કૂર્મપુરાણમ્

સ પુત્રઃ સકલં ધર્મમાપ્નુયાત્ તેન કર્મણા

આવી સેવા દ્વારા પુત્ર સર્વ ધર્મ પ્રાપ્ત કરે છે.

તયોઃ પ્રત્યુપકારો ઽપિ ન કથઞ્ચન વિદ્યતે

એમના ઉપકારનું કોઈ પણ રીતે પ્રતિફળ આપી શકાતું નથી.

ન તાભ્યામનનુજ્ઞાતો ધર્મમન્યં સમાચરેત્

એમની પરવાનગી વિના બીજું કોઈ ધર્મકર્મ ન કરવું.

ધર્મસારઃ સમુદ્દિષ્ટઃ પ્રેત્યાનન્તફલપ્રદઃ

આ ધર્મનો સાર જણાવાયો છે, જે મૃત્યુ પછી અનંત ફળ આપે છે.

શિષ્યો વિદ્યાફલં ભુઙ્ક્તે પ્રેત્ય ચાપદ્યતે દિવિ

શિષ્યે જ્ઞાનનું ફળ ભોગવે છે અને મૃત્યુ પછી સ્વર્ગ પામે છે.

તેન દોષેણ સ પ્રેત્ય નિરયં ઘોરમૃચ્છતિ

આ દોષને કારણે, તે મૃત્યુ પછી ભયાનક નરકમાં જાય છે.

યાતિ દાતરિ લોકે ઽસ્મિન્ ઉપકારાદ્ધિ ગૌરવમ્

આ લોકમાં, આપનારને ઉપકારના કારણે માન મળે છે.

તેષામથાક્ષયાંલ્લોકાન્ પ્રોવાચ ભગવાન્ મનુઃ

પછી ભગવાન મનુએ એમને અક્ષય લોકની વાત કહી.

અસાવહમિતિ બ્રૂયુઃ પ્રત્યુત્થાય યવીયસઃ

નાનો વ્યક્તિ એમની સામે ઊભો રહીને કહે, 'હું અહીં છું.'

ભોભવત્પૂર્વકં ત્વેનમભિભાષેત ધર્મવિત્

ધર્મજ્ઞ વ્યક્તિએ 'ભો ભગવંત' કહીને એનું સંબોધન કરવું.

બ્રાહ્મણઃ ક્ષત્રિયાદ્યૈશ્ચ શ્રીકામૈઃ સાદરં સદા

બ્રાહ્મણ તથા ક્ષત્રિયાદિ ધન ઇચ્છનારોએ હંમેશાં આદરપૂર્વક એનું સંબોધન કરવું.

જ્ઞાનકર્મગુણોપેતા યદ્યપ્યેતે બહુશ્રુતાઃ

જ્યાં સુધી એ લોકો જ્ઞાન અને કર્મના ગુણોથી યુક્ત હોય અને અનેક શાસ્ત્રોનો અભ્યાસ કર્યો હોય,

સવર્ણેષુ સવર્ણાનાં કાર્યમેવાભિવાદનમ્

સમાન વર્ણમાં, એકબીજાને મળતી વખતે માત્ર પોતાના વર્ણના લોકો સાથે જ અભિવાદન કરવું.

પતિરેકો ગુરુઃ સ્ત્રીણાં સર્વત્રાભ્યાગતો ગુરુઃ

સ્ત્રીઓ માટે પતિ જ એકમાત્ર ગુરુ છે; જ્યાં પણ પતિ હાજર હોય, ત્યાં ગુરુ તરીકે માનવો.

માન્યસ્થાનાનિ પઞ્ચાહુઃ પૂર્વં પૂર્વં ગુરૂત્તરાત્

માન આપવાના પાંચ સ્થાન ગણાયા છે, જેમાં પહેલાનું સ્થાન હંમેશા પછીના કરતાં શ્રેષ્ઠ છે.

યત્ર સ્યુઃ સો ઽત્ર માનાર્હઃ શૂદ્રો ઽપિ દશમીં ગતઃ

જે સ્થળે એ લોકો મળે, ત્યાં એ માન પામવા યોગ્ય છે—even જો શૂદ્ર દસમા સ્થાન પર પહોંચ્યો હોય તો પણ.

વૃદ્ધાય ભારબુગ્નાય રોગિણે દુર્બલાય ચ

વૃદ્ધ, ભારથી વાંકડા થયેલા, રોગી અને દુર્બળ વ્યક્તિને,

નિવેદ્ય ગુરવે ઽશ્નીયાદ્ વાગ્યતસ્તદનુજ્ઞયા

ગુરુને જાણ કર્યા પછી, મૌન અને ગુરુની પરવાનગીથી જ ભોજન કરવું.

ભવન્મધ્યં તુ રાજન્યો વૈશ્યસ્તુ ભવદુત્તરમ્

ક્ષત્રિય સભામાં વચ્ચે ઊભો રહે અને વૈશ્ય સભાથી ઉપર ઊભો રહે.

ભિક્ષેત ભિક્ષાં પ્રથમં યા ચૈનં ન વિમાનયેત્

પહેલા એ લોકો પાસેથી ભિક્ષા લેવી, જે તેને અપમાન કરતા નથી.

ભૈક્ષ્યસ્ય ચરણં પ્રોક્તં પતિતાદિષુ વર્જિતમ્

ભિક્ષા માગવાની રીત કહેવામાં આવી છે, પણ પતિત અને આવા લોકો પાસેથી લેવી નહીં.

બ્રહ્મચર્યાહરેદ્ ભૈક્ષં ગૃહેભ્યઃ પ્રયતો ઽન્વહમ્

બ્રહ્મચારીને દરરોજ ઘરોમાંથી ભિક્ષા એકત્ર કરવાની, શ્રદ્ધા અને શુદ્ધિપૂર્વક મહેનતથી કરવી.

અલાભે ત્વન્યગેહાનાં પૂર્વં પૂર્વં વિવર્જયેત્

જો ભિક્ષા ન મળે તો, અગાઉ ગયેલા ઘરોમાં ફરી જવું નહીં.

નિયમ્ય પ્રયતો વાચં દિશસ્ત્વનવલોકયન્

બોલવાનું સંયમ રાખીને, દિશાઓમાં નજર ન ફેરવીને, સંપૂર્ણ પ્રયત્નપૂર્વક ચાલવું.

ભુઞ્જીત પ્રયતો નિત્યં વાગ્યતો ઽનન્યમાનસઃ

હંમેશા શ્રદ્ધાપૂર્વક, મૌન અને એકાગ્ર મનથી જ ભોજન કરવું.

ભૈક્ષ્યેણ વ્રતિનો વૃત્તિરુપવાસસમા સ્મૃતા

વ્રત રાખનારા લોકોની ભિક્ષાથી જીવિકા ઉપવાસ જેટલી પવિત્ર માનવામાં આવે છે.

દૃષ્ટ્વા હૃષ્યેત્ પ્રસીદેચ્ચ પ્રતિનન્દેચ્ચ સર્વશઃ

જોઈને આનંદ અનુભવવો, પ્રસન્ન થવું અને હંમેશા સહર્ષ પ્રતિસાદ આપવો.

અપુણ્યં લોકવિદ્વિષ્ટં તસ્માત્ તત્પરિવર્જયેત્

અપવિત્ર અને સમાજે નાપસંદ કરેલી વસ્તુઓથી હંમેશા દૂર રહેવું.

નાદ્યાદુદઙ્મુખો નિત્યં વિધિરેષ સનાતનઃ

હંમેશા ઉત્તર દિશા તરફ મોઢું કરીને ભોજન ન કરવું; આ શાશ્વત નિયમ છે.