કૂર્મપુરાણમ્

વૈશ્યં ક્ષેમં સમાગમ્ય શૂદ્રમારોગ્યમેવ તુ

વૈશ્યને મળીએ ત્યારે કલ્યાણની શુભેચ્છા આપવી, અને શૂદ્રને આરોગ્યની શુભેચ્છા આપવી.

વર્ણજ્યેષ્ઠઃ પિતૃવ્યશ્ચ પુંસો ઽત્ર ગુરવઃ સ્મૃતાઃ

પુરુષોમાં જાતિના વડીલ અને પિતાના ભાઈ ગુરુ ગણાય છે.

શ્વશ્રૂઃ પિતામહીજ્યેષ્ઠા ધાત્રી ચ ગુરવઃ સ્ત્રિયઃ

સ્ત્રીઓમાં સાસુ, પિતામહીની મોટી અને ધાત્રી ગુરુ ગણાય છે.

અનુવર્તનમેતેષાં મનોવાક્કાયકર્મભિઃ

મન, વાણી અને શરીરથી એમના આદેશોનું પાલન કરવું જોઈએ.

નૈતૈરુપવિશેત્ સાર્ધં વિવદેન્નાત્મકારણાત્

પોતાના હિત માટે એમની સાથે બેસવું કે વાદવિવાદ કરવો નહિ.

ઉદિતો ઽપિ ગુણૈરન્યૈર્ગુરુદ્વેષી પતત્યધઃ

બીજા ગુણોથી યુક્ત હોય છતાં, જે ગુરુનો દ્વેષ કરે છે તે પતન પામે છે.

તેષામાદ્યાસ્ત્રયઃ શ્રેષ્ઠાસ્તેષાં માતા સુપૂજિતા

એમાંથી પ્રથમ ત્રણ શ્રેષ્ઠ છે; અને એમાં માતા સર્વોપરી પૂજનીય છે.

જ્યેષ્ઠો ભ્રાતા ચ ભર્તા ચ પઞ્ચૈતે ગુરવઃ સ્મૃતાઃ

મોટો ભાઈ અને પતિ પણ આ પાંચે ગુરુ ગણાય છે.

પૂજનીયા વિશેષેણ પઞ્ચૈતે ભૂતિમિચ્છતા

જેને સુખ-સમૃદ્ધિ જોઈએ, એણે આ પાંચને વિશેષ આદર આપવો જોઈએ.

તાવત્ સર્વં પરિત્યજ્ય પુત્રઃ સ્યાત્ તત્પરાયણઃ

પુત્રએ બધું ત્યજીને એમની સેવા માટે સમર્પિત થવું જોઈએ.

સ પુત્રઃ સકલં ધર્મમાપ્નુયાત્ તેન કર્મણા

આવી સેવા દ્વારા પુત્ર સર્વ ધર્મ પ્રાપ્ત કરે છે.

તયોઃ પ્રત્યુપકારો ઽપિ ન કથઞ્ચન વિદ્યતે

એમના ઉપકારનું કોઈ પણ રીતે પ્રતિફળ આપી શકાતું નથી.

ન તાભ્યામનનુજ્ઞાતો ધર્મમન્યં સમાચરેત્

એમની પરવાનગી વિના બીજું કોઈ ધર્મકર્મ ન કરવું.

ધર્મસારઃ સમુદ્દિષ્ટઃ પ્રેત્યાનન્તફલપ્રદઃ

આ ધર્મનો સાર જણાવાયો છે, જે મૃત્યુ પછી અનંત ફળ આપે છે.

શિષ્યો વિદ્યાફલં ભુઙ્ક્તે પ્રેત્ય ચાપદ્યતે દિવિ

શિષ્યે જ્ઞાનનું ફળ ભોગવે છે અને મૃત્યુ પછી સ્વર્ગ પામે છે.

તેન દોષેણ સ પ્રેત્ય નિરયં ઘોરમૃચ્છતિ

આ દોષને કારણે, તે મૃત્યુ પછી ભયાનક નરકમાં જાય છે.

યાતિ દાતરિ લોકે ઽસ્મિન્ ઉપકારાદ્ધિ ગૌરવમ્

આ લોકમાં, આપનારને ઉપકારના કારણે માન મળે છે.

તેષામથાક્ષયાંલ્લોકાન્ પ્રોવાચ ભગવાન્ મનુઃ

પછી ભગવાન મનુએ એમને અક્ષય લોકની વાત કહી.

અસાવહમિતિ બ્રૂયુઃ પ્રત્યુત્થાય યવીયસઃ

નાનો વ્યક્તિ એમની સામે ઊભો રહીને કહે, 'હું અહીં છું.'

ભોભવત્પૂર્વકં ત્વેનમભિભાષેત ધર્મવિત્

ધર્મજ્ઞ વ્યક્તિએ 'ભો ભગવંત' કહીને એનું સંબોધન કરવું.

બ્રાહ્મણઃ ક્ષત્રિયાદ્યૈશ્ચ શ્રીકામૈઃ સાદરં સદા

બ્રાહ્મણ તથા ક્ષત્રિયાદિ ધન ઇચ્છનારોએ હંમેશાં આદરપૂર્વક એનું સંબોધન કરવું.

જ્ઞાનકર્મગુણોપેતા યદ્યપ્યેતે બહુશ્રુતાઃ

જ્યાં સુધી એ લોકો જ્ઞાન અને કર્મના ગુણોથી યુક્ત હોય અને અનેક શાસ્ત્રોનો અભ્યાસ કર્યો હોય,

સવર્ણેષુ સવર્ણાનાં કાર્યમેવાભિવાદનમ્

સમાન વર્ણમાં, એકબીજાને મળતી વખતે માત્ર પોતાના વર્ણના લોકો સાથે જ અભિવાદન કરવું.

પતિરેકો ગુરુઃ સ્ત્રીણાં સર્વત્રાભ્યાગતો ગુરુઃ

સ્ત્રીઓ માટે પતિ જ એકમાત્ર ગુરુ છે; જ્યાં પણ પતિ હાજર હોય, ત્યાં ગુરુ તરીકે માનવો.

માન્યસ્થાનાનિ પઞ્ચાહુઃ પૂર્વં પૂર્વં ગુરૂત્તરાત્

માન આપવાના પાંચ સ્થાન ગણાયા છે, જેમાં પહેલાનું સ્થાન હંમેશા પછીના કરતાં શ્રેષ્ઠ છે.

યત્ર સ્યુઃ સો ઽત્ર માનાર્હઃ શૂદ્રો ઽપિ દશમીં ગતઃ

જે સ્થળે એ લોકો મળે, ત્યાં એ માન પામવા યોગ્ય છે—even જો શૂદ્ર દસમા સ્થાન પર પહોંચ્યો હોય તો પણ.

વૃદ્ધાય ભારબુગ્નાય રોગિણે દુર્બલાય ચ

વૃદ્ધ, ભારથી વાંકડા થયેલા, રોગી અને દુર્બળ વ્યક્તિને,

નિવેદ્ય ગુરવે ઽશ્નીયાદ્ વાગ્યતસ્તદનુજ્ઞયા

ગુરુને જાણ કર્યા પછી, મૌન અને ગુરુની પરવાનગીથી જ ભોજન કરવું.

ભવન્મધ્યં તુ રાજન્યો વૈશ્યસ્તુ ભવદુત્તરમ્

ક્ષત્રિય સભામાં વચ્ચે ઊભો રહે અને વૈશ્ય સભાથી ઉપર ઊભો રહે.