કૂર્મપુરાણમ્

યેનાત્માનં પ્રપશ્યન્તિ ભાનુમન્તમિવેશ્વરમ્

જે દ્વારા આત્માને, સૂર્ય જેવો તેજસ્વી ઈશ્વર રૂપે, જોવામાં આવે છે.

પ્રસન્નં જાયતે જ્ઞાનં સાક્ષાન્નિર્વાણસિદ્ધિદમ્

શાંત જ્ઞાન ઉત્પન્ન થાય છે, જે સીધું નિર્વાણ પ્રાપ્ત કરાવે છે.

યોગજ્ઞાનાભિયુક્તસ્ય પ્રસીદતિ મહેશ્વરઃ

યોગના જ્ઞાનમાં તત્પર વ્યક્તિ પર મહાદેવ પ્રસન્ન થાય છે.

યે યુઞ્જન્તીહ મદ્યોગં તે વિજ્ઞેયા મહેશ્વરાઃ

જે લોકો અહીં મારા યોગનો અભ્યાસ કરે છે, તેઓ મહાદેવ સમાન ગણાય છે.

અપરસ્તુ મહાયોગઃ સર્વયોગોત્તમોત્તમઃ

પણ બીજો મહાન યોગ છે, જે બધા યોગોમાં શ્રેષ્ઠ છે.

અભાવયોગઃ સ પ્રોક્તો યેનાત્માનં પ્રપશ્યતિ

એને અભાવ યોગ કહેવામાં આવે છે, જેના દ્વારા આત્માનું દર્શન થાય છે.

મયૈક્યં સ મહાયોગો ભાષિતઃ પરમેશ્વરઃ

મારા સાથે એકરૂપ થવાનો જે મહાયોગ કહેવાયો છે, એ પરમેશ્વર છે.

સર્વે તે બ્રહ્મયોગસ્ય કલાં નાર્હન્તિ ષોડશીમ્

આ બધામાંથી કોઈ પણ બ્રહ્મયોગના સોળમા ભાગને પણ પહોંચી શકતા નથી.

સર્વેષામેવ યોગાનાં સ યોગઃ પરમો મતઃ

બધા યોગોમાં એ યોગ સર્વોચ્ચ માનવામાં આવ્યો છે.

ન તે પશ્યન્તિ મામેકં યોગિનો યતમાનસાઃ

પ્રયત્નશીલ યોગીઓ પણ મને એકલા જોઈ શકતા નથી.

સમાધિશ્ચ મુનિશ્રેષ્ઠા યમો નિયમ આસનમ્

હે શ્રેષ્ઠ મુનિ, સમાધિ, યમ, નિયમ અને આસન—

તત્સાધનાન્યષ્ટધા તુ યુષ્માકં કથિતાનિ તુ

તે માટેના સાધનો તમે આઠ રીતે સમજાવ્યા છે.

યમાઃ સંક્ષેપતઃ પ્રોક્તાશ્ચિત્તશુદ્ધિપ્રદા નૃણામ્

યમો સંક્ષિપ્તમાં કહ્યા છે, જે મનની પવિત્રતા આપે છે.

અક્લેશજનનં પ્રોક્તં ત્વહિંસા પરમર્ષિભિઃ

મહાન ઋષિઓએ કહ્યું છે કે અહિંસા એ છે કે જે કોઈને દુઃખ ન પહોંચાડે.

વિધિના યા ભવેદ્ધિંસા ત્વહિંસૈવ પ્રકીર્તિતા

નિયમ પ્રમાણે જે હિંસા થાય, તેને પણ અહિંસા જ કહેવાય છે.

યથાર્થકથનાચારઃ સત્યં પ્રોક્તં દ્વિજાતિભિઃ

દ્વિજાતિઓએ સાચું એ કહ્યું છે કે જે વર્તન અને બોલવામાં હકીકતમાં હોય.

સ્તેયં તસ્યાનાચરણાદસ્તેયં ધર્મસાધનમ્

ચોરી ન કરવું એ ધર્મનું પાલન છે.

સર્વત્ર મૈથુનત્યાગં બ્રહ્મચર્યં પ્રચક્ષતે

બ્રહ્મચર્ય સર્વત્ર કામસુખનો ત્યાગ માનવામાં આવે છે.

અપરિગ્રહ ઇત્યાહુસ્તં પ્રયત્નેન પાલયેત્

તેને અપારિગ્રહ કહે છે; તેને પુરેપુરૂષ પ્રયત્નથી પાળવું જોઈએ.

સમાસાન્નિયમાઃ પ્રોક્તા યોગસિદ્ધિપ્રદાયિનઃ

નિયમો સંક્ષેપમાં જણાવ્યા છે, જે યોગસિદ્ધિ આપે છે.

શરીરશોષણં પ્રાહુસ્તાપસાસ્તપ ઉત્તમમ્

તપસ્વીઓ કહે છે કે શરીરને કષ્ટ આપવું સર્વોત્તમ તપ છે.

સત્ત્વશુદ્ધિકરં પુંસાં સ્વાધ્યાયં પરિચક્ષતે

મનુષ્યના મનને શુદ્ધ કરે તે સ્વાધ્યાય કહેવાય છે.

ઉત્તરોત્તરવૈશિષ્ટ્યં પ્રાહુર્વેદાર્થવેદિનઃ

વેદના અર્થ જાણનારા લોકો વધુમાં વધુ વિશિષ્ટતા કહે છે.

સ્વાધ્યાયો વાચિકઃ પ્રોક્ત ઉપાંશોરથ લક્ષણમ્

સ્વાધ્યાય બોલીને અને ધીમે બોલીને કરવો એ બંને પ્રકારના કહેવાય છે.

ઉપાંશુરેષ નિર્દિષ્ટઃ સાહસ્રો વાચિકાજ્જપઃ

આ ધીમે બોલીને કરેલો જપ, બોલીને કરેલા જપ કરતાં હજાર ગણી શ્રેષ્ઠ ગણાય છે.

ચિન્તનં સર્વશબ્દાનાં માનસં તં જપં વિદુઃ

બધા શબ્દોનું મનમાં ચિંતન કરવું એ માનસ જપ કહેવાય છે.

યા ધીસ્તામૃષયઃ પ્રાહુઃ સંતોષં સુખલક્ષણમ્

મહાન ઋષિઓએ જે ધીરજને સુખરૂપ સંતોષ કહ્યો છે.

મૃજ્જલાભ્યાં સ્મૃતં બાહ્યં મનઃશુદ્ધિરથાન્તરમ્

માટી અને પાણીથી બહારની શુદ્ધિ થાય છે; મનની શુદ્ધિ આંતરિક કહેવાય છે.

સુનિશ્ચલા શિવે ભક્તિરેતદીશ્વરપૂજનમ્

શિવજી પ્રત્યે અડગ ભક્તિ એજ ઈશ્વરપૂજન છે.