કૂર્મપુરાણમ્

ન પાદુકાસનસ્થો વા બહિર્જાનુરથાપિ વા

પાદુકા પર કે આસન પર બેસીને, અથવા ઘૂંટણ બહાર રાખીને, કે અન્ય રીતે પણ મોઢું ધોઈવું નહીં.

નાવીક્ષિતાભિઃ ફેનાદ્યૈરુપેતાભિરથાપિ વા

ફીણાળું કે અશુદ્ધ પાણી, અથવા બીજાના જોવાયેલા પાણીથી પણ મોઢું ધોઈવું નહીં.

ન ચૈવાઙ્ગુલિભિઃ શબ્દં ન કુર્વન્ નાન્યમાનસઃ

આંગળીઓથી અવાજ કરતા, કે મન બીજે હોય ત્યારે પણ મોઢું ધોઈવું નહીં.

ન પાણિક્ષુભિતાભિર્વા ન બહિષ્કક્ષ એવ વા

હાથ હલનચલન કરતા હોય ત્યારે, અથવા યોગ્ય જગ્યાની બહાર પણ મોઢું ધોઈવું નહીં.

પ્રાશિતાભિસ્તથાવૈશ્યઃ સ્ત્રીશૂદ્રૌ સ્પર્શતો ઽન્તતઃ

વૈશ્ય, સ્ત્રી કે શૂદ્રે પીધેલું પાણી, કે માત્ર સ્પર્શ કરેલું પણ હોય તો, એથી મોઢું ધોઈવું નહીં.

અન્તરાઙ્ગુષ્ઠદેશિન્યો પિતૄણાં તીર્થમુત્તમમ્

અંગૂઠા અને તर्जની વચ્ચેનું પાણી પિતૃઓ માટે શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે.

અઙ્ગુલ્યગ્રે સ્મૃતં દૈવં તદેવાર્ષં પ્રકીર્તિતમ્

આંગળીઓના ટોચેનું પાણી 'દૈવ' કહેવાય છે; એ જ 'ઋષિ' માટે પણ શ્રેષ્ઠ ગણાય છે.

તદેવ સૌમિકં તીર્થમેતજ્જ્ઞાત્વા ન મુહ્યતિ

આજ તીર્થ જાણીને મનુષ્ય ભટકે નહીં; આ જ સાચું શુભ તીર્થ છે.

કાયેન વાથ દૈવેન તુ પિત્ર્યેણ વૈ દ્વિજાઃ

દ્વિજો, શરીરથી, ભાગ્યથી કે પિતૃકર્મથી—

સંમૃજ્યાઙ્ગુષ્ઠમૂલેન મુખં વૈ સમુપસ્પૃશેત્

અંગૂઠાની મૂળથી મોઢું સારી રીતે સાફ કરીને સ્પર્શવું જોઈએ.

તર્જન્યઙ્ગુષ્ઠયોગેન સ્પૃશેન્નાસાપૃટદ્વયમ્

તર્જની અને અંગૂઠા સાથે બંને નાસિકાના ભાગને સ્પર્શવા જોઈએ.

સંસ્પૃશેદ્ વા શિરસ્તદ્વદઙ્ગુષ્ઠેનાથવા દ્વયમ્

અથવા, એ જ રીતે અંગૂઠાથી માથું કે બંને બાજુ સ્પર્શી શકાય.

બ્રહ્મા વિષ્ણુર્મહેશશ્ચ ભવન્તીત્યનુશુશ્રુમઃ

અમે સાંભળ્યું છે કે બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશ એ રીતે હાજર થાય છે.

સંસ્પૃષ્ટયોર્લોચનયોઃ પ્રીયેતે શશિભાસ્કરૌ

બંને આંખોને સ્પર્શવાથી ચંદ્ર અને સૂર્ય પ્રસન્ન થાય છે.

કર્ણયોઃ સ્પૃષ્ટયોસ્તદ્વત્ પ્રીયેતે ચાનિલાનલૌ

એ જ રીતે, બંને કાનને સ્પર્શવાથી વાયુ અને અગ્નિ પ્રસન્ન થાય છે.

મૂર્ધ્નિ સંસ્પર્શનાદેકઃ પ્રીતઃ સ પુરુષો ભવેત્

માથાના ટોચે સ્પર્શવાથી એ મનુષ્ય વિશેષ આનંદિત થાય છે.

દન્તવદ્ દન્તલગ્નેષુ જિહ્વાસ્પર્શે ઽશુચિર્ભવેત્

જ્યારે જીભ દાંત કે દાંતમાં ફસાયેલા પદાર્થને સ્પર્શે, ત્યારે અશુદ્ધિ થાય છે.

ભૂમિગૈસ્તે સમા જ્ઞેયા ન તૈરપ્રયતો ભવેત્

જમીન પર રાખેલા પદાર્થો જમીન જેટલાં જ ગણવા, અને તેમને વિના સંકલ્પે વાપરવા નહીં.

ફલમૂલે ચેક્ષુદણ્ડે ન દોષં પ્રાહ વે મનુઃ

ફળ, મૂળ અને ઈખમાં કોઈ દોષ નથી, એમ મનુએ કહ્યું છે.

ભૂમૌ નિક્ષિપ્ય તદ્ દ્રવ્યમાચમ્યાભ્યુક્ષયેત્ તુ તત્

એ પદાર્થને જમીન પર મૂકી, પાણી ચૂંસી અને છાંટવું જોઈએ.

ભૂમૌ નિક્ષિપ્ય તદ્ દ્રવ્યમાચમ્યાભ્યુક્ષયેત્ તુ તત્

એ પદાર્થને જમીન પર મૂકી, પાણી ચૂંસી અને છાંટવું જોઈએ.

વસ્ત્રાદિષુ વિકલ્પઃ સ્યાત્ તત્સંસ્પૃષ્ટ્વાચમેદિહ

કપડાં અને આવા પદાર્થોમાં વિકલ્પ છે; તેમને સ્પર્શ્યા પછી અહીં પાણી ચૂંસવું.

કૃત્વા મૂત્રં પુરીષં વા દ્રવ્યહસ્તો ન દુષ્યતિ

મૂત્ર કે વિસર્જન કર્યા પછી, પદાર્થ પકડી રાખેલો હાથ અશુદ્ધ થતો નથી.

અહ્નિ કુર્યાચ્છકૃન્મૂત્રં રાત્રૌ ચેદ્ દક્ષિણામુખઃ

દિવસે વિસર્જન કરવું અને રાત્રે દક્ષિણ તરફ મોં કરીને કરવું.

પ્રાવૃત્ય ચ શિરઃ કુર્યાદ્ વિણ્મૂત્રસ્ય વિસર્જનમ્

મૂત્ર કે વિસર્જન સમયે માથું ઢાંકી રાખવું જોઈએ.

અગ્નૌ ચૈવ શ્મશાને ચ વિણ્મૂત્રે ન સમાચરેત્

અગ્નિમાં, શમશાનમાં, મૂત્ર કે વિસ્ટામાં શુદ્ધિવિધિ કરવી નહીં.

ન તિષ્ઠન્ વા ન નિર્વાસા ન ચ પર્વતમસ્તકે

ન ઊભા રહીને, ન ખુલ્લા સ્થળે, ન પર્વતની ટોચ પર શુદ્ધિ કરવી.

ન સસત્ત્વેષુ ગર્તેષુ ન ગચ્છન્ વા સમાચરેત્

જીવજંતુઓ વચ્ચે, ખાડામાં કે ચાલતા ચાલતા પણ શુદ્ધિ કરવી નહીં.

ન ક્ષેત્રે ન વિલે વાપિ ન તીર્થે ન ચતુષ્પથે

ખેતરમાં, કાદવમાં, તીર્થસ્થળે કે ચોરાસ્તા પર પણ શુદ્ધિ કરવી નહીં.