કૂર્મપુરાણમ્

બ્રાહ્મણઃ ક્ષત્રિયાદ્યૈશ્ચ શ્રીકામૈઃ સાદરં સદા

બ્રાહ્મણ તથા ક્ષત્રિયાદિ ધન ઇચ્છનારોએ હંમેશાં આદરપૂર્વક એનું સંબોધન કરવું.

જ્ઞાનકર્મગુણોપેતા યદ્યપ્યેતે બહુશ્રુતાઃ

જ્યાં સુધી એ લોકો જ્ઞાન અને કર્મના ગુણોથી યુક્ત હોય અને અનેક શાસ્ત્રોનો અભ્યાસ કર્યો હોય,

સવર્ણેષુ સવર્ણાનાં કાર્યમેવાભિવાદનમ્

સમાન વર્ણમાં, એકબીજાને મળતી વખતે માત્ર પોતાના વર્ણના લોકો સાથે જ અભિવાદન કરવું.

પતિરેકો ગુરુઃ સ્ત્રીણાં સર્વત્રાભ્યાગતો ગુરુઃ

સ્ત્રીઓ માટે પતિ જ એકમાત્ર ગુરુ છે; જ્યાં પણ પતિ હાજર હોય, ત્યાં ગુરુ તરીકે માનવો.

માન્યસ્થાનાનિ પઞ્ચાહુઃ પૂર્વં પૂર્વં ગુરૂત્તરાત્

માન આપવાના પાંચ સ્થાન ગણાયા છે, જેમાં પહેલાનું સ્થાન હંમેશા પછીના કરતાં શ્રેષ્ઠ છે.

યત્ર સ્યુઃ સો ઽત્ર માનાર્હઃ શૂદ્રો ઽપિ દશમીં ગતઃ

જે સ્થળે એ લોકો મળે, ત્યાં એ માન પામવા યોગ્ય છે—even જો શૂદ્ર દસમા સ્થાન પર પહોંચ્યો હોય તો પણ.

વૃદ્ધાય ભારબુગ્નાય રોગિણે દુર્બલાય ચ

વૃદ્ધ, ભારથી વાંકડા થયેલા, રોગી અને દુર્બળ વ્યક્તિને,

નિવેદ્ય ગુરવે ઽશ્નીયાદ્ વાગ્યતસ્તદનુજ્ઞયા

ગુરુને જાણ કર્યા પછી, મૌન અને ગુરુની પરવાનગીથી જ ભોજન કરવું.

ભવન્મધ્યં તુ રાજન્યો વૈશ્યસ્તુ ભવદુત્તરમ્

ક્ષત્રિય સભામાં વચ્ચે ઊભો રહે અને વૈશ્ય સભાથી ઉપર ઊભો રહે.

ભિક્ષેત ભિક્ષાં પ્રથમં યા ચૈનં ન વિમાનયેત્

પહેલા એ લોકો પાસેથી ભિક્ષા લેવી, જે તેને અપમાન કરતા નથી.

ભૈક્ષ્યસ્ય ચરણં પ્રોક્તં પતિતાદિષુ વર્જિતમ્

ભિક્ષા માગવાની રીત કહેવામાં આવી છે, પણ પતિત અને આવા લોકો પાસેથી લેવી નહીં.

બ્રહ્મચર્યાહરેદ્ ભૈક્ષં ગૃહેભ્યઃ પ્રયતો ઽન્વહમ્

બ્રહ્મચારીને દરરોજ ઘરોમાંથી ભિક્ષા એકત્ર કરવાની, શ્રદ્ધા અને શુદ્ધિપૂર્વક મહેનતથી કરવી.

અલાભે ત્વન્યગેહાનાં પૂર્વં પૂર્વં વિવર્જયેત્

જો ભિક્ષા ન મળે તો, અગાઉ ગયેલા ઘરોમાં ફરી જવું નહીં.

નિયમ્ય પ્રયતો વાચં દિશસ્ત્વનવલોકયન્

બોલવાનું સંયમ રાખીને, દિશાઓમાં નજર ન ફેરવીને, સંપૂર્ણ પ્રયત્નપૂર્વક ચાલવું.

ભુઞ્જીત પ્રયતો નિત્યં વાગ્યતો ઽનન્યમાનસઃ

હંમેશા શ્રદ્ધાપૂર્વક, મૌન અને એકાગ્ર મનથી જ ભોજન કરવું.

ભૈક્ષ્યેણ વ્રતિનો વૃત્તિરુપવાસસમા સ્મૃતા

વ્રત રાખનારા લોકોની ભિક્ષાથી જીવિકા ઉપવાસ જેટલી પવિત્ર માનવામાં આવે છે.

દૃષ્ટ્વા હૃષ્યેત્ પ્રસીદેચ્ચ પ્રતિનન્દેચ્ચ સર્વશઃ

જોઈને આનંદ અનુભવવો, પ્રસન્ન થવું અને હંમેશા સહર્ષ પ્રતિસાદ આપવો.

અપુણ્યં લોકવિદ્વિષ્ટં તસ્માત્ તત્પરિવર્જયેત્

અપવિત્ર અને સમાજે નાપસંદ કરેલી વસ્તુઓથી હંમેશા દૂર રહેવું.

નાદ્યાદુદઙ્મુખો નિત્યં વિધિરેષ સનાતનઃ

હંમેશા ઉત્તર દિશા તરફ મોઢું કરીને ભોજન ન કરવું; આ શાશ્વત નિયમ છે.

શુચૌ દેશે સમાસીનો ભુક્ત્વા ચ દ્વિરુપસ્પૃશેત્

પવિત્ર જગ્યાએ બેસીને, ભોજન કર્યા પછી બે વખત મોઢું ધોઈ લેવું જોઈએ.

ઓષ્ઠાવલમોકૌ સ્પૃષ્ટ્વા વાસો વિપરિધાય ચ

ઓઠ અને મોઢાની અંદર સ્પર્શ કર્યા પછી, કપડું ફરીથી પહેરી લેવું જોઈએ.

ષ્ઠીવિત્વાધ્યયનારમ્ભે કાસશ્વાસાગમે તથા

થૂકી નાખ્યા પછી, અથવા ખાંસી કે ઊંડો શ્વાસ લીધા પછી, પાઠ શરૂ કરતાં પહેલાં પણ આવું કરવું જોઈએ.

સંધ્યયોરુભયોસ્તદ્વદાચાન્તો ઽપ્યાચમેત્ પુનઃ

સાંજ અને સવારે બંને સમયે, પહેલેથી જ મોઢું ધોયું હોય તો પણ ફરીથી ધોઈ લેવું જોઈએ.

આચામેદશ્રુપાતે વા લોહિતસ્ય તથૈવ ચ

આંસુ આવી જાય પછી કે લોહી વહી જાય પછી પણ મોઢું ધોઈ લેવું જોઈએ.

આચાન્તો ઽપ્યાચમેત્ સુપ્ત્વા સકૃત્સકૃદથાન્યતઃ

મોઢું ધોઈ લીધું હોય તો પણ, ઊંઘ્યા પછી એક વાર કે વારંવાર, અને અન્ય પ્રસંગોએ પણ ફરીથી ધોઈ લેવું જોઈએ.

સ્ત્રીણામથાત્મનઃ સ્પર્શે નીવીં વા પરિધાય ચ

સ્ત્રી કે પોતાને સ્પર્શ કર્યા પછી, અથવા નીચેનું કપડું પહેરી લીધા પછી પણ મોઢું ધોઈ લેવું જોઈએ.

કેશાનાં ચાત્મનઃ સ્પર્શે વાસસો ઽક્ષાલિતસ્ય ચ

પોતાના વાળને સ્પર્શ કર્યા પછી, અથવા અધુધોવાયેલા કપડાં પહેરી લીધા પછી પણ મોઢું ધોઈ લેવું જોઈએ.

શૌચેપ્સુઃ સર્વદાચામેદાસીનઃ પ્રાગુદઙ્મુખઃ

પવિત્રતા ઇચ્છે તે વ્યક્તિએ હંમેશા બેસીને, પૂર્વ કે ઉત્તર દિશા તરફ મોઢું ધોઈ લેવું જોઈએ.

અકૃત્વા પાદયોઃ શૌચમાચાન્તો ઽપ્યશુચિર્ભવેત્

પગ ધોઈયા વિના, મોઢું ધોઈ લીધું હોય તો પણ શુદ્ધિ મળતી નથી.