કૂર્મપુરાણમ્

બીજં વિશ્વં દેવ એકઃ સ એવ

એજ દેવ, એજ બીજ અને એજ આખું વિશ્વ છે.

મહાદેવઃ પ્રોચ્યતે વેદવિદ્ભિઃ

જે વેદ જાણે છે, તેઓ તેમને મહાદેવ કહે છે.

સ બુદ્ધિમાન્ બુદ્ધિમતીત્ય તિષ્ઠતિ

એ જ્ઞાની છે અને જ્ઞાનીઓને પણ પાર જાય છે.

તન્નો વદ મહાદેવ વિશ્વરૂપઃ કથં ભવાન્

હે મહાદેવ, સર્વરૂપ ધરાવનારા, આપ કેમ છો તે અમને કહો.

માયાનિમિત્તમત્રાસ્તિ સા ચાત્માનમપાશ્રિતા

અહીં કારણ માયા છે અને તે આત્મા પર આધાર રાખે છે.

તન્નિમિત્તઃ પ્રપઞ્ચો ઽયમવ્યક્તાદભવત્ ખલુ

આ કારણથી, અવિદ્યામાંથી આ જગત પ્રગટ થયું છે.

અહમેવ પરં બ્રહ્મ મત્તો હ્યન્યન્ન વિદ્યતે

હુંજ પરમ બ્રહ્મ છું; મારી સિવાય બીજું કંઈ નથી.

એકત્વે ચ પૃથક્ત્વે ચ પ્રોક્તમેતન્નિદર્શનમ્

એકતા અને ભિન્નતાનું ઉદાહરણ આ રીતે જણાવાયું છે.

અકારણં દ્વિજાઃ પ્રોક્તો ન દોષો હ્યાત્મનસ્તથા

હે દ્વિજ, કહેવામાં આવ્યું છે કે આનું કોઈ કારણ નથી; આત્મામાં પણ કોઈ દોષ નથી.

તસ્મિન્ દિવિ સ્થિતં નિત્યમવ્યક્તં ભાતિ કેવલમ્

તે સ્વર્ગમાં, અવિદ્ય, શાશ્વત અને એકલું પ્રકાશે છે.

એકયા મમ સાયુજ્યમનાદિનિધનં ધ્રુવમ્

મારા સાથે એકરૂપ થવાથી, અનાદિ, અનંત અને શાશ્વત અવસ્થા મળે છે.

અનાદિમધ્યં તિષ્ઠન્તં યુજ્યતે ઽવિદ્યયા કિલ

જેને neither આરંભ છે, neither મધ્ય છે, તે અવિદ્યાથી જોડાય છે.

તદક્ષરં પરં જ્યોતિસ્તદ્ વિષ્ણોઃ પરમં પદમ્

એ અક્ષય, પરમ પ્રકાશ એ વિષ્ણુનું સર્વોચ્ચ સ્થાન છે.

તદેવ ચ જગત્ કૃત્સ્નં તદ્ વિજ્ઞાય વિમુચ્યતે

એજ આખું જગત છે; તેને જાણવાથી મુક્તિ મળે છે.

આનન્દં બ્રહ્મણો વિદ્વાન્ વિભેતિ ન કુતશ્ચન

બ્રહ્માનંદને જાણનાર જ્ઞાનીને કશી ભય રહેતું નથી.

નિત્યાનન્દી ભવતિ બ્રહ્મભૂતઃ

જે બ્રહ્મરૂપ થાય છે, તે હંમેશાં આનંદમાં રહે છે.

આત્માનન્દી ભવતિ બ્રહ્મભૂતઃ

જે બ્રહ્મરૂપ થાય છે, તે પોતાના આત્મામાં આનંદ માણે છે.

યત્ર ગત્વા ન નિવર્તેત ભૂયઃ

જે ત્યાં પહોંચી જાય છે, તે ફરી પાછો આવતો નથી.

વિભ્રાજમાનં વિમલં વ્યોમ ધામ

તે તેજસ્વી, નિર્મળ અને આકાશ જેવું ધામ છે.

બ્રહ્માનન્દી ભગવાનીશ એષઃ

આ ભગવાન બ્રહ્માનંદ સ્વરૂપ છે.

તેષાં શાન્તિઃ શાશ્વતી નેતરેષામ્

માત્ર એમને જ શાશ્વત શાંતિ મળે છે, બીજાને નહિ.

સર્વવ્યાપી ચ ભગવાન્ ન તસ્માદન્યદિષ્યતે

ભગવાન સર્વત્ર વ્યાપક છે, એમ સિવાય બીજું કશું ઇચ્છાતું નથી.

ગોપનીયં વિશેષેણ યોગિનામપિ દુર્લભમ્

આ વાત ખાસ ગુપ્ત રાખવી, કારણ કે યોગીઓ માટે પણ એ દુર્લભ છે.

સ્વયઞ્જ્યોતિઃ પરં તત્ત્વં પરે વ્યોમ્નિ વ્યવસ્થિતમ્

સ્વયં પ્રકાશિત પરમ તત્વ પરમ આકાશમાં સ્થિર છે.

નિર્ગુણં શુદ્ધવિજ્ઞાનં તદ્ વૈ પશ્યન્તિ સૂરયઃ

એ ગુણરહિત અને શુદ્ધ ચૈતન્ય છે, જેને વિદ્વાનો જુએ છે.

પશ્યન્તિ તત્ પરં બ્રહ્મ યત્તલ્લિઙ્ગમિતિ શ્રુતિઃ

એ પરમ બ્રહ્મને તેઓ જુએ છે, જેનું લક્ષણ છે — એવું શાસ્ત્ર કહે છે.

નહિ તદ્ વિદ્યતે જ્ઞાનં યતસ્તજ્જ્ઞાયતે પરમ્

એનું કોઈ જ્ઞાન નથી, કેમ કે એ બધાનું જ્ઞાતા છે.

અજ્ઞાનમિતરત્ સર્વં યસ્માન્માયામયં જગત્

બાકી બધું અજ્ઞાન છે, કારણ કે આખું જગત માયિક છે.

મમાત્માસૌ તદેવેમિતિ પ્રાહુર્વિપશ્ચિતઃ

વિદ્વાનો કહે છે: 'એ જ મારું આત્મા છે.'