કૂર્મપુરાણમ્

યજ્ઞાર્હવૃક્ષજં વાથ સૌમ્યમવ્રણમેવ ચ

અથવા યજ્ઞ માટે યોગ્ય વૃક્ષની લાકડીથી, અથવા નરમ અને નિષ્કલંક વસ્તુથી પણ પવિત્ર દોરો બનાવી શકાય છે.

કામાલ્લોભાદ્ ભયાન્મોહાત્ ત્યક્તેન પતિતો ભવેત્

કામ, લોભ, ભય કે મોહથી પવિત્ર દોરો ત્યજી દેવામાં આવે તો તે પાપમાં પડી જાય છે.

સ્નાત્વા સંતર્પયેદ્ દેવાનૃષીન્ પિતૃગણાંસ્તથા

સ્નાન કર્યા પછી દેવતાઓ, ઋષિઓ અને પિતૃઓને તૃપ્ત કરવું જોઈએ.

અભિવાદનશીલઃ સ્યાન્નિત્યં વૃદ્ધેષુ ધર્મતઃ

ધર્મ પ્રમાણે હંમેશા વડીલોના સન્માનપૂર્વક અભિવાદન કરવાની આદત રાખવી જોઈએ.

આયુરારોગ્યસિદ્ધ્યર્થં તન્દ્રાદિપરિવર્જિતઃ

દીર્ઘ આયુષ્ય અને આરોગ્ય માટે આળસ અને એવા દોષો ટાળવા જોઈએ.

અકારશ્ચાસ્ય નામ્નો ઽન્તે વાચ્યઃ પૂર્વાક્ષરઃ પ્લુતઃ

નામના અંતે 'અ' ઉચ્ચારવું અને પ્રથમ અક્ષર લાંબું બોલવું જોઈએ.

નાભિવાદ્યઃ સ વિદુષા યથા શૂદ્રસ્તથૈવ સઃ

જેને વિદ્વાન લોકો અભિવાદન કરતા નથી, તે શૂદ્ર સમાન ગણાય છે.

સવ્યેન સવ્યઃ સ્પ્રષ્ટવ્યો દક્ષિણેન તુ દક્ષિણઃ

જમણા હાથથી જમણું અને ડાબા હાથથી ડાબું સ્પર્શવું જોઈએ.

આદદીત યતો જ્ઞાનં તં પૂર્વમભિવાદયેત્

જ્યાંથી જ્ઞાન મળ્યું હોય, એ વ્યક્તિને સૌપ્રથમ અભિવાદન કરવું જોઈએ.

એવંવિધાનિ ચાન્યાનિ ન દૈવાદ્યેષુ કર્મસુ

આ પ્રકારના અન્ય નિયમો દેવકર્મ અને આવા વિધિમાં લાગુ પડતા નથી.

વૈશ્યં ક્ષેમં સમાગમ્ય શૂદ્રમારોગ્યમેવ તુ

વૈશ્યને મળીએ ત્યારે કલ્યાણની શુભેચ્છા આપવી, અને શૂદ્રને આરોગ્યની શુભેચ્છા આપવી.

વર્ણજ્યેષ્ઠઃ પિતૃવ્યશ્ચ પુંસો ઽત્ર ગુરવઃ સ્મૃતાઃ

પુરુષોમાં જાતિના વડીલ અને પિતાના ભાઈ ગુરુ ગણાય છે.

શ્વશ્રૂઃ પિતામહીજ્યેષ્ઠા ધાત્રી ચ ગુરવઃ સ્ત્રિયઃ

સ્ત્રીઓમાં સાસુ, પિતામહીની મોટી અને ધાત્રી ગુરુ ગણાય છે.

અનુવર્તનમેતેષાં મનોવાક્કાયકર્મભિઃ

મન, વાણી અને શરીરથી એમના આદેશોનું પાલન કરવું જોઈએ.

નૈતૈરુપવિશેત્ સાર્ધં વિવદેન્નાત્મકારણાત્

પોતાના હિત માટે એમની સાથે બેસવું કે વાદવિવાદ કરવો નહિ.

ઉદિતો ઽપિ ગુણૈરન્યૈર્ગુરુદ્વેષી પતત્યધઃ

બીજા ગુણોથી યુક્ત હોય છતાં, જે ગુરુનો દ્વેષ કરે છે તે પતન પામે છે.

તેષામાદ્યાસ્ત્રયઃ શ્રેષ્ઠાસ્તેષાં માતા સુપૂજિતા

એમાંથી પ્રથમ ત્રણ શ્રેષ્ઠ છે; અને એમાં માતા સર્વોપરી પૂજનીય છે.

જ્યેષ્ઠો ભ્રાતા ચ ભર્તા ચ પઞ્ચૈતે ગુરવઃ સ્મૃતાઃ

મોટો ભાઈ અને પતિ પણ આ પાંચે ગુરુ ગણાય છે.

પૂજનીયા વિશેષેણ પઞ્ચૈતે ભૂતિમિચ્છતા

જેને સુખ-સમૃદ્ધિ જોઈએ, એણે આ પાંચને વિશેષ આદર આપવો જોઈએ.

તાવત્ સર્વં પરિત્યજ્ય પુત્રઃ સ્યાત્ તત્પરાયણઃ

પુત્રએ બધું ત્યજીને એમની સેવા માટે સમર્પિત થવું જોઈએ.

સ પુત્રઃ સકલં ધર્મમાપ્નુયાત્ તેન કર્મણા

આવી સેવા દ્વારા પુત્ર સર્વ ધર્મ પ્રાપ્ત કરે છે.

તયોઃ પ્રત્યુપકારો ઽપિ ન કથઞ્ચન વિદ્યતે

એમના ઉપકારનું કોઈ પણ રીતે પ્રતિફળ આપી શકાતું નથી.

ન તાભ્યામનનુજ્ઞાતો ધર્મમન્યં સમાચરેત્

એમની પરવાનગી વિના બીજું કોઈ ધર્મકર્મ ન કરવું.

ધર્મસારઃ સમુદ્દિષ્ટઃ પ્રેત્યાનન્તફલપ્રદઃ

આ ધર્મનો સાર જણાવાયો છે, જે મૃત્યુ પછી અનંત ફળ આપે છે.

શિષ્યો વિદ્યાફલં ભુઙ્ક્તે પ્રેત્ય ચાપદ્યતે દિવિ

શિષ્યે જ્ઞાનનું ફળ ભોગવે છે અને મૃત્યુ પછી સ્વર્ગ પામે છે.

તેન દોષેણ સ પ્રેત્ય નિરયં ઘોરમૃચ્છતિ

આ દોષને કારણે, તે મૃત્યુ પછી ભયાનક નરકમાં જાય છે.

યાતિ દાતરિ લોકે ઽસ્મિન્ ઉપકારાદ્ધિ ગૌરવમ્

આ લોકમાં, આપનારને ઉપકારના કારણે માન મળે છે.

તેષામથાક્ષયાંલ્લોકાન્ પ્રોવાચ ભગવાન્ મનુઃ

પછી ભગવાન મનુએ એમને અક્ષય લોકની વાત કહી.

અસાવહમિતિ બ્રૂયુઃ પ્રત્યુત્થાય યવીયસઃ

નાનો વ્યક્તિ એમની સામે ઊભો રહીને કહે, 'હું અહીં છું.'