કૂર્મપુરાણમ્

સાક્ષાદેવ મહેશસ્ય જ્ઞાનં સંસારનાશનમ્

તેઓને મહેશનું એવું જ્ઞાન મળ્યું કે જે સંસારનો નાશ કરે છે.

પ્રવર્તયધ્વં શિષ્યેભ્યો ધાર્મિકેભ્યો મુનીશ્વરાઃ

હે મહાન ઋષિઓ, આ જ્ઞાન તમારા ધર્મી શિષ્યોને આપો.

વિજ્ઞાનમૈશ્વરં દેયં બ્રાહ્મણાય વિશેષતઃ

દિવ્ય જ્ઞાન ખાસ કરીને બ્રાહ્મણને આપવું જોઈએ.

નારાયણો મહાયોગી જગામાદર્શનં સ્વયમ્

નારાયણ, મહાયોગી, પછી પોતે અદૃશ્ય થઈ ગયા.

નારાયણં ચ ભૂતાદિં સ્વાનિ સ્થાનાનિ ભેજિરે

નારાયણ સાથે બધા ભૂત અને તત્વો પોતાના સ્થાન પર પાછા ગયા.

દત્તવાનૈશ્વરં જ્ઞાનં સો ઽપિ સત્યવ્રતાય તુ

તેમણે એ દિવ્ય જ્ઞાન સત્યવ્રતને પણ આપ્યું.

પ્રદદૌ ગૌતમાયાથ પુલહો ઽપિ પ્રજાપતિઃ

પછી પ્રજાપતિ પુલહાએ એ જ્ઞાન ગૌતમને આપ્યું.

જૈગીષવ્યાય કપિલસ્તથા પઞ્ચશિખાય ચ

કપિલે એ જ્ઞાન જયગીષવ્ય અને પંચશિખને આપ્યું.

લેભેતત્પરમં જ્ઞાનં તસ્માદ્ વાલ્મીકિરાપ્તવાન્

ત્યાંથી વાલ્મીકીએ એ સર્વોચ્ચ જ્ઞાન મેળવ્યું.

વામદેવો મહાયોગી રુદ્રઃ કિલ પિનાકધૃક્

વામદેવ મહાયોગી છે, તેઓ પિનાકધારી રુદ્ર છે.

અર્જુનાય સ્વયં સાક્ષાત્ દત્તવાનિદમુત્તમમ્

તેમણે આ ઉત્તમ ઉપદેશ અર્જુનને સીધો આપ્યો.

વિશેષાદ્ ગિરિશે ભક્તિસ્તસ્માદારભ્ય મે ઽભવત્

ત્યાંથી મારી ગિરિશમાં ભક્તિ વિશેષ વધી ગઈ.

ભૂતેશં ગિરશં સ્થાણું દેવદેવં ત્રિશૂલિનમ્

ભૂતેશ, ગિરિશ, સ્થાણુ, દેવોના દેવ, ત્રિશૂલધારીમાં શરણાગત થાઓ.

પ્રપદ્યધ્વં સપત્નીકાઃ સપુત્રાઃ શરણં શિવમ્

તમારા પત્ની અને પુત્રો સાથે સૌએ શિવમાં આશરો લો.

પૂજયધ્વં મહાદેવં ગોપતિં ભૂતિભૂષણમ્

મહાદેવ, ગોપતિ, ભસ્મથી શોભતા દેવની પૂજા કરો.

પ્રણેમુઃ શાશ્વતં સ્થાણું વ્યાસં સત્યવતીસુતમ્

તેઓએ શાશ્વત સ્થાણુ અને સત્યવતીપુત્ર વ્યાસને વંદન કર્યું.

સાક્ષાદેવ હૃષીકેશં સર્વલોકમહેશ્વરમ્

તેઓએ સર્વલોકના મહેશ્વર, હૃષીકેશને પણ સીધા વંદન કર્યા.

ઇદાનીં જાયતે ભક્તિર્યા દેવૈરપિ દુર્લભા

હવે એવી ભક્તિ ઉત્પન્ન થાય છે, જે દેવતાઓ માટે પણ દુર્લભ છે.

યેનાસૌ ભગવાનીશઃ સમારાધ્યો મુમુક્ષુભિઃ

જેના દ્વારા મુક્તિ ઇચ્છનારાઓ એ પરમેશ્વરનું પૂજન કરે છે.

તદ્વદાખિલલોકાનાં રક્ષણં ધર્મસંગ્રહમ્

એ જ રીતે, બધા લોકોએ રક્ષા અને ધર્મનું સંચય કરવું જોઈએ.

પૃષ્ટેન મુનિભિઃ પૂર્વં શક્રેણામૃતમન્થને

આ વિષયને અગાઉ ઋષિઓ અને ઇન્દ્રે અમૃતમંથન સમયે પૂછ્યું હતું.

મુનીનાં ભાષિતં કૃષ્ણઃ પ્રોવાચ સુસમાહિતઃ

કૃષ્ણે મન એકાગ્ર કરીને ઋષિઓએ જે કહ્યું હતું તે કહ્યું.

સનત્કુમારપ્રમુખૈઃ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

સનત્કુમાર અને શ્રેષ્ઠ ઋષિઓ દ્વારા બધા પાપોથી મુક્તિ મળે છે.

યો વા વિચારયેદર્થં સ યાતિ પરમાં ગતિમ્

જે કોઇ આ અર્થ પર વિચાર કરે છે, તે પરમ અવસ્થાને પામે છે.

સર્વપાપવિનિર્મુક્તો બ્રહ્મલોકે મહીયતે

બધા પાપોથી મુક્ત થઈને, તે બ્રહ્માના લોકમાં સન્માન પામે છે.

શ્રોતવ્યશ્ચાથ મન્તવ્યો વિશેષાદ્ બ્રાહ્મણૈઃ સદા

આને ખાસ કરીને બ્રાહ્મણોએ હંમેશાં સાંભળવું અને વિચારવું જોઈએ.

કર્મયોગં બ્રાહ્મણાનામાત્યન્તિકફલપ્રદમ્

બ્રાહ્મણો માટે કર્મયોગ સર્વોચ્ચ ફળ આપનાર છે.

ઋષીણાં શૃણ્વતાં પૂર્વં મનુરાહ પ્રજાપતિઃ

પૂર્વે પ્રજાપતિ મનુએ સાંભળતા ઋષિઓને કહ્યું હતું.

સમાહિતધિયો યૂયં શૃણુધ્વં ગદતો મમ

તમે મન એકાગ્ર કરીને, હું જે કહું છું તે ધ્યાનથી સાંભળો.