કૂર્મપુરાણમ્

કુર્વોતાત્મહિતં નિત્યં સર્વભૂતાનિકમ્પકઃ

તેને હંમેશા પોતાનું કલ્યાણ કરવા સાથે તમામ જીવ પ્રત્યે દયા રાખવી જોઈએ.

વેષવાગ્બુદ્ધિસારૂપ્યમાચરન્ વિચરેત્ સદા

તેને પોતાના વેશ, વાણી અને મનમાં સદાય સુમેળ રાખી જીવન વિતાવવું જોઈએ.

તમાચારં નિષેવેત નેહેતાન્યત્ર કર્હિચિત્

તેને એ જ આચારનું પાલન કરવું જોઈએ અને ક્યારેય બીજું કંઈ ન કરવું જોઈએ.

તેન યાયાત્ સતાં માર્ગં તેન ગચ્છન્ ન રિષ્યતિ

આ રીતે ચાલવાથી તે સજ્જનોના માર્ગે જાય છે અને એ માર્ગે ચાલે તો કદી પડી જતો નથી.

સત્યવાદી જિતક્રોધો બ્રહ્મભૂયાય કલ્પતે

સત્ય બોલનાર અને ક્રોધને જીતનાર બ્રહ્મ સાથે એકરૂપ થવા યોગ્ય બને છે.

અનસૂયી મૃદુર્દાન્તો ગૃહસ્થઃ પ્રેત્ય વર્ધતે

જે ગૃહસ્થ ઈર્ષ્યા વિના, સૌમ્ય અને સંયમી હોય છે, તે મૃત્યુ પછી વધે છે.

સાવિત્રીજાપ્યનિરતઃ શ્રાદ્ધકૃન્મુચ્યતે ગૃહી

જે ગૃહસ્થ સાવિત્રીના જાપ અને પિતૃકર્મમાં નિષ્ઠાવાન હોય છે, તે મુક્તિ પામે છે.

દાન્તો યજ્વા દેવભક્તો બ્રહ્મલોકે મહીયતે

જે સંયમી છે, યજ્ઞ કરે છે અને દેવોની ભક્તિ કરે છે, તે બ્રહ્મલોકમાં માન પામે છે.

કુર્યાદહરહર્નિત્યં નમસ્યેત્ પ્રયતઃ સુરાન્

તેને દરરોજ શ્રદ્ધાપૂર્વક અને પ્રયત્નપૂર્વક દેવતાઓની પૂજા કરવી જોઈએ.

ગૃહસ્થસ્તુ સમાખ્યાતો ન ગૃહેણ ગૃહી ભવેત્

માત્ર ઘર ધરવાથી કોઈ ગૃહસ્થ કહેવાતો નથી, પણ સાચો ગૃહસ્થ તે જ છે.

અધ્યાત્મનિરતં જ્ઞાનમેતદ્ બ્રાહ્મણલક્ષણમ્

આ આત્મવિચારમાં નિષ્ઠા અને જ્ઞાન જ બ્રાહ્મણની સાચી ઓળખ છે.

યથાશક્તિં ચરન્ કર્મ નિન્દિતાનિ વિવર્જયેત્

પોતાની શક્તિ પ્રમાણે સારા કામ કરવું અને જે કામો નિંદનીય હોય તે ટાળવા જોઈએ.

ગૃહસ્થો મુચ્યતે બન્ધાત્ નાત્ર કાર્યા વિચારણા

ગૃહસ્થ જ્યારે બંધનમાંથી મુક્ત થાય છે, ત્યારે વધુ વિચાર કરવાની જરૂર રહેતી નથી.

અન્યમન્યુસમુત્થાનાં દોષાણાં મર્ષણં ક્ષમા

બીજાના ગુસ્સાથી ઉદ્ભવતા દોષોને સહન કરવું એ જ ક્ષમા છે.

દયેતિ મુનયઃ પ્રાહુઃ સાક્ષાદ્ ધર્મસ્ય સાધનમ્

મુનિઓ કહે છે કે દયા કરવી એ સીધો ધર્મનો માર્ગ છે.

વિજ્ઞાનમિતિ તદ્ વિદ્યાદ્ યેન ધર્મો વિવર્ધતે

જેના દ્વારા ધર્મ વધે, એ જ સાચું જ્ઞાન સમજવું.

ધર્મકાર્યાન્નિવૃત્તશ્ચેન્ન તદ્ વિજ્ઞાનમિષ્યતે

જો કોઈ ધર્મના કામોથી દૂર રહે, તો એ જ્ઞાન ગણાતું નથી.

યથાભૂતપ્રવાદ્ તુ સત્યમાહુર્મનીષિણઃ

મંદિરો કહે છે કે જેવું છે તેવું જ બોલવું એ જ સત્ય છે.

અધ્યાત્મમક્ષરં વિદ્યાદ્ યત્ર ગત્વા ન શોચતિ

અવિનાશી જે આત્મા છે, તેને ઓળખો, જેને પામ્યા પછી દુઃખ રહેતું નથી.

સાક્ષાદ્ દેવો મહાદેવસ્તજ્જ્ઞાનમિતિ કીર્તિતમ્

મહાદેવને જ સીધું જ્ઞાન કહેવામાં આવ્યું છે.

મહાયજ્ઞપરો વિપ્રો લભતે તદનુત્તમમ્

મહાયજ્ઞમાં તત્પર બ્રાહ્મણ એ સર્વોત્તમ અવસ્થાને પામે છે.

ન હિ દેહં વિના રુદ્રઃ પુરુષૈર્વિદ્યતે પરઃ

દેહ વિના રુદ્ર, મનુષ્યોમાં સર્વોચ્ચ રૂપે, નથી રહેતા.

ન ધર્મવર્જિતં કામમર્થં વા મનસા સ્મરેત્

ધર્મ વિના કામ કે અર્થને મનમાં પણ વિચારવું નહીં.

ધર્મો હિ ભગવાન્ દેવો ગતિઃ સર્વેષુ જન્તુષુ

કારણ કે ધર્મ જ ભગવાન છે, દેવ છે, અને સર્વ જીવો માટે માર્ગ છે.

ન વેદદેવતાનિન્દાં કુર્યાત્ તૈશ્ચ ન સંવસેત્

ક્યારેય વેદો કે દેવતાઓની નિંદા ન કરવી અને એવા લોકો સાથે રહેવું નહીં.

અધ્યાપયેત્ શ્રાવયેદ્ વા બ્રહ્મલોકે મહીયતે

જે શીખવે છે અથવા બીજાને સાંભળાવે છે, તેને બ્રહ્મલોકમાં માન મળે છે.

નાહિતં નાપ્રિયં વાક્યં ન સ્તેનઃ સ્યાદ્ કદાચન

ક્યારેય કોઈને દુઃખદાયક કે અપ્રિય વાત ન બોલવી અને કદી ચોરી ન કરવી.

પરસ્યાપહરઞ્જન્તુર્નરકં પ્રતિપદ્યતે

જે બીજાનું ચીજ ચોરાય છે, તે નરકમાં જાય છે.

ન ચાન્યસ્માદશક્તશ્ચ નિન્દિતાન્ વર્જયેદ્ બુધઃ

અને બુદ્ધિમાન માણસ, ભલે અશક્ત હોય, પણ બીજાને જોઈને નિંદનીય કામ ન ટાળે.