

ન વેદદેવતાનિન્દાં કુર્યાત્ તૈશ્ચ ન સંવસેત્

ક્યારેય વેદો કે દેવતાઓની નિંદા ન કરવી અને એવા લોકો સાથે રહેવું નહીં.

અધ્યાપયેત્ શ્રાવયેદ્ વા બ્રહ્મલોકે મહીયતે

જે શીખવે છે અથવા બીજાને સાંભળાવે છે, તેને બ્રહ્મલોકમાં માન મળે છે.

નાહિતં નાપ્રિયં વાક્યં ન સ્તેનઃ સ્યાદ્ કદાચન

ક્યારેય કોઈને દુઃખદાયક કે અપ્રિય વાત ન બોલવી અને કદી ચોરી ન કરવી.

પરસ્યાપહરઞ્જન્તુર્નરકં પ્રતિપદ્યતે

જે બીજાનું ચીજ ચોરાય છે, તે નરકમાં જાય છે.

ન ચાન્યસ્માદશક્તશ્ચ નિન્દિતાન્ વર્જયેદ્ બુધઃ

અને બુદ્ધિમાન માણસ, ભલે અશક્ત હોય, પણ બીજાને જોઈને નિંદનીય કામ ન ટાળે.

પ્રાણાનપહરત્યેવં યાચકસ્તસ્ય દુર્મતિઃ

આ રીતે દુર્ભાવનાવાળો ભીખારી એ મનુષ્યનું જીવતંત્ર જ લઈ જાય છે.

બ્રહ્મસ્વં વા નાપહરેદાપદ્યપિ કદાચન

કોઈપણ સંજોગે, મુશ્કેલીમાં પણ, બ્રાહ્મણની મિલકત ક્યારેય લેવી નહીં.

દેવસ્વં ચાપિ યત્નેન સદા પરિહરેત્ તતઃ

અને દેવોની મિલકત પણ હંમેશા પ્રયત્નપૂર્વક ટાળવી જોઈએ.

અદત્તાદાનમસ્તેયં મનુઃ પ્રાહ પ્રજાપતિઃ

જે આપેલું નથી એ લેવું એ ચોરી છે, એમ મનુએ કહ્યું છે.

નૈકસ્માદેવ નિયતમનનુજ્ઞાય કેવલમ્

માત્ર એક જ માણસ પાસેથી, યોગ્ય મંજૂરી વિના, કંઈ લેવું યોગ્ય નથી.

ધર્માર્થં કેવલં વિપ્રા હ્યન્યથા પતિતો ભવેત્

હે બ્રાહ્મણો, માત્ર ધર્મ માટે જ આવું કરવું, નહિંતર પાપમાં પડી જવું પડે.

ક્ષુધાર્તૈર્નાન્યથા વિપ્રા ધર્મવિદ્ભિરિતિ સ્થિતિઃ

આ નિયમ છે કે, ધર્મ જાણનારા બ્રાહ્મણો ભૂખ્યા હોય ત્યારે જ આવું કરી શકે, બીજાં સમયે નહીં.

વ્રતેન પાપં પ્રચ્છાદ્ય કુર્વન્ સ્ત્રીશૂદ્રદમ્ભનમ્

વ્રત રાખીને પાપ છુપાવવું એ સ્ત્રીઓ અને શૂદ્રોને છેતરવું છે.

છદ્મનાચરિતં યચ્ચ વ્રતં રક્ષાંસિ ગચ્છતિ

અને જે વ્રત છેતરપિંડીથી કરવામાં આવે છે, એ વ્રત દૈત્યોને મળે છે.

સ લિઙ્ગિનાં હરેદેનસ્તિર્યગ્યોનૌ ચ જાયતે

જે સાધુઓ પાસેથી ચોરી કરે છે, એ પશુયોનિમાં જન્મે છે.