કૂર્મપુરાણમ્

આચાર્યે સંસ્થિતે વાપિ ત્રિરાત્રં ક્ષપણં સ્મૃતમ્

ગુરુના અવસાન પછી ત્રણ રાત સુધી અશુદ્ધિ મનાય છે.

હિંસન્તિ રાક્ષસાસ્તેષુ તસ્માદેતાન્ વિવર્જયેત્

આ પ્રસંગોએ રાક્ષસો નુકસાન પહોંચાડે છે, તેથી આવા સમયે દૂર રહેવું જોઈએ.

ઉપાકર્મણિ કર્માન્તે હોમમન્ત્રેષુ ચૈવ હિ

પણ અભ્યાસના આરંભે, વિધિ પૂર્ણ થાય ત્યારે અને હોમમંત્રોમાં અભ્યાસ કરવો યોગ્ય છે.

અષ્ટકાદ્યાસ્વધીયીત મારુતે ચાતિવાયતિ

અષ્ટકા દિવસે અને જ્યારે પવન ખૂબ જ તેજ હોય ત્યારે અભ્યાસ કરી શકાય છે.

ન ધર્મશાસ્ત્રેષ્વન્યેષુ પર્વણ્યેતાનિ વર્જયેત્

બીજા ધર્મશાસ્ત્રોમાં, ઉત્સવના દિવસો માટે આ નિયમો લાગુ પડતા નથી.

બ્રહ્મણાભિહિતઃ પૂર્વમૃષીણાં ભાવિતાત્મનામ્

આ પહેલાં બ્રહ્માજીએ શુદ્ધ મનવાળા ઋષિઓને કહેલું હતું.

સ સંમૂઢો ન સંભાષ્યો વેદબાહ્યો દ્વિજાતિભિઃ

જે માણસ ભટકેલો છે અને વેદથી દૂર છે, તેની સાથે દ્વિજોએ વાત કરવી નહિ.

પાઠમાત્રાવસન્નસ્તુ પઙ્કે ગૌરિવ સીદતિ

જે માત્ર પાઠ જ કરે છે, તે કાદવમાં ફસાયેલી ગાય જેવી ડૂબી જાય છે.

સસાન્વયઃ શૂદ્રકલ્પઃ પાત્રતાં ન પ્રપદ્યતે

અર્થ જાણે છતાં પણ જે શૂદ્ર જેવો વર્તે છે, તે યોગ્યપાત્ર બનતો નથી.

યુક્તઃ પરિચરેદેનમાશરીરવિમોક્ષણાત્

શિસ્તબદ્ધ મનુષ્યે શરીર છોડાય ત્યાં સુધી તેની સેવા કરવી જોઈએ.

અધીયીત સદા નિત્યં બ્રહ્મનિષ્ઠઃ સમાહિતઃ

બ્રહ્મમાં સ્થિર રહી, એકાગ્રતાથી હંમેશા અધ્યયન કરવું જોઈએ.

અભ્યસેત્ સતતં યુક્તે ભસ્મસ્નાનપરાયણઃ

શિસ્તબદ્ધ રહી અને ભસ્મથી સ્નાનમાં તત્પર રહી સતત અભ્યાસ કરવો જોઈએ.

સ્વાયંભુવો યન્મનુરાહ દેવઃ

દૈવી સ્વાયંભુવ મનુએ જે કહ્યું હતું—

યાતિ તત્ પદમનામયં શિવમ્

એ સર્વોચ્ચ, નિર્વિકાર અને શુભ અવસ્થાને પામે છે.

અધીત્ય ચાધિગમ્યાર્થં તતઃ સ્નાયાદ્ દ્વિજોત્તમઃ

અર્થ સમજ્યા પછી શ્રેષ્ઠ દ્વિજએ સ્નાન કરવું જોઈએ.

ચીર્ણવ્રતો ઽથ યુક્તાત્મા સશક્તઃ સ્નાતુમર્હતિ

વ્રત પૂર્ણ કર્યા પછી, શિસ્તબદ્ધ અને સક્ષમ હોય ત્યારે જ સ્નાન કરવા યોગ્ય બને છે.

યજ્ઞોપવીતદ્વિતયં સોદકં ચ કમણ્ડલુમ્

એને બે યજ્ઞોપવીત, પાણી અને કમંડલુ સાથે રાખવા જોઈએ.

રૌક્મે ચ કુણ્ડલે વેદં કૃત્તકેશનખઃ શુચિઃ

સોનાની કાનકડી, વેદ, કપાયેલા વાળ-નખ અને શુદ્ધતા હોવી જોઈએ.

અન્યત્રકાઞ્ચનાદ્ વિપ્રોનરક્તાં બિભૃયાત્ સ્ત્રજમ્

સોનું છોડીને, બ્રાહ્મણે લાલ ન હોય એવી માળા પહેરવી જોઈએ.

ન જીર્ણમલવદ્વાસા ભવેદ્ વૈ વિભવે સતિ

સામર્થ્ય હોય તો જૂના કે મેલાં કપડા પહેરવા નહિ.

નોપાનહૌ સ્ત્રજં ચાથ પાદુકે ચ પ્રયોજયેત્

પગપેટી, માળા કે પાદુકા ઉપયોગમાં લેવી નહિ.

નાપસવ્યં પરીદધ્યાદ્ વાસો ન વિકૃતં વસેત્

ડાબા ખભા પર કપડું ન પહેરવું અને વિકૃત કપડાં ન પહેરવા.

રૂપલક્ષણસંયુક્તાન્ યોનિદોષવિવર્જિતાન્

સારી આકાર અને લક્ષણવાળી, અને જન્મદોષથી મુક્ત વસ્તુઓ જ પહેરવી.

આહરેદ્ બ્રાહ્મણો ભાર્યાં શીલશૌચસમન્વિતામ્

બ્રાહ્મણે એવી પત્ની પસંદ કરવી જોઈએ, જે સારા સ્વભાવ અને શુદ્ધિથી યુક્ત હોય.

વર્જયેત્ પ્રતિષિદ્ધાનિ પ્રયત્નેન દિનાનિ તુ

તેને દરેક સમયે મનથી મનાઈ કરેલી વસ્તુઓથી દૂર રહેવું જોઈએ.

બ્રહ્મચારી ભવેન્નિત્યં તદ્વજ્જન્મત્રયાહનિ

જેમ જન્મના ત્રણ સંસ્કારના દિવસે બ્રહ્મચર્ય રાખવામાં આવે છે, તેમ તે હંમેશા બ્રહ્મચારી રહેવું જોઈએ.

વ્રતાનિ સ્નાતકો નિત્યં પાવનાનિ ચ પાલયેત્

સ્નાતક ગૃહસ્થએ નિયમિતપણે વ્રત અને શુદ્ધિના નિયમોનું પાલન કરવું જોઈએ.

અકુર્વાણઃ પતત્યાશુ નરકાનતિભીષણાન્

જે આ નિયમોનું પાલન કરતો નથી, તે ઝડપથી ભયાનક નરકમાં પડે છે.

કુર્યાદ્ ગૃહ્યાણિ કર્માણિ સંધ્યોપાસનમેવ ચ

તેને ઘરનાં કર્મો તથા સંધ્યાવંદન નિયમિતપણે કરવું જોઈએ.