કૂર્મપુરાણમ્

માતૃવદ્ વૃત્તિમાતિષ્ઠેન્માત્ તાભ્યો ગરીયસી

તેમની સાથે માતા જેવો વ્યવહાર કરવો, કારણ કે માતા બધાથી શ્રેષ્ઠ છે.

વેદમધ્યાપયેદ્ ધર્મં પુરાણાઙ્ગાનિ નિત્યશઃ

તેને રોજ વેદ, ધર્મ અને પુરાણના અંગો શિખવવા જોઈએ.

હરતે દુષ્કૃતં તસ્ય શિષ્યસ્ય વસતો ગુરુઃ

ગુરુ પાસે રહેતો શિષ્ય, તેના પાપ ગુરુ દૂર કરે છે.

શક્તો ઽન્નદોર્ઽથો સ્વઃસાધુરધ્યાપ્યા દશ ધર્મતઃ

જેને અનાજ, ધન અને સ્વર્ગ આપવાની શક્તિ હોય, તેણે ધર્મ પ્રમાણે દસ શિષ્યોને શિખવવા જોઈએ.

એતેષુ બ્રહ્મણો દાનમન્યત્ર તુ યથોદિતાન્

આમાંથી, જ્ઞાનનું દાન બ્રાહ્મણો માટે છે; બીજાઓ માટે અગાઉ જે કહ્યું છે તેમ.

અધીષ્વ ભો ઇતિ બ્રૂયાદ્ વિરામો ઽસ્ત્વિતિ ચારમેત્

તેને કહેવું જોઈએ: 'અભ્યાસ કરો', અને 'હવે વિરામ લો', એમ માર્ગદર્શન આપવું.

પ્રાણાયામૈસ્ત્રિભિઃ પૂતસ્તત ઓઙ્કારમર્હતિ

ત્રણ શ્વાસથી શુદ્ધ થયા પછી, તે 'ઑમ' ઉચ્ચારવા યોગ્ય બને છે.

કુર્યાદધ્યયનં નિત્યં સ બ્રહ્માઞ્જલિપૂર્વતઃ

તેને રોજ અભ્યાસ કરવો જોઈએ અને પહેલાં બ્રહ્માને અંજલિથી વંદન કરવું જોઈએ.

અધીયીતાપ્યયં નિત્યં બ્રાહ્મણ્યાચ્ચ્યવતે ઽન્યથા

તેને રોજ અભ્યાસ કરવો જોઈએ; નહિ તો તે બ્રાહ્મણપદથી વિમુખ થાય છે.

પ્રીણાતિ તર્પયન્ત્યેનં કામૈસ્તૃપ્તાઃ સદૈવ હિ

આ લોકો પોતાની ઇચ્છાઓથી સદા સંતોષી રહીને તેને પ્રસન્ન અને તૃપ્ત કરે છે.

સામાન્યધીતે પ્રીણાતિ ઘૃતાહુતિભિરન્વહમ્

સામાન્ય પઠન સમયે તે રોજ ઘીથી હવન કરીને તેમને પ્રસન્ન કરે છે.

ધર્માઙ્ગાનિ પુરાણાનિ માંસૈસ્તર્પયતે સુરાન્

ધર્મના અંગો અને પુરાણોનું પઠન કરીને તે દેવતાઓને માંસના ભોગથી તૃપ્ત કરે છે.

ગાયત્રીમપ્યધીયીત ગત્વારણ્યં સમાહિતઃ

એકાગ્ર મનથી જંગલમાં જઈને ગાયત્રીનું પણ પઠન કરવું જોઈએ.

ગાયત્રીં વૈ જપેન્નિત્યં જપયજ્ઞઃ પ્રકીર્તિતઃ

ગાયત્રીનું રોજ જાપ કરવું જોઈએ; આ જાપયજ્ઞ કહેવાય છે.

એકતશ્ચતુરો વેદાન્ ગાયત્રીં ચ તથૈકતઃ

એક બાજુ ચાર વેદો છે અને બીજી બાજુ માત્ર ગાયત્રી છે.

તતો ઽધીયીત સાવિત્રીમેકાગ્રઃ શ્રદ્ધયાન્વિતઃ

પછી શ્રદ્ધા અને એકાગ્રતાથી સાવિત્રીનું પઠન કરવું જોઈએ.

મહાવ્યાહૃતયસ્તિસ્ત્રઃ સર્વાશુભનિબર્હણાઃ

મહાવ્યાહૃતિઓ ત્રણેય સર્વ અશુભને દૂર કરતી છે.

સત્ત્વં રજસ્તમસ્તિસ્ત્રઃ ક્રમાદ્ વ્યાહૃતયઃ સ્મૃતાઃ

સત્વ, રજ અને તમ—આ ત્રણેય ક્રમશઃ વ્યાહૃતિઓ કહેવાય છે.

એષ મન્ત્રો મહાયોગઃ સારાત્ સાર ઉદાહૃતઃ

આ મંત્ર મહાયોગ છે, સર્વ શ્રેષ્ઠનો પણ સાર કહેવાય છે.

વિજ્ઞાયાર્થં બ્રહ્મચારી સ યાતિ પરમાં ગતિમ્

જે બ્રહ્મચારી એનો અર્થ સમજે છે, તે પરમ ગતિને પામે છે.

ન ગાયત્ર્યાઃ પરં જપ્યમેતદ્ વિજ્ઞાય મુચ્યતે

ગાયત્રીથી શ્રેષ્ઠ જાપ નથી; આ જાણીને મનુષ્ય મુક્ત થાય છે.

આષાઢ્યાં પ્રોષ્ઠપદ્યાં વા વેદોપાકરણં સ્મૃતમ્

આષાઢ કે પ્રોષ્ઠપદ માસમાં વેદાધ્યયનનો સંસ્કાર મનાય છે.

અધીયીત શુચૌ દેશે બ્રહ્મચારી સમાહિતઃ

બ્રહ્મચારીએ શુદ્ધ સ્થળે એકાગ્ર મનથી અધ્યયન કરવું જોઈએ.

માઘશુક્લસ્ય વા પ્રાપ્તે પૂર્વાહ્ને પ્રથમે ઽહનિ

અથવા, માઘ માસના શુક્લ પક્ષના પ્રથમ દિવસે, વહેલી સવારે.

વેદાઙ્ગાનિ પુરાણાનિ કૃષ્ણપક્ષે ચ માનવમ્

વેદાંગો અને પુરાણો તથા કૃષ્ણપક્ષમાં મનુસ્મૃતિનું અધ્યયન કરવું.

અધ્યાપનં ચ કુર્વાણો હ્યભ્યસ્યન્નપિ યત્નતઃ

અધ્યયન કરતી વખતે પણ શિક્ષણ અને મહેનતપૂર્વક અભ્યાસ કરવો જોઈએ.

આકાલિકમનધ્યાયમેતેષ્વાહ પ્રજાપતિઃ

પ્રજાપતિએ કહ્યું કે આ સમયમાં અધ્યયન યોગ્ય નથી.

તદા વિદ્યાદનધ્યાયમનૃતૌ ચાભ્રદર્શને

તે સમયે, અયોગ્ય ઋતુમાં અને આકાશમાં વાદળો દેખાય ત્યારે વિદ્યા અભ્યાસ કરવો યોગ્ય નથી.

એતાનાકાલિકાન્ વિદ્યાદનધ્યાયાનૃતાવપિ

આ બધા સમય વિદ્યા અભ્યાસ માટે યોગ્ય માનવામાં આવતાં નથી, ભલે અયોગ્ય ઋતુ હોય.