કૂર્મપુરાણમ્

ભિક્ષાહારો ગુરુહિતો વીક્ષમાણો ગુરુર્મુખમ્

ભિક્ષાથી જીવન નિર્વાહ કરવો, ગુરુની સેવા કરવી અને ગુરુના મુખ તરફ જોવું.

બ્રાહ્મણાનાં ત્રિવિત્ સૂત્રં કૌશં વા વસ્ત્રમેવ વા

બ્રાહ્મણો માટે ત્રણ તાંતણાવાળો યજ્ઞોપવિત, કાપડનું વસ્ત્ર અથવા કપડું ધારણ કરવું જોઈએ.

અન્યથા યત્ કૃતં કર્મ તદ્ ભવત્યયથાકૃતમ્

બીજા રીતે જે કાર્ય થાય છે, તે યોગ્ય રીતે થયેલું ગણાતું નથી.

તદેવ પરિધાનીયં શુક્લમચ્છિદ્રમુત્તમમ્

શુદ્ધ, સફેદ, નિર્દોષ અને શ્રેષ્ઠ વસ્ત્ર જ પહેરવું જોઈએ.

અભાવે ગવ્યમજિનં રૌરવં વા વિધીયતે

જો તે ન મળે તો ગાયની ચામડીનું અથવા રુરુ હરણનું વસ્ત્ર ધારણ કરવું જોઈએ.

ઉપવીતં ભવેન્નિત્યં નિવીતં કણ્ઠસજ્જને

યજ્ઞોપવીત હંમેશા ડાબા ખભા પર અને જમણા બાંયે નીચે પહેરવું જોઈએ, પણ શોકકાળમાં ગળામાં પહેરાય છે.

પ્રાચીનાવીતમિત્યુક્તં પિત્ર્યે કર્મણિ યોજયેત્

જ્યારે પવિત્ર દોરો જમણા ખભા પર અને ડાબા બાંયે નીચે પહેરાય છે, તેને પ્રાચીનાવીત કહે છે અને તે પિતૃકર્મોમાં ઉપયોગી છે.

સ્વાધ્યાયે ભોજને નિત્યં બ્રાહ્મણાનાં ચ સન્નિધૌ

વેદપાઠ કરતી વખતે, ભોજન લેતી વખતે અને બ્રાહ્મણોની હાજરીમાં હંમેશા પવિત્ર દોરો ડાબા ખભા પર પહેરવો જોઈએ.

ઉપવીતી ભવેન્નિત્યં વિધિરેષ સનાતનઃ

પવિત્ર દોરો નિયમ મુજબ હંમેશા પહેરવો જોઈએ; આ સનાતન નિયમ છે.

મુઞ્જાભાવે કુશેનાહુર્ગ્રન્થિનૈકેન વા ત્રિભિઃ

મુંજ ઘાસ ન મળે ત્યારે કુશ ઘાસથી એક અથવા ત્રણ ગાંઠવાળો દોરો બનાવી શકાય છે.

યજ્ઞાર્હવૃક્ષજં વાથ સૌમ્યમવ્રણમેવ ચ

અથવા યજ્ઞ માટે યોગ્ય વૃક્ષની લાકડીથી, અથવા નરમ અને નિષ્કલંક વસ્તુથી પણ પવિત્ર દોરો બનાવી શકાય છે.

કામાલ્લોભાદ્ ભયાન્મોહાત્ ત્યક્તેન પતિતો ભવેત્

કામ, લોભ, ભય કે મોહથી પવિત્ર દોરો ત્યજી દેવામાં આવે તો તે પાપમાં પડી જાય છે.

સ્નાત્વા સંતર્પયેદ્ દેવાનૃષીન્ પિતૃગણાંસ્તથા

સ્નાન કર્યા પછી દેવતાઓ, ઋષિઓ અને પિતૃઓને તૃપ્ત કરવું જોઈએ.

અભિવાદનશીલઃ સ્યાન્નિત્યં વૃદ્ધેષુ ધર્મતઃ

ધર્મ પ્રમાણે હંમેશા વડીલોના સન્માનપૂર્વક અભિવાદન કરવાની આદત રાખવી જોઈએ.

આયુરારોગ્યસિદ્ધ્યર્થં તન્દ્રાદિપરિવર્જિતઃ

દીર્ઘ આયુષ્ય અને આરોગ્ય માટે આળસ અને એવા દોષો ટાળવા જોઈએ.

અકારશ્ચાસ્ય નામ્નો ઽન્તે વાચ્યઃ પૂર્વાક્ષરઃ પ્લુતઃ

નામના અંતે 'અ' ઉચ્ચારવું અને પ્રથમ અક્ષર લાંબું બોલવું જોઈએ.

નાભિવાદ્યઃ સ વિદુષા યથા શૂદ્રસ્તથૈવ સઃ

જેને વિદ્વાન લોકો અભિવાદન કરતા નથી, તે શૂદ્ર સમાન ગણાય છે.

સવ્યેન સવ્યઃ સ્પ્રષ્ટવ્યો દક્ષિણેન તુ દક્ષિણઃ

જમણા હાથથી જમણું અને ડાબા હાથથી ડાબું સ્પર્શવું જોઈએ.

આદદીત યતો જ્ઞાનં તં પૂર્વમભિવાદયેત્

જ્યાંથી જ્ઞાન મળ્યું હોય, એ વ્યક્તિને સૌપ્રથમ અભિવાદન કરવું જોઈએ.

એવંવિધાનિ ચાન્યાનિ ન દૈવાદ્યેષુ કર્મસુ

આ પ્રકારના અન્ય નિયમો દેવકર્મ અને આવા વિધિમાં લાગુ પડતા નથી.

વૈશ્યં ક્ષેમં સમાગમ્ય શૂદ્રમારોગ્યમેવ તુ

વૈશ્યને મળીએ ત્યારે કલ્યાણની શુભેચ્છા આપવી, અને શૂદ્રને આરોગ્યની શુભેચ્છા આપવી.

વર્ણજ્યેષ્ઠઃ પિતૃવ્યશ્ચ પુંસો ઽત્ર ગુરવઃ સ્મૃતાઃ

પુરુષોમાં જાતિના વડીલ અને પિતાના ભાઈ ગુરુ ગણાય છે.

શ્વશ્રૂઃ પિતામહીજ્યેષ્ઠા ધાત્રી ચ ગુરવઃ સ્ત્રિયઃ

સ્ત્રીઓમાં સાસુ, પિતામહીની મોટી અને ધાત્રી ગુરુ ગણાય છે.

અનુવર્તનમેતેષાં મનોવાક્કાયકર્મભિઃ

મન, વાણી અને શરીરથી એમના આદેશોનું પાલન કરવું જોઈએ.

નૈતૈરુપવિશેત્ સાર્ધં વિવદેન્નાત્મકારણાત્

પોતાના હિત માટે એમની સાથે બેસવું કે વાદવિવાદ કરવો નહિ.

ઉદિતો ઽપિ ગુણૈરન્યૈર્ગુરુદ્વેષી પતત્યધઃ

બીજા ગુણોથી યુક્ત હોય છતાં, જે ગુરુનો દ્વેષ કરે છે તે પતન પામે છે.

તેષામાદ્યાસ્ત્રયઃ શ્રેષ્ઠાસ્તેષાં માતા સુપૂજિતા

એમાંથી પ્રથમ ત્રણ શ્રેષ્ઠ છે; અને એમાં માતા સર્વોપરી પૂજનીય છે.

જ્યેષ્ઠો ભ્રાતા ચ ભર્તા ચ પઞ્ચૈતે ગુરવઃ સ્મૃતાઃ

મોટો ભાઈ અને પતિ પણ આ પાંચે ગુરુ ગણાય છે.

પૂજનીયા વિશેષેણ પઞ્ચૈતે ભૂતિમિચ્છતા

જેને સુખ-સમૃદ્ધિ જોઈએ, એણે આ પાંચને વિશેષ આદર આપવો જોઈએ.